مينا افشا
با اين كه از رسم و رسوم ايرانى ها آگاه بود اما ظرف پر از ميوه را كه ديد نتوانست تعجب خود را مخفى كند، او به ساير ميهمان هاى حاضر در جلسه گفت: من فكر مى كردم شما فقط روى دريايى از نفت زندگى مى كنيد اماگويا در ايران ميوه هم به همان فراوانى است.
«اندرو» يكى از هزاران ميهمان خارجى ايرانيان است كه وقتى با بريز و بپاش ما روبه رو مى شود، نمى تواند آن را براى خود هضم كند.
ايران در بين ۲۰۰ كشور جهان جزو ۱۰ كشور برتر توليدكننده ميوه است. چين به عنوان سلطان ميوه جهان سالانه بالغ بر ۷۳ ميليون تن انواع ميوه توليد مى كند.
هند و برزيل با توليد سالانه به ترتيب ۴۲ ميليون تن و ۳۴ ميليون تن انواع ميوه در مقام هاى دوم و سوم توليد ميوه در جهان قرار دارند. آمريكا نيز با توليد سالانه ۳۰ ميليون تن محصول باغى چهارمين توليدكننده ميوه در جهان به شمار مى رود.
ايران نيز در توليد انواع ميوه هشتمين كشور بعد از كشورهاى چين، هند، برزيل، آمريكا، اسپانيا، ايتاليا و مكزيك است.
پارسال ايران بيش از ۱۵/۸ ميليون تن انواع ميوه در كشور توليد كرد و انتظار مى رود اين ميزان امسال به ۱۶/۵ ميليون تن برسد. با اين حال آنچه موجب شد امثال «اندرو»ها حيرت زده به سينى ميوه ما نگاه كنند وجود ميوه هاى رنگارنگ خارجى در بين ميوه هاى ايرانى بود.
ايران كشورى است با وسعت ۱/۶ ميليون كيلومتر كه بيش از ۲/۷ ميليون هكتار از اراضى خود را به زير كشت انواع محصولات باغى برده است، پس ورود ۶۰۰ تا ۸۰۰ هزار تن پرتقال، نارنگى، آناناس و نارگيل به كشور با توجه به اقليم هاى متفاوت كشور هرگز قابل قبول نيست.
بيش از ۱۰۰ ميوه ازگونه هاى مختلف در مناطق معتدله، سردسيرى، گرمسيرى، نيمه گرمسيرى و خشك جهان وجود دارد كه ۵۰ نوع از اين گونه ها در ايران نيز كشت مى شود.
شايد به همين دليل است كه ايران در توليد ۱۵ محصول از ۲۵ محصول اصلى باغى دنيا مقام اول تا دهم را به خود اختصاص داده است.
جالب است بدانيد ايران با داشتن حدود يك درصد جمعيت جهان بيش از ۴ درصد ميوه و مركبات جهان را توليد مى كند و اين در حاليست كه با توجه به شرايط اقليمى و آب و هوايى ايران هنوز ظرفيت هاى خالى فراوانى در اين بخش وجود دارد.
بنابراين به جرأت مى توان گفت در صورت انجام يك برنامه ريزى دقيق بلندمدت نه تنها نيازى به واردات ميوه نيست بلكه به راحتى مى توان حجم و ارزش صادرات و محصولات حاصل از صنايع تبديلى آنها را به خارج از كشور به خصوص كشورهاى حاشيه خليج فارس چند برابر كرد و علاوه بر تأمين نياز داخلى منبع قابل اعتمادى براى كسب درآمدهاى ارزى به وجود آورد.
سرانه مصرف ميوه در جهان حدود ۱۷ كيلوگرم است و اين در حاليست كه اين رقم در ايران ۵۳ كيلوگرم يعنى ۴برابر است در واقع مى توان گفت ما ايرانى ها ۴ برابر مردم جهان ميوه مصرف مى كنيم.
وقتى اين آمار را براى «اندرو» بازگو مى كنم، او جمله اى مى گويد كه خيلى هم بى حساب نيست. او مى گويد ايرانى ها ۴ برابر مردم جهان ميوه مصرف نمى كنند بلكه ۴ برابر مردم جهان ميوه ضايع مى كنند.
شايد حق با او باشدچون آمار نيز حكايت از ضايعات ۳۰ تا ۴۰ درصدى محصولات باغى از چرخه توليد تا مصرف دارد. هرچند عواملى مانند عدم برداشت مكانيزه، نبود سردخانه هاى مناسب، كمبود كانتينر يخچال دار براى حمل ميوه، امكانات نامناسب حمل و نقل بر اين فاجعه بى تأثير نيست ولى بدون شك ارزان بودن ميوه در كشور ما و فرهنگ غلط مصرف ميوه در كشور اثرات منفى بيشترى بر اين مسأله دارند.
اگر فرهنگ تازه خورى به ويژه درباره ميوه در كشور ما جا بيفتد و مردم به اين باور برسند كه اشكالى ندارد ميوه را به صورت دانه اى خريدارى كرد شايد بتوان اميدوار بود در سال هاى آتى با اصلاح اين فرهنگ غلط به سمتى برويم كه به جاى ضايعات بالا، صادرات بالا را هدف بگيريم.
صادرات محصولات باغى در سال ۸۵ بالغ بر يك ميليارد و ۷۰۰ ميليون دلار از كل صادرات غيرنفتى كشور را به خود اختصاص داد و براساس برنامه ريزى هاى وزارت جهاد كشاورزى قرار بر اين است اين ميزان تا سال پايانى برنامه به ۲ ميليارد دلار برسد.
هرچند اين رقم براى صادرات محصولات باغى در شرايط كنونى مناسب به شمار مى رود ولى با توجه به مزيت هاى توليد ميوه در كشور ما از جمله تنوع اقليمى، تنوع محصولى، ذخاير انحصارى ژنى براى محصولات باغى و وجود اراضى شيبدار مستعد براى باغبانى اين رقم مى تواند به مراتب افزايش يابد.
بيشترين سطح زير كشت محصولات باغى ايران به پسته با ۴۴۰ هزار هكتار اختصاص دارد، پس از آن انگور با ۳۱ هزار هكتار و خرما با ۲۳ هزار هكتار در رتبه هاى بعدى هستند.
همچنين بادام، گردو، پرتقال، زيتون، انار و زعفران رتبه هاى چهارم تا دهم بيشترين سطح زيركشت محصولات باغى را به خود اختصاص مى دهد.
در همين حال زغال اخته، كنار، خرمالو، ازگيل، زالزالك، پاپايا، چيكو، تمبرهندى و نارگيل كمترين سطح زيركشت محصولات باغى را به خود اختصاص مى دهد.
همين آمار مى گويد انگور رتبه نخست توليد محصولات باغى كشور را به خود اختصاص مى دهد. انگور ۲/۹ ميليون تن از توليدات محصولات باغى كشور را شامل مى شود.
سيب، پرتقال، خرما، انار به ترتيب با ۲/۶ ميليون تن، ۲/۲ ميليون تن، ۹۹۶ هزار تن و ۷۰۵ هزار تن در رتبه هاى بعدى قرار دارند.
اين در حاليست كه كمترين ميزان توليد محصولات باغى كشور به سنجد، ازگيل، سماق، زعفران، چيكو، تمبرهندى و نارگيل اختصاص دارد.
وقتى بسته اى از پسته خندان ايرانى را با غرور به عنوان سوغات سفر به دست «اندرو» مى دهم آرزو مى كنم با اجراى طرح هاى جديد دولت در بخش باغبانى ميوه ايرانى در بازارهاى جهانى چنان شناخته شود كه «اندرو» در سفر بعدى به تهران سيب دماوند و گيلاس مشهد و «به» بروجرد را به عنوان تحفه شناخته شده ايران براى خانواده و دوستانش ببرد.
