شهناز سلطانى

قبول پست وزارت آموزش و پرورش براى محمود فرشيدى دغدغه هاى ويژه خود را داشت. وزارتخانه اى كه به گفته او و كارشناسان تعليم و تربيت با مشكلات ساختارى جدى روبه روست. مشكلات معيشتى و مسكن معلمان، استخدام نيروى انسانى جديد، حذف دوره پيش دانشگاهى، پائين بودن كيفيت آموزش و تكيه بر محفوظات دانش آموزان نيز از جمله دغدغه هاى ديروز و امروز اين فارغ التحصيل رشته مهندسى شيمى است. علاوه بر اين مجلس شوراى اسلامى هم طرح هاى جديدى را براى نظام آموزشى كشور در دست تدوين دارد. حال بايد ديد وزير بزرگ ترين و گسترده ترين وزارتخانه كشور چه برنامه هايى براى حل مشكلات پيش رو و ارتقاى نظام آموزشى كشور دارد.

* آقاى وزير! آموزش و پرورش اكنون در كشور ما چه جايگاهى دارد و اين جايگاه چقدر با شأن واقعى و رسالت اين مجموعه منطبق است؟
آموزش و پرورش ، خانواده بزرگى شامل بيش از ۱۵ ميليون دانش آموز و يك ميليون و ۱۰۰ هزار معلم و كارمند است. يعنى ۲۵ درصد جمعيت كشور به طور مستقيم درگير فعاليت هاى آموزش و پرورش هستند و بقيه هم نمى شود گفت ارتباط شان كمتر است چرا كه خانواده همين دانش آموزان هستند. البته اين بعد كمى ماجراست و در بعد كيفى هم اشاره مى كنم به ديدار اخيرى كه با رهبر معظم انقلاب داشتيم. ايشان در اين ديدار سعادت مادى و معنوى، پيشرفت علمى و آبادانى و قدرت سياسى كشور را در گرو توجه به آموزش و پرورش عنوان كردند چرا كه آموزش و پرورش است كه بايد نيروى انسانى لازم براى رسيدن به اين اهداف را تربيت كند. با توجه به اين دو بعد به نظر مى رسد متأسفانه آنگونه كه بايد و شايد به اين مجموعه توجه نشده است و آموزش و پرورش جايگاه درخور خود را در جامعه پيدا نكرده است.
به نظر مى رسد اين قضيه هم تنها با قانون و ماده و تبصره حل نمى شود و نياز به يك عزم ملى و جدى چه در سطح مسئولان و چه در ميان مردم دارد، البته به عقيده من با رهنمودهاى كارگشاى رهبر معظم انقلاب در اين باره و عزم جدى دولت نهم اين هدف قابل دسترسى است و ان شاءالله عملى خواهد شد.
* به نظر شما تحولى كه رهبر معظم انقلاب بدان اشاره كردند، چگونه بايد محقق شود و برنامه هاى شما براى اين قضيه چيست؟
همان طور كه ايشان فرمودند نظام آموزشى كشور پيش از انقلاب، نظامى تقليدى بود كه با هويت دينى و ملى جامعه هماهنگ و منطبق نبود. پس از انقلاب هم كارهاى خوب و ارزشمندى در اين حوزه صورت گرفت اما كليت نظام آموزشى ما همچنان همان نظام قديم است كه ادامه آن نمى تواند ما را به اهداف عاليه اى كه نظام در سند چشم انداز ۲۰ ساله پيش بينى كرده است، برساند. لذا بايد در اين باره كارى ريشه اى و بنيادين و البته با مطالعه دقيق و پژوهش هاى وسيع انجام گيرد.
ما در نخستين گام كه به نظرم مهم ترين گام نيز هست تدوين و ارائه فلسفه آموزش و پرورش را در دستور كار خود داريم.
* اساساً فلسفه آموزش و پرورش چيست و چگونه در حال انجام است؟
فلسفه آموزش و پرورش در حقيقت نقشه راهبردى نظام جمهورى اسلامى در آموزش و پرورش است. نقشه و طرحى جامع نگر و كلى كه سمت و سوى سياست ها و برنامه ريزى هاى كلان آموزشى كشور را مشخص مى كند. تدوين و ارائه فلسفه آموزش و پرورش بر مبناى فلسفه اسلامى مراحل پايانى را طى مى كند كه در اين باره گروهى از متخصصان و پژوهشگران كه با نظام آموزشى كشور هم آشنايى دارند با استفاده از منابع اصيل اسلامى در حوزه هاى مختلف مثل هستى شناسى، انسان شناسى و تعليم و تربيت اسلامى مشغول مطالعه و تهيه و تدوين آن هستند.
آخرين گزارش اين پژوهش هم ماه اخير ارائه شد كه با دريافت نظرات صاحب نظران و متخصصين در اين زمينه اصلاحات لازم انجام و نسخه نهايى ارائه خواهد شد كه اين طرح و نقشه از اين پس منبع برنامه ريزى ها و اقدام هاى آموزش و پرورش خواهد.
فلسفه آموزش و پرورش در واقع استراتژى ما در زمينه نظام آموزشى كشور است كه تعريفى از يك آموزش و پرورش مطلوب را با توجه به هويت دينى و ملى و نيازهاى واقعى جامعه ارائه مى كند.
از محاسن اين طرح اين است كه باعث مى شود سياست ها و سمت و سوى كلى نظام آموزشى كشور مشخص شود و با رفت و آمد دولت هاى مختلف، آموزش و پرورش فارغ از سليقه هاى سياسى و جناحى راه تعالى خود را طى خواهد كرد.
* جايگاه معلم در نظام آموزش و پرورش ما كجاست و معلمان چه نقشى در اين تحول بنيادين دارند؟
ساده ترين مدلى كه از يك نظام آموزشى مى توان ارائه كرد شامل ۳ ركن اصلى است؛ معلم، فراگير و محتوايى كه از معلم به فراگير منتقل مى شود. پس اگر قرار است تحولى در اين نظام آموزشى صورت گيرد، بايد معلم به عنوان يك ركن بنيادى مورد توجه و مطالعه قرار گيرد.
به نظر مى رسد ما بايد يك باز تعريف در اين باره داشته باشيم. معلم صرفاً فردى نيست كه سر ساعت مشخصى به كلاس درس مى رود و يك سرى اطلاعات علمى را به دانش آموزان ارائه و بابت آن آخر ماه حقوقى دريافت مى كند.
معلم در حقيقت يك الگو است كه جايگاه واقعى آن بدون شك فراتر از اين است، معلم تنها با ذهن و مغز دانش آموزان سر و كار ندارد بلكه معلم بر اخلاق و روان و قلب دانش آموز هم تأثيرگذار است و اين تأثيرگذارى هم جدى و ماندگار است. ما بايد سرمايه گذارى عظيمى در اين باره داشته باشيم و كارى كنيم كه همان طور كه مثلاً يك نفر به پزشك متخصص بودن يا مهندسى خود مى بالد، معلمى نيز به شغلى افتخارآميز تبديل شود و جايگاه واقعى خود را در جامعه پيدا كند. البته رسيدن به اين هدف والا احتياج به توجه ويژه به اين قشر زحمت كش دارد.
متأسفانه به بحث تربيت معلم به شكل زيربنايى و عميق پرداخته نشده و يك نظام جامع در اين باره وجود ندارد كه با تدوين سند ملى آموزش و پرورش اين بحث به صورت زيربنايى مورد توجه قرار گرفته است.
نخستين گام هم توجه به صلاحيت هاى لازم براى معلم بودن است. نمى شود گفت هر كس تحصيلات دانشگاهى دارد، لزوماً مى تواند معلم هم باشد. بالاخره يك سرى ويژگى ها و صلاحيت ها براى معلم بودن، اصل است و ضرورت دارد.
ما در بخشنامه اى به تمامى ادارات تابعه اعلام كرديم از جذب و به كارگيرى معلمان چه در مدارس دولتى و غيردولتى اعم از رسمى، پيمانى و قراردادى و غيره بدون طى مراحل گزينش اكيداً خوددارى كنند واين قضيه را هم به صورت جدى پيگيرى مى كنيم و روى آن حساسيت داريم.
* يكى از گام هاى اساسى براى رسيدن معلم به جايگاه واقعى خود، بحث تأمين معيشت است. شما چه اقداماتى را در اين باره انجام داده ايد؟
به نكته خوبى اشاره كرديد. معلم براى تعليم و تربيت مطلوب و بهينه دانش آموزان بايد از آرامش ذهنى برخوردار باشد كه بخشى از اين آرامش ذهنى و امنيت روانى با تأمين معيشت مناسب به دست مى آيد.
وزارت آموزش و پرورش طى اين ۲سال اقدام هاى قابل توجهى در اين زمينه انجام داده است. به عنوان مثال ميانگين حقوق از ۲۸۰هزار تومان در سال۸۴ به ۴۱۰ هزار تومان در سال جارى رسيده است. نرخ حق التدريس معلمان هم ۲‎/۵ برابر و فوق العاده جذب شغل آنان ۱۰ درصد افزوده شده است. ۸۰ ميليارد تومان وام قرض الحسنه هم از طريق بانك هاى ملى و ملت در اختيار آموزش و پرورش استان ها قرار گرفت. درمورد معوقه ها و مطالبات سال هاى گذشته معلمان هم كه برخى از اين مطالبات به ۱۷ سال قبل بازمى گردد، بيش از ۹۸درصد آنها پرداخته شده است.
البته با وجود تمام خدماتى كه به معلمين عزيز ارائه شده است، تأكيد مى كنم ما هر چه در اين باره بودجه صرف كنيم در حقيقت براى آينده كشور سرمايه گذارى كرده ايم وتأمين رفاه و معيشت اين قشر تضمين آينده درخشان كشور است.
* مشكل مسكن يكى از اصلى ترين دغدغه هاى قشر فرهنگى كشور است. لطفاً كمى هم در مورد اقدام هاى آموزش و پرورش در اين باره توضيح دهيد.
درباره تأمين مسكن فرهنگيان اقدام هاى متعددى انجام شده است. از جمله با وزارت مسكن براى ساخت ۱۱۰ هزار واحد مسكونى توافق شده است كه برخى از آنها تا ۷۰درصد پيشرفت فيزيكى داشته اند. وام مسكن از ۳‎/۵ به ۸ ميليون تومان افزايش يافته. بيش از ۱۰ هزار واحد مسكونى از طريق شركت هاى تعاونى مسكن ساخته شده و در اختيار فرهنگيان قرار گرفته با شركت هاى سرمايه گذارى مسكن و شركت بين المللى توسعه ساختمان توافقنامه ساخت و عرضه مسكن تنظيم شده و بيش از ۱۷ هزار قطعه زمين توسط تعاونى هاى مسكن و اتحاديه ها آماده ساخت است.
البته بايد يك نكته را هم در اين زمينه مدنظر داشته باشيم كه وزارت آموزش و پرورش را با بيش از ۷۰۰ هزار معلم و ۴۰۰ هزار كارمند ، نمى توان با هيچ بخش ديگرى مقايسه كرد. اين تعداد معلم و كارمند برابر بزرگ ترين دستگاه هاى دولتى در كشور است، بر همين اساس ، تأمين مسكن براى همه آنان حتى در صورت تأمين اعتبار هم زمان بر است.
* در زمينه آموزش و ارتقاى مهارت نيروى انسانى در آموزش و پرورش بويژه معلمان چه اقداماتى انجام شده است؟
يكى از گام هاى بلند در زمينه ارتقاى آموزشى نيروى انسانى، احياى مراكز تربيت معلم است كه با اين سياست تعداد دانشجويان با رشدى معادل ۶۰ درصد به ۱۳ هزار و ۶۰۰ نفر رسيده است.
سهميه تعهد دبيرى در دانشگاه هاى تربيت معلم از ۳۰۰ نفر در سال۸۴ به ۳ هزار نفر رسيده است.
شاخص آموزش كوتاه مدت كاركنان از ۴۰ ساعت در سال به ۷۰ ساعت افزايش يافته است كه در ميان دستگاه هاى اجرايى حائز رتبه اول است.
اجراى كنفرانس هاى مختلف آموزشى در زمينه رياضى، علوم اجتماعى و دينى و قرآن كريم، چاپ ۱۲۶طرح پژوهشى، ۱۰ عنوان كتاب، ۵۰ مقاله علمى و اعزام ۱۶ نفر از اعضاى هيأت علمى به كنفرانس هاى معتبر بين المللى از ديگر اقدام هاى انجام شده در اين زمينه است.
* درباره بودجه آموزش و پرورش چه تغيير و تحولى در دوره وزارت شما رخ داده است؟
بودجه اين وزارتخانه در سال۸۴ چيزى حدود ۳هزار و ۸۰۰ ميلياردتومان بود كه با ۶۰ درصد رشد به ۷ هزار و ۲۰۰ ميلياردتومان رسيده است. يعنى سهم آموزش و پرورش از بودجه دولت از ۱۰ درصد به ۱۶درصد افزايش يافته است. مبلغ ۴ ميليارد دلار هم براى بازسازى و مقاوم سازى مدارس غيراستاندارد به آموزش و پرورش اختصاص يافت كه تمامى مدارس داراى مشكل و فرسوده كشور در۴ سال بازسازى و نوسازى خواهد شد. ۵۰ ميليون تومان هم به مراكز آموزشى براى كمك به دانش آموزان بى بضاعت اختصاص داده شده است.
بحمدالله سفرهاى استانى دولت هم بركات زيادى براى آموزش و پرورش مناطق و شهرستان ها بخصوص در نقاط محروم داشته است. ساخت و ساز مدارس جديد، تجهيز و ساخت مدارس شبانه روزى و رفع محروميت از مناطق دور افتاده از جمله كارهايى است كه با تخصيص اعتبار در سفرهاى استانى دولت به بخش آموزش و پرورش انجام شده و يا در حال انجام است.
* وزارت آموزش و پرورش در مورد ساخت وساز و تجهيز مدارس چه اقدام هايى انجام داده و چه برنامه هايى دارد؟
در مورد ساخت مدارس جديد امسال ۳۵هزار كلاس آماده تحويل است. نسبت به تأمين سرويس بهداشتى مناسب براى ۸هزار واحد آموزشى اقدام شد.
بودجه ساخت و ساز و تجهيز مدارس نسبت به سال ۸۴ نزديك به ۱۳۰ درصد رشد داشته است.
سال گذشته بيش از ۹ هزار و ۲۰۰ پروژه در دست ساخت بود كه تا پايان سال نيمى از آنها با ظرفيت ۲۰هزار كلاس درس به بهره بردارى رسيد.
تابستان سال گذشته باهمكارى نيروى مقاومت و مشاركت ۶۰هزار دانش آموز ۱۱ هزار مدرسه بهسازى و مرمت شد كه تابستان امسال اين رقم افزايش يافته است.
ارديبهشت ماه امسال هم در جشنواره خيرين مدرسه ساز ۳۲ ميليارد تومان توسط خيرين براى ساخت و ساز مدرسه اختصاص يافت.
تا پايان سال جارى هم ۶ هزار و ۵۰۰ مدرسه با ظرفيت ۳۵هزار كلاس به ظرفيت فضاى آموزشى افزوده خواهدشد. در زمينه توسعه مشاركت و مدارس غيردولتى هم رشدخوبى را شاهديم. سهم دانش آموزان غيردولتى به ۷‎/۵ درصد افزايش يافته است و با ساخت ۵۱۱ واحد مدرسه غيردولتى رشد ۱۵ درصدى دراين زمينه داريم. البته نظارت و ساماندهى مدارس غيردولتى هم از جمله اهداف ماست كه دراين زمينه تاكنون ۲هزار و ۷۰۰ واحد مدرسه غيرانتفاعى درجه بندى و رتبه بندى شده است.
* ايجاد معاونت پرورشى ازجمله اقدام هايى آموزش و پرورش است. هدف از ايجاد اين معاونت چيست و اين معاونت چه اقدام هايى انجام داده است؟
بدون شك يكى از رسالت هاى عظيم نظام آموزشى كشور در كنار ارتقا و رشد علمى دانش آموزان، پرورش اخلاقى و ايمانى آنان است. به عنوان مثال اگر ما مى خواهيم به يك امنيت اجتماعى پايدار دست پيدا كنيم يكى از محل هاى فعاليت زيربنايى، آموزش و پرورش است. افراد جامعه حساس ترين مقاطع زندگى خود را در مدرسه و حين تحصيل طى مى كنند. دوره كودكى و نوجوانى و جوانى است كه زيربناى شخصيت يك فرد را شكل مى دهد. ما نمى توانيم به مباحث تربيتى و اخلاقى دانش آموزان بى توجه و كم توجه باشيم و انتظار داشته باشيم در جامعه شاهد ناهنجارى هاى مختلف نباشيم.
فلسفه ايجاد اين معاونت هم همين است كه ان شاءالله ما تأثيرات مثبت آن را در نسل هاى آينده خواهيم ديد.
در زمينه فعاليت هاى اين معاونت هم مى توان به طرح هاى مختلف قرآنى، اردوهاى تفريحى- تربيتى، گفت وگوهاى دانش آموزى، افزايش كانون هاى فرهنگى ، مسابقات ورزشى- فرهنگى، اعزام دانش آموزان به سفر حج و طرح هاى آموزش مهارت هاى زندگى اشاره كرد.
البته همه اينها قالب هاى كار هستند و هدف و محتوا، تربيت عناصر مفيد از طريق انتقال ارزش ها و مفاهيم دينى و ملى و جلوگيرى از آسيب هاى متعدد اجتماعى است كه دانش آموزان درجامعه با آن مواجهند. به عنوان نمونه براى پيشگيرى از استعمال دخانيات و ارتقاى سلامت جسمى و روانى دانش آموزان، طرح «پاد» ارائه شد كه اين طرح زير نظر ستادى در حال انجام است.
* وزارتخانه آموزش و پرورش براى ترويج فرهنگ قرآن كريم و نماز چه اقدام هايى انجام داده است ؟
دراين باره يك بسيج عمومى در وزارت آموزش و پرورش در حال شكل گيرى است به طورى كه همه معاونت ها و سازمان ها با ۹۰ عنوان طرح و برنامه براى گسترش فرهنگ اقامه نماز فعال شده اند.
برگزارى هفتمين كارگاه آموزشى و دهها نمايش استانى نماز، از جمله اقداماتى است كه دراين زمينه صورت گرفته است. بيش از ۱۵ هزار امام جماعت روحانى جهت اقامه نماز به مدارس اعزام شده اند.
اعتبار ستاد اقامه نماز از ۸۰۰ ميليون به ۶ ميليارد تومان رسيده است. ۴۴هزار معلم زيرپوشش طرح «تربيت مدرس قرآنى » قرار گرفتند.
*عملكرد آموزش و پرورش در زمينه سلامت جسمانى و گسترش ورزش چگونه است؟
يكى از اقدام هاى پايه اى و مفيد در اين زمينه طرح شناسنامه سلامت دانش آموزان است كه تا كنون بيش از ۲۰ درصد دانش آموزان داراى شناسنامه سلامت هستند و اقدام هاى لازم براى زيرپوشش قرارگرفتن ساير دانش آموزان هم به سرعت درحال انجام است.
ساماندهى فضاى بوفه مدارس و بهبودعادت غذايى دانش آموزان از طريق ايجاد پايگاه تغذيه سالم پيگيرى مى شود كه اين پايگاه از ۵ استان به تمام استان ها گسترش پيدا كرده است. بيش از ۹۵ درصد دانش آموزان ابتدايى زير پوشش طرح سلامت دهان و دندان قرار گرفته اندو ۳۵۰ پايگاه سلامت هم براى كنترل وضعيت بهداشتى مدارس راه اندازى شده است.
در زمينه ورزشى هم طرح ها و برنامه هاى متنوعى در دست اقدام است كه تا كنون بيش از ۹۰ پروژه ورزشى در سطح كشور به بهره بردارى رسيده است. تجهيز مدارس به وسايل ورزشى و توجه به ورزش همگانى و استعداديابى از ميان دانش آموزان براى ورزش در سطح قهرمانى از جمله برنامه هاى در حال انجام است.
* يكى از مباحث مهم در زمينه آموزش ، كاربردى بودن و آموزش مهارت هاى شغلى و حرفه اى است . شماچه اقداماتى براى ارتقاى اين مهارت ها انجام داده ايد؟
همان طور كه اشاره كرديد يكى از مباحث مهم در نظام آموزشى، تطابق آموزش ها با نيازهاى جامعه است كه ما دراين مورد توسعه آموزش و پرورش فنى و حرفه اى را چه از لحاظ كمى و چه كيفى در دستور كار داريم.
مدارس فنى و حرفه اى و كار و دانش روستايى رشدى حدود ۱۰ درصد داشته اند و به طور كلى ۳۱۰ واحد فنى و حرفه اى و كار و دانش جديد به ظرفيت كشور اضافه شده است.
با افزودن رشته هاى جديد و مناسب دختران استقبال خوبى از شاخه كار و دانش داشته اند. به طورى كه سهم آنها دراين بخش به ۴۲ درصد رسيده است. يكى از اقدامات انجام شده دراين باره ايجاد ارتباط ميان مدارس فنى و حرفه اى و كار و دانش با كارخانه هاى مرتبط است كه اين قضيه مى تواند باعث تعامل سازنده و اثربخش نظام آموزشى كشور و بازار كار شود.
با حمايت هاى انجام شده تعداد مدارس فنى و حرفه اى غيردولتى هم با رشد ۱۵درصدى همراه بوده است.