بنفشه غلامى

در ۴ سال نزاع قومى عراق، تكفيرى ها والقاعده سلاح خويش را اغلب به سمت شيعيان نشانه رفتند. اين راهبرد كه ازتفكر متعصبانه سلفى ها نسبت به مذاهب ديگر نشأت مى گيرد تاكنون حدود ۶۰۰ هزار قربانى از شهروندان غيرنظامى و بى گناه عراق گرفته است. جامعه شيعه بيشترين سهم از اين قربانيان را به خود اختصاص مى دهند. اما خبرها اين روزها حاكى از آن است طايفه تكفيرى ها و القاعده در يك راهبرد جديد نگاه خصمانه خويش را متوجه تسنن عراق كرده اند. طايفه اى كه با ادعا و شعار احياى برترى اعراب سنى در عراق گام نهاده بود اكنون شمشير خويش را براى كشتن چهره ها و عناصر كليدى مناطق سنى نشين تيز كرده است.پس از ترور عبدالستار ابوريشه، رهبر شوراى نجات در استان الانبار عراق اين گمان و پيش بينى رنگ واقعيت يافت كه القاعده پيكان حملات ترور خود را به سوى رهبران سنى عراق نشانه خواهد رفت تا بدين وسيله به هدف ديگر خود كه به هم ريختن ائتلاف عراق يكپارچه است، نائل شود. تهديد القاعده و تكفيرى ها بر ضد سران سنى عراق از ترور ابوريشه شروع شد. فردى كه مغز متفكر استان الانبار براى مبارزه با نيروهاى القاعده بود و بوش نيز در آخرين سفر خود به عراق با وى ملاقات كرد و سران آمريكا بارها وى را به خاطر اقدام هايى كه به عمل آورده، ستوده بودند.
القاعده در يكى از صفحات اينترنتى خود كه در آن خود را «امارت اسلامى عراق» معرفى كرده از تشكيل جوخه ترور جديد خبر داده است، جوخه اى كه قرار است چهره ها و سران قبايلى كه به زعم خود با آمريكا يا دولت عراق باب همكارى باز مى كنند را ترور كرده و از ادامه كار بازدارند. تهديد مستقيم شيوخ تسنن از تاكتيك هاى جديد القاعده است تا در كار دولت شيعى كه تحت رهبرى نورى المالكى فعاليت مى كند، اختلال ايجاد كند.
آنها در بيانيه خود حتى آورده اند كه «ما ليست اسامى چهره هاى قبايلى را منتشر و آنها را افشا خواهيم كرد.»
گروه تكفيرى هاى عراق در دومين بيانيه خود با امضاى ابوعمر البغدادى، رئيس اين گروه در عراق، نوشته اين حركت را در سالگرد قتل ابومصعب زرقاوى سركرده القاعده عراق شروع مى كند كه سال گذشته در عمليات آمريكايى ها عليه القاعده در عراق كشته شد.
ساعتى پس از انتشار اين بيانيه اتومبيلى مقابل صف مردم مقابل يك نانوايى در غرب بغداد منفجر شد. بر اثر اين انفجار ۱۱ نفر كشته شدند، دونفر از اين كشته شدگان كودك بودند.
«ابواحمد» يك كارمند دولتى مى گويد: بعد از شنيدن صداى انفجار از خانه خارج شدم. نانوايى را ديدم كه مقابل آن انفجار روى داده بود. كسانى كه مجروح شده بودند، فرياد مى زدند و كمك مى خواستند.
اين انفجار در ساعات نزديك به افطار روى داد. اين در حالى است كه دولت پيش از اين و در آستانه شروع ماه رمضان اظهار اميدوارى كرده بود رمضانى آرام داشته باشند. بويژه از ۷ ماه پيش به اين سو كه دولت اقدام هاى امنيتى خود را در بغداد، بيشتر كرده است. در همين حال ارتش آمريكا در عراق نيز اعلام كرده است يكى از سربازان اين ارتش كشته و ۴ نفر از آنان نيز به خاطر انفجار بمبى در نزديك خودروى آنها مجروح شده اند.
اگرچه در حال حاضر سران سنى استان الانبار عراق كه ابوريشه آنها را هدايت مى كرد، تحت تدابير امنيتى شديد قرار گرفته اند اما در كل اين استان در حال حاضر در شرايطى بى ثبات بسر مى برد. ضمن آن كه خشونت ها در الرمادى مركز الانبار نيز به چشم مى خورد.
الانبار و الرمادى از جمله شهرهايى هستند كه آمريكا به موفقيت آميز بودن عمليات خود در آنها افتخار مى كرد و حتى ژنرال پترائوس در گزارش خود آن را به عنوان الگويى براى برقرارى امنيت در ديگر نقاط عراق مطرح كرد.
اما با وجود خشونت ها و تهديدها يكى از شيوخ منطقه سنى نشين الرمادى مى گويد: رهبران اين استان، پى به راهبرد جديد القاعده برده اند و همان پيمان مبارزه خويش با شيخ شهيد خود (ابوريشه) را تداوم خواهند بخشيد و به تلاش خود براى جلوگيرى از ترور وخشونت عليه مردم اين استان ادامه خواهند داد. وى مى گويد: «ما به عنوان مردان قبيله در برابر القاعده خواهيم ايستاد و آنها را مجبور به عقب نشينى خواهيم كرد.»
به هر حال تهديد القاعده عليه رهبران سنى يك اتفاق مهم در صحنه معادلات سياسى اين كشور است. اين وضع مختص استان الانبار نيست و خبرها حاكى از آن است كه تمام رهبران سنى در ديگر استان هاى سنى نشين عراق نيز به نحوى با عناصر القاعده و تكفيرى ها درگير شده اند.
جنگ واقعى ميان شبكه القاعده و تسنن عراق- كه اغلب نيروهاى آن را مهاجران عرب و اتباع كشورهاى ديگر تشكيل مى دهند- از زمانى شروع شد كه سركردگان القاعده در شهرهاى سنى نشين به تسويه حساب با شيوخ حاكم بر اين مناطق مبادرت كردند و زمام امور اين مناطق را به عناصر مزدور خويش سپردند.
عامل دومى كه سنى هاى بومى عراق را براى شروع يك مبارزه جهت طرد تكفيرى ها و القاعده مصمم كرد، جنگ قدرت شديد ميان جبهه تروريست هاى مهاجر عربى بود. شبكه تروريست ها بويژه پس از كشته شدن برخى عناصر كليدى آن مانند زرقاوى دچار تشتت شدند به گونه اى كه چندين شاخه جديد با نام هاى مختلف مانند امارت اسلامى، ارتش اسلامى و... از بطن آن برخاستند كه اين گروه ها رقابت و تسويه خونينى را بر سرسلطه بر اراضى و مناطق اهل تسنن آغاز كردند و اين جنگ غنايم و سهم خواهى ماجراجويانه نقش اساسى در تغيير نگاه سران تسنن به اين جريان داشت.

مهين السادات صمدى

سازمانى موسوم به گروه بين المللى بحران به تازگى در گزارشى نسبت به بروز حوادث و كشمكش هاى تازه در آسياى مركزى هشدار داد.به باور اين گروه، يكى از كانون هاى حادثه خيز، ازبكستان خواهد بود. دراين گزارش ازديپلماسى كشورهاى منطقه تلويحاً دعوت شده تا به حل وفصل چالش هاى اين جمهورى بشتابند: «در كشور ازبكستان تهديد و خطر فزاينده ديده مى شود و تأثير چنين وضعى به كشور هاى ديگر پا بر جا است».
به باور ناظران بين المللى يكى از مشكلات مى تواند از انتقال قدرت دراين جمهورى ناشى شود.مهلت رياست جمهورى «اسلام كريم اف» ۶۹ ساله عملاً در ماه ژانويه سال ۲۰۰۷ به پايان رسيده است ،اما هيچ علامتى از چگونگى حل مسأله چرخش قدرت به چشم نمى خورد.به گفته ژان گرين والد از كارشناسان بين المللى هنوز نشانى از شخص جايگزين كريم اف و يا جريانهايى كه بر سربه قدرت رسيدن شخص جديد اجماع كنند ،ديده نمى شود.گرين والد گفت : در حال حاضر آرامش ظاهرى اين جمهورى از موقعيت قوى سياسى كريم اف ناشى مى شود و پس از آن مبارزه احتمالى براى قدرت در ازبكستان حتماً شديد خواهد بود.منابع آمريكايى پس از آنكه كريم اف پروژه همكارى استراتژيك خود را با دو قدرت حريف يعنى روسيه و چين شروع كرد، با حربه حقوق بشر او را مورد حمله قرار مى دهند.آنها مى گويند كه وضع حقوق بشر در اين كشور هنوز هم خيلى نااميدكننده است.تعقيب فعالان اين گونه سازمان ها، ژورناليست ها و سياستمداران و مخالفان ادامه دارد.
در رويداد هاى ماه مه انديجان ۲ سال پيش ،به گفته برخى ناظران غربى و فعالان حقوق بشر، دهها اعتراضگر از جانب نيرو هاى امنيتى كشته شدند.
گرين والد، از جمله كارشناسان غربى درآسياى مركزى است كه وضع اقتصادى ازبكستان را خيلى بد مى نامد و مى گويد : اقتصاد تحت نظارت شديد حكومت، سرمايه گذاران را از اين كشور رانده و ميزان ركود و فقر در اين كشور عميق تر شده است.
روابط تاشكند با اروپا و آمريكا در ماههاى اخير به شدت دچار تنش شد.كريم اف كه درايام جنگ افغانستان به صورت متحد كنار آمريكا ايستاد اكنون مسير خود را ازغرب جدا كرده است.او از نخستين رهبران اين منطقه بود كه قرارداد مربوط به پايگاه نظامى آمريكا را به هم زد وبه جهان غرب هشدار داد كه آنها سران آسياى مركزى را فريب داده اند.
از همين روست كه گرين والد گفته كه اتحاديه اروپا بايد تحريم هاى جارى اش را تمديد كند حتى دعوت كرده كه آنها سياست منع دادن رواديد به بعضى مقام هاى اين كشور و تحريم خريد و فروش اسلحه را شديد تر كنند.وى گفته : جامعه بين المللى بايد دارايى هاى ازبكستان را در خارج كشور مورد هدف قرار دهد. با اين حال گرين والد اعتراف مى كند كه همه اين مجازات ها بالاخره نمى تواند باعث دگرگونى درسياست حكومت ازبكستان يا راه يافتن گروه تحقيقات بين المللى به انديجان شوند.او بر اين نظر است كه هنوز يك بخشى از حكومت ازبكستان علاقه مند است كه روابط حسنه را با بخش اصلى جامعه جهانى برقرار كند.اما درنهايت احساس عمومى آنان اين است كه نه تلاش هاى اتحاديه اروپا و نه ايالت متحده آمريكا براى تأثير گذارى بر سياست دولت اين كشور موفق نبوده است.مركز بين المللى بحران شناسى از جامعه جهانى تقاضا كرده است كه به مهاجران ازبكستان و به مهاجران كارى اين كشور كمك كنند، تا آنها به آسانى قربانى اين كشمكش ها نشوند.
مسأله معيشت و مشكلات اقتصادى دراين جمهورى همانند برخى از جمهورى ها به بروز حوادثى ناگوار مى انجامد چنان كه به تازگى در تظاهرات اعتراضى در منطقه فرغانه مردم از بالا رفتن نرخ مواد اوليه غذايى نارضايتى خود را اعلام كردند.يكى از فعالان حقوق بشر در فرغانه مى گويد : مقام هاى محلى با شركت كنندگان تظاهرات ملاقات كردند و آنها رابه آرامش دعوت كردند. دراين ميان مشكلات اقتصادى مهم ترين كمك به اپوزيسيون اين كشور است تا حركت هاى خود را بويژه در سايت هاى اينترنتى شروع كنند. در باره نا آرامى ها در قسمت هاى ديگر شرق ازبكستان نيز گزارش هايى داده مى شود.ازبكستان در قياس با جمهورى هاى ديگر اپوزيسيون سرسختى دارد كه تاكنون چند بحران را سازماندهى كرده اند.اپوزيسيون اين كشور تركيبى از نيروهاى جدايى طلب و دموكراسى خواه و نيز هواداران حركت هاى سلفى است به گونه اى كه طالبان شاخه اى مهم از هواداران خود را از اپوزيسيون ازبك جذب كرد و برخى دولت هاى عربى نيز حول گروه هايى مانند التحرير اين كشور سرمايه گذارى كرده اند.
تريبون هاى اپوزيسيون به تازگى روى ناآرامى هاى اقتصادى حساب ويژه باز كرده اند.آنها خبر داده اند كه در شهر هاى انديجان و نمنگان و وادى فرغانه تظاهرات بزرگترى برگزار شده است.در باره درگيرى هاى جدى ميان نيرو هاى امنيتى و تظاهر كنندگان در شهر انديجان، در شهر تاشكند شايعات زيادى پخش شده است.اما اين گزارش ها از سوى مقام هاى دولتى تأييد نشده است.خبرنگاران چند دفعه خواستند در اين رابطه اطلاعات به دست آورند ولى ساكنان از دادن اطلاعات خوددارى مى كنند.يكى از سايت هاى اينترنتى ۴ سپتامبر نوشت كه مقام هاى دولتى ۵ سپتامبر در مرفيلان فرغانه قوانين حكومت نظامى را جارى مى كنند.همين سايت اينترنتى از قول فعالان حقوق بشر محلى نوشته است كه در هفته هاى اخير در منطقه مرفيلان نا آرامى به وقوع پيوسته است.گفته مى شود كه مردم از وضع اقتصادى خويش ناراضى هستند.اين سايت مى گويد : مردم در سراسر ازبكستان از بالا رفتن قيمت اقلام و كالاها و سطح پائين دستمزد ناراضى اند.اين در حالى است كه در ازبكستان قيمت يك كيلو آرد ۱۲۰۰ سومه ازبكى، يعنى تقريباً يك دلار است و اين مسأله با توجه به حداقل دستمزد در ازبكستان كه ۱۲ دلار در ماه است چيزى حدود ۱۳ كيلو آرد در ماه براى هر خانواده مى شود به عبارتى درآمد مردم كفاف خرج روزانه آنها را نمى كند.همه اين ها تأييدى بر اين ادعاى برخى ناظران است كه نارضايتى اقتصادى در ازبكستان بستر جديد حركت هاى اپوزيسيونى دراين جمهورى آسياى مركزى شده است..

حسين قنبرى

جلسه با صحنه اى خنده آ ور شروع شد و آن اين بود كه وقتى ژنرال ديويد پترائوس، فرمانده نيروهاى آمريكايى در عراق، روز دوشنبه ۱۰ سپتامبر مى خواست در مقابل كميسيون هاى نيروهاى مسلح و امور خارجه كنگره گزارش خود را از اوضاع عراق ارائه دهد ميكروفن مقابلش كار نمى كرد و اين در حالى بود كه شبكه CNN اين اتفاق ها را به طور مستقيم پخش مى كرد.
در بيرون كنگره نيز فعالان صلح طلب در حالى كه لباس هاى سرخ رنگ پوشيده و به تقليد از مجسمه آزادى تاجى شبيه به آن بر سر خود گذاشته بودند مدام فرياد مى زدند: «ژنرال حقيقت را بگو».
اما گفتن حقيقت كار هر كسى نيست. با اين حال ژنرال مجبور بود تا دقايقى را براى تعويض ميكروفن منتظر بماند و اين شروع سختى براى جلسه اى بود كه از ماه ها پيش از آن به عنوان جلسه اى تعيين كننده براى جنگ عراق نام مى بردند.
تام لانتوس، رئيس دموكرات كميسيون نيروهاى مسلح كنگره آمريكا نيز پيشاپيش نسبت به درخواست بودجه جديد براى ادامه جنگ در عراق هشدار داده بود.پترائوس در ابتدا اظهار داشت: «من خودم اين گزارش را نوشته ام، بدون اين كه قبلاً آن را به پنتاگون يا كاخ سفيد ارائه كرده باشم».
موضوع مهم گزارش ژنرال پاسخ به اين سؤال بود كه آيا تصميم ماه ژانويه گذشته بوش مبنى بر اعزام ۳۰ هزار نيروى اضافى به عراق، اوضاع اين كشور و موقعيت نيروهاى آمريكايى را بهبود بخشيده يا نه؟ پترائوس در اين باره ادعا كرد: «ما كاملاً به اهداف نظامى تعيين شده خود در اعزام اين نيروهاى تقويتى و تازه نفس دست يافتيم.» وى نقشه ها، نمودارها و تصاوير زيادى را براى اثبات ادعاى خود مبنى بر تغيير در جغرافياى جنگ و كاهش خشونت ها در عراق ارائه كرد. اين فرمانده جنگ عراق در نهايت براى عقب نشينى از عراق نيز تنها به خروج ۴ هزار نيرو در ماه دسامبر و بازگشت نيروهاى اضافى يعنى همان ۳۰ هزار نيروى تازه نفس تا پايان سال بعد را پيشنهاد كرد در حالى كه هم اكنون ۱۶۸ هزار سرباز آمريكايى در عراق حضور دارند. اما اين گزارش آن چيزى نبود كه دموكرات ها مى خواستند.
رايان كراكر، سفير آمريكا در عراق نيز كه براى ارائه گزارش فراخوانده شده بود مى بايد درباره اوضاع سياسى عراق و بويژه روند پيشرفت طرح آشتى ملى در اين كشور توضيح مى داد. وظيفه اى تقريباً غيرممكن كه به نظر مى رسيد حتى خود وى نيز اعتقادى به آن ندارد. كراكر در حالى كه به نظر عصبى و نگران مى رسيد گفت: «من تضمين نمى كنم كه در عراق موفق خواهيم شد، اما امكان آن را نيز رد نمى كنم.» وى اتهام هاى خود را عليه ايران به زبان آورد و گفت: «به نظرم ايران نقشى منفى در تحولات عراق ايفا مى كند.»
پترائوس نيز انگشت اتهام را به سوى همسايگان نشانه رفت و گفت: «ارسال اسلحه از كشورهاى همسايه عراق متوقف نشده بلكه ميزان آن نيز افزايش يافته است». در ادامه اين دو بر يك ادعا پافشارى كردند كه ايران در صورت عقب نشينى آمريكا، به زودى جاى خالى آنان را پر خواهد كرد.
اما ژنرال ديويد پترائوس بيش از همه مى داند كه او حقيقت نزاع خونين عراق را نگفته است. كراكر هم همين طور. اما كاش جرأت آن را داشتند دست كم گوشه هايى از واقعيت ناكامى ارتش آمريكا را كه حتى تصاويرش بر ذهن ها حك شده بازگو مى كردند. پس از شنيدن گزارش به اصطلاح تاريخى، پترائوس ناخودآگاه اين ايده در ذهن ها آمد كه به راستى پيوند سياست با شگرد و فريب تا كجا ادامه خواهد يافت؟