داوود پنهانى

كارشناسان بهداشتى كشور مى گويند متوسط آگاهى مردم از بهداشت دهان و دندان بسيار ناچيز است.آنها بر اين نكته تأكيد مى كنند كه بايد با هشدار درباره بيمارى هاى دهان و دندان و عوارض جانبى آن، سطح آگاهى مردم را ارتقا داد. اين در حالى است كه مراجعه به دندانپزشكى هزينه هاى بسيارى روى دست بيماران مى گذارد.با اين همه بسيارى از مردم به اين نكته بى توجهى مى كنند و پيشگيرى از بيمارى هاى دهان و دندان را به فراموشى مى سپارند و چندان به اين موضوع اهميت نمى دهند. بسيارى از ما فراموش كرده ايم كه با مراقبت درست از دندان ها از بروز بيمارى هاى دهان و دندان پيشگيرى مى كنيم و هزينه هاى دندانپزشكى را در زندگى خود كاهش مى دهيم.اين فراموشى آن قدر ادامه مى يابد تا نشانه هاى پوسيدگى و درد در دندان ها آشكار شود و انسان را كلافه كند.به اين فهرست مى توان بوى بد دهان را افزود تا مراجعه به دندانپزشك به آخرين راه نجات چنين افرادى تبديل شود. اين در حالى است كه به گفته متخصصان با افزايش آگاهى هاى عمومى مى توان ميزان پوسيدگى دندان در جامعه را كاهش داد.
افزايش سلامت در جامعه جدا از نقشى كه دستگاه هاى متولى در اين زمينه بر عهده دارند، متكى به رعايت نكات بهداشتى بسيار ساده ديگرى است. نكات ساده اى كه متخصصان از آنها به عنوان روش هاى پيشگيرى ياد مى كنند.گسترش استفاده از اين روش ها براى جلوگيرى از ابتلا به بيمارى هاى گوناگون نيازمند آگاه سازى و اطلاع رسانى مناسب است.يكى از اين بيمارى ها كه استفاده از روش هاى پيشگيرى كننده تأثير بسيار زيادى در كاهش آن دارد، بيمارى هاى دهان و دندان است.وقتى به اعتقاد دكتر «حميدرضا موسوى» دندانپزشك ۸۵ درصد علت بوى دهان ناشى از عوامل موضعى است، مى توان به نقش و اهميت رعايت نكات ساده بهداشتى در جلوگيرى از بيمارى هاى دهان و دندان پى برد.
به گفته اين دندانپزشك« اكثر افراد از بوى بد دهان خود احساس نگرانى دارند و اين نگرانى گاهى به آنجا مى رسد كه خود از تماس با ديگران پرهيز مى كنند و يا به طور مرتب از آدامس استفاده مى كنند.»
وى، سيگار كشيدن، نوشيدن نوشابه هاى گازدار، خوردن غذاهاى با ادويه زياد و غذاهاى معطر شده با پياز و سير را در بروز بوى بد دهان مؤثر دانسته، مى گويد: «رعايت بهداشت دهان شامل مسواك زدن دندان ها و زبان، مراقبت از لثه و استفاده از نخ دندان در كاهش بوى بد دهان بسيار مؤثر است.» وى مى افزايد:« زبان به ويژه سطح خلفى آن يكى از جايگاه هاى اصلى تجمع ميكروب ها در دهان است به همين خاطر بايد يك قسمت از بهداشت دهان را به بهداشت زبان معطوف كرد.»

* شاخص هاى بهداشتى
با اين كه كارشناسان دفتر سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى از وضعيت مطلوب شاخص هاى مربوط به بيمارى هاى دهان و دندان كشور در ميان كشورهاى منطقه خبرمى دهند، نمى توان نسبت به اين بيمارى ها بى اعتنا بود. دكتر «مهدى سروش» يكى از كارشناسان اين دفتر با تأييد اين نكته مى گويد:« شاخص هاى ايران در اين باره، در ميان كشورهاى منطقه نسبتاً قابل قبول است ولى با اين حال تا رسيدن به وضعيت مطلوب در مقايسه با كشورهاى پيشرفته فاصله زيادى داريم. » وى با اشاره به برنامه هاى بهداشت دهان و دندان براى همه بيمارى هاى ناحيه فك و صورت، پوسيدگى دندان و امراض آن، مى افزايد:« در اين باره يكى از برنامه هاى كشورى كاهش ۲۰ درصدى شاخص DMFT بويژه در گروه سنى زير ۱۲ سال است. رتبه ايران از نظر وضعيت پوسيدگى، پرشدگى و از دست دادن دندان، ۱‎/۸۶ است.اين در حالى است كه شاخص DMFT در كشورهاى پيشرفته برابر ۱‎/۲ است.
دكتر« محمد مهدى وردى» مديركل دفتر سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى نيز شاخص DMFT يعنى ميزان پوسيدگى، پركردگى و از دست دادن دندان را در كودكان ۱۲ ساله كشور، نزديك ۲ اعلام و مى گويد: «اگر بسته هاى خدمتى كه وزارت بهداشت تعريف مى كند در امر سلامت دهان و دندان اجرا شود ما قول مى دهيم تا شاخص پوسيدگى، پركردگى و از دست دادن دندان، كاهش يابد. بايد براى بحث پيشگيرى اهميت قائل شويم و اگر اين كار صورت گيرد اميدوارم تا پايان برنامه توسعه چهارم به تكليف قانونى خود يعنى كاهش ۲۰ درصدى شاخص DMFT در كودكان و بزرگسالان عمل نماييم. »
وى به تعاملات صورت گرفته با بيمه در سال هاى اخير اشاره كرده و آن را نشانه تمايل بيمه ها براى متولى گرى در امر درمان و خريد خدمت از وزارت بهداشت و درمان دانسته مى گويد: « تعاملات زيادى را در چند ماهه اخير با بيمه خدمات درمانى در خصوص تقبل هزينه هاى درمانى دهان و دندان و تعويض نوع بسته هاى خدمتى داشته ايم كه اگر بيمه، اين بسته هاى خدمتى ارائه شده از سوى وزارتخانه را قبول كند، قطعاً مردم از سمت كشيدن دندان به پر كردن آن ميل پيدا مى كنند كه اين امر منجر به بهبود و كاهش شاخص سال هاى ناتوانى به علت از دست دادن دندان ها مى شود.» دكتر وردى ميزان هزينه اى را كه بيمار از طرف خود براى درمان متقبل مى شود، به طور استاندارد در ايران ۳۰ درصد اعلام مى كند و ادامه مى دهد:« اين در حالى است كه وضعيت حال حاضر در كشور، تقريباً معكوس آن يعنى حداقل ۶۰ درصد است كه اين وضع در خصوص دندانپزشكى فاجعه آميز تر و بيشتر از ۹۰ درصد است. براى حل اين مشكلات به تخصيص منابع دولتى و غير دولتى تأكيد مى كنم و لازم است بخش هايى كه تاكنون در اين عرصه حضور نداشته اند وارد معركه شوند.
مديركل دفتر سلامت دهان و دندان از آمادگى وزارت بهداشت براى واگذارى قسمت هاى لازم مراكز درمانى به بخش خصوصى خبر داده و مى گويد: «حاضريم منابع فيزيكى و غيرفيزيكى را به صورت تجهيزات و امكانات واگذار كنيم و خدمات را از بخش خصوصى خريدارى كنيم. »
دكتر وردى خدمات دندانپزشكى را خدماتى درمانى مى داند و مى افزايد :« حتى در موردى مانند ارتودنسى كه در آن دندان ها را رديف مى كنند، عمل هنجار كردن يك ناهنجارى صورت مى گيرد و اين عمل جزو خدمات لوكس نيست. »

* پيشگيرى مناسب
پزشكان همواره از پيشگيرى به عنوان يكى از بهترين راه جلوگيرى از ابتلا به انواع بيمارى ها ياد مى كنند. اين نكته درباره بيمارى هاى دهان و دندان نيز همواره مدنظر قرار گرفته بر انجام آن تاكيد مى شود.
دكتر« همايون فراست» دندانپزشك با اشاره به اين كه شايع ترين بيمارى دهان و دندان پوسيدگى دندان هاست استفاده از دهان شويه، نخ دندان و مسواك را بهترين روش براى جلوگيرى از اين مشكلات مى داند و مى گويد: «بيشترين پوسيدگى دندان در دوران كودكى به علت درست مسواك نكردن و آموزش نامناسب ايجاد مى شود، البته مراجعه شش ماه يك بار به دندانپزشك باعث جلوگيرى از پوسيدگى هاى كوچك وعميق دندان ها مى شود.»
اين دندانپزشك بابيان اين كه از دست دادن دندان ها باعث ايجاد مشكل در جويدن، زيبايى، تكلم و اعتماد به نفس مى شود از پروتز ثابت و متحرك يا روش جديد ايمپلنت به عنوان روش هاى مناسب براى ترميم دندان ها نام مى برد و مى افزايد:«دندان ها داراى پنج سطح هستند كه به وسيله مسواك زدن فقط مى توان سه سطح از دندان را تميز كرد و با استفاده از نخ دندان پلاكت هاى ميكروبى دو سطح ديگررا از بين برد. همچنين براى ديواره هاى دندان بايد به صورت مجزا از نخ استفاده شود.»
اين دندانپزشك بر ضرورت استفاده از نخ دندان يك بار در شبانه روز به صورت صحيح تأكيد و توصيه مى كند: « استفاده از دهان شويه نيز باعث بالا رفتن مقاومت دندان ها شده و درصد پوسيدگى را پائين مى آورد. »
دكتر «بيژن اخوان آذرى» جراح دهان، فك و صورت نيز از رعايت مسائل بهداشتى دهان و دندان به عنوان مهمترين عامل پيشگيرى از ابتلاى به انواع بيمارى ها تأكيد كرد و توصيه مى كند:« مردم بايد مراقب سلامتى حفره دهان كه دندان را نيز شامل مى شود باشند زيرا اين موضوع در سلامت عمومى آنان نقش اساسى دارد. خيلى از اوقات يك كانون عفونى و التهابى در داخل دهان بيمار وجود دارد كه فرد اصلاً از آن اطلاع ندارد و موجب وخامت جسمى و روحى روانى او مى شود. بيماران زيادى به متخصصان مراجعه مى كنند كه اين كانون هاى عفونى در دهان آنان وجود دارد و دندان هايشان هرچند ظاهر چهره شان را حفظ مى كند، اما بوى بد دهان ، آنان را از نظر روحى - روانى در شرايط نامناسبى قرار مى دهد. پس از اين كه كانون هاى عفونى و التهاب از دهان اين افراد خارج مى شود، شرايط جسمى و روحى روانى آنان كاملاً تغيير مى كند و انرژى مثبت زيادى دريافت مى كنند.»
دكتر« اخوان آذرى» مى افزايد:« مردم هر ۶ماه يا يك سال بايد يك بار به دندانپزشك مراجعه كنند تا دندان ها و سلامتى دهان شان معاينه و بررسى شود تا اگر پوسيدگى يا ضايعه اى در استخوان فك بيمار در حال تشكيل است، دندانپزشك آن را تشخيص دهد و قبل از اين كه زمان بگذرد آن را درمان كند. همچنين هر چند سال يك بار نيز افراد يك راديوگرافى از فك هايشان انجام بدهند زيرا بعضى از ضايعات در فك و دهان بيمار ممكن است با معاينه ظاهرى پزشك نيز قابل تشخيص نباشد. گاهى ممكن است يك ضايعه تا به اندازه يك نارنگى نرسد قابل تشخيص كلينيكى نباشد به طورى كه بعضى ضايعات مثل سيستيك و تومورها را نمى توان پيشگيرى كرد اما هنگامى كه كوچك هستند درمان آن آسان تر است.»
اين دندانپزشك نيز بر پيشگيرى و مراقبت از دندان ها تأكيد و به عموم مردم توصيه مى كند مسواك زدن و استفاده از نخ دندان را بعد از هر وعده غذايى فراموش نكنند.
سلامتى در گرو توجهى است كه هر انسان نسبت به جسم و روح خويش دارد.عادت فرهنگى ما درباره سلامتى به گونه اى است كه اهميت چندانى براى بحث پيشگيرى قائل نيستيم. اين عادت بد باعث شده تا بسيارى از ما تا زمانى كه بيمارى جسم و روح را به ناگزير تسخير نكرده ، به فكر سلامتى خود نباشيم. بهداشت دهان و دندان نيز از اين نوع پيشگيرى هاست.با اين كه مى توانيم با اندكى دقت و مراقبت دندان هاى خود را حفظ كرده و از ابتلا به انواع بيمارى هاى دهان و دندان جلوگيرى كنيم ، آنقدر بى توجهى نشان مى دهيم كه راه ناگزير برايمان باقى مانده تا با درد و رنج راهى مطب دندانپزشك شده و دندان هاى خود را از دست دهيم. مى توان اين عادت فرهنگى غلط را تغيير داد و پيشگيرى و توجه بيشترى به بهداشت دهان و دندان داشت.