زهرا كشورى

يادگارى نويسى روى آثار تاريخى باقى مانده از دوره هاى مختلف تا جايى پيش رفته كه بخشى از نقش برجسته هاى بزرگ ترين طاق ، طاق بستان زير نقشى از محمدعلى ميرزا دولت شاه قاجار گم شد.
بررسى پايگاه پژوهشى طاق بستان درباره يادگارى هاى نوشته شده روى طاق بستان نشان مى دهد كه اين محوطه از پيش از دوره قاجار تا يك دهه پيش محلى براى يادگارى و امضاى شخصيت هاى شناخته شده چون باستان شناسان و جهانگردان بوده است. سيامك خديوى، مدير پايگاه فرهنگى طاق بستان يادگارى نويسى روى آثار تاريخى كشور را يكى از تهديدهاى آثار باستانى كشور دانست و درباره مستندنگارى يادگارى ها نوشته شده و امضاهاى مختلف روى اين اثر ساسانى گفت: به رغم اين كه يادگارى نويسى عملى غير فرهنگى است و موجب از بين رفتن آثار باستانى و تاريخى مى شود اما با توجه به اين كه يادگارى هاى نوشته شده روى طاق بستان به دوران پيش از قاجار باز مى گردد جزئى از تاريخ اين محوطه شده است. به همين دليل پژوهشى روى اين يادگارها و امضا انجام شده كه بزودى در قالب يك كتاب چاپ و در دست همگان قرار مى گيرد.
بررسى هاى كارشناسان پايگاه نشان مى دهد كه يادگارى ها مربوط به اشخاص و شخصيت هاى خاص با زبان هاى مختلف چون فارسى، انگليسى، عربى، عبرى، فرانسوى و ...مى شود.
از جمله يادگارى هاى اين سايت امضاى رابيسون زبان شناس عيلامى است كه هم روى اين محوطه امضا كرده و هم در پاى كتيبه بيستون. به گفته خديوى ۹۰ درصد امضاها و نوشته ها به دوره قاجار باز مى گردد. اما بزرگ ترين يادگارى متعلق به نقش محمد على شاه ميرزا روى بخشى از نقش برجسته هاى طاق بزرگ طاق بستان است. در بخش فوقانى ديوار سمت چپ ايوان بزرگ، سنگ نگاره اى از دوره قاجاريه همراه با كتيبه اى به خط نستعليق حجارى شده است. در اين سنگ نگاره محمد على ميرزا دولت شاه بر روى تختى نشسته است. در كنار او شعرى از بسمل، شاعر كرمانشاهى در مدح او نگاشته شده است. مطابق با اين نوشته محمد على ميرزا كوه، طاق بستان را با كوه طور تشبيه كرده، وى همچنين خسرو پرويز را دربان خود معرفى كرده است. در سمت راست او امامقلى ميرزا معروف به عمادالدوله به حالت ايستاده، با صورتى ۳ ربعى و بدنى تمام رخ نقش شده است. در سمت چپ محمدعلى ميرزا، پسر ديگرش محمدحسين ميرزا نقش شده است. متأسفانه جزئيات صورت وى از بين رفته است. در جلو محمدعلى ميرزا، آقاغنى به حالت ايستاده با صورت و بدنى تمام رخ نقش شده است.
در سمت چپ سنگ نگاره، كتيبه اى به خط نستعليق نوشته شده است. اين كتيبه به صورت وقف نامه اى است كه مضمون آن حاكى از نحوه درآمد ۳ دانگ از مزارع كبود خانى است كه بايد جهت عزادارى براى امام حسين عليه السلام در ماه عاشورا و ساير عزاها هزينه مى شد. طبق كتيبه اين سنگ نگاره در سال ۱۲۳۷هـ . ق به دستور آقاغنى خواجه باشى محمدعلى ميرزا و از سوى ميرزا جعفر سنگ تراش حجارى شده است.

اهوازـ خبرنگار «ايران»: بنياد كارآفرينى با هدف توسعه اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى استان خوزستان با تكيه بر گسترش تعاونى ها تشكيل مى شود.
معاون اشتغال وزارت تعاون در نخستين جلسه راهبردى و حمايت از بنياد توسعه كارآفرينى و تعاون استان خوزستان در سخنانى با اشاره به كاهش تصدى گرى و توقف سرمايه گذارى دولت در برخى صنايع، اهداف ديگر اين بنياد را انجام فعاليت هاى اقتصادى از طريق تأسيس و مشاركت در مجتمع هاى تعاونى و تعاونى هاى پايين دستى كه به صورت مجموعه خوشه اى يا مكمل شكل خواهند گرفت، برشمرد.منوچهر يزدانى، بهره گيرى بيشتر از ديدگاه كارشناسان براى توسعه همه جانبه و ايجاد اشتغال و استفاده بهتر از منابع انسانى را از ديگر اهداف بنياد كارآفرينى برشمرد و در مورد عضويت دراين بنياد گفت: عضويت در بنياد توسعه كارآفرينى و تعاون خوزستان براى همه اشخاص حقيقى و يا حقوقى غير دولتى كه سابقه فعاليت اقتصادى در تمام يا بخشى از موضوع فعاليت بنياد داشته و واجد شرايط ماده ۹ قانون بخش تعاونى باشند، آزاد است.
وى گفت: ما قصد نداريم صددرصد استان به صورت تعاونى شكل گيرد، بلكه مقرر شده ۳۵ تا ۴۰ درصد سرمايه گذارى ما از سوى تعاونى انجام شود و تا پايان برنامه پنجم توسعه، سهم بخش تعاونى در اقتصاد كشور به ۲۵ درصد برسد.معاون وزير تعاون خاطرنشان كرد: بنياد توسعه كارآفرينى و تعاون، به عنوان يك شركت هولدينگ و خدمات پشتيبانى توسعه تعاون، سرمايه گذارى و اشتغال، براى جهش سهم بخش تعاون از ۵ درصد به ۲۵ درصد طراحى شده و به ثبت خواهد رسيد.در ادامه اين جلسه، حجازى، استاندار خوزستان با اشاره به سرمايه گذارى دولتى گفت: مشكل عمده استان خوزستان كه نسبت به ديگر استان ها حادتر بوده، حجم بالاى سرمايه گذارى هاى دولتى است. لذا ضرورى است كه تعدادى از اين واحدهاى دولتى به شركت هاى سرمايه گذارى و بنياد توسعه كارآفرينى استان واگذار شود و در حال حاضر نيز با اجراى اصل ۴۴ يكى از دغدغه هاى ما واگذارى صنايع نفت و گاز و پتروشيمى به اين شركت ها خواهد بود.

كرمان- خبرنگار «ايران»: افزايش حاشيه نشينى در استان كرمان موجب سوءاستفاده برخى سودجويان و فرصت طلبان براى بهره بردارى هاى مختلف از آنها شده است. دكتر تويسركانى رئيس كل دادگسترى استان كرمان با بيان اين مطلب گفت: هم اكنون بيشترين مراجعات و شكايات در رابطه با اين مناطق است وناآگاهى و بى اطلاعى مردم اين مناطق همراه با فقر اقتصادى، زمينه ايجاد اين گونه فرصت ها را براى سودجويان تسهيل كرده است.
وى، ساماندهى حاشيه شهرها را امرى بسيار دشوار و زمانبر دانست وگفت: حاشيه نشينى در مرحله اول معلول بسيارى عوامل از جمله فقر اقتصادى، فرهنگى، بيكارى و مهاجرت بى رويه و كم توجهى در حفظ و صيانت اراضى ملى و شهرى است كه در مرحله دوم خود به عنوان علت بروز ناهنجارى هاى اجتماعى، جرم خيزى و ايجاد توقعات نابجا بروز مى كند. دكتر تويسركانى عدم وجود استراتژى و سياست مشخص در برخورد با اين پديده در شهر كرمان را عامل گستردگى و افزايش مشكلات دانست و خاطر نشان كرد: منابع و امكانات در ظرفيت هاى بالا همواره هزينه مى شود اما در اثر عدم كنترل و نظارت بموقع، خروجى كار ناراضى كننده نيست .

بوشهر ـ خبرنگار«ايران»: جشن خرماى استان بوشهر با حضور استاندار و جمعى از مسئولان در شهر آبپخش از شهرستان هاى دشتستان برگزار شد.
على افراشته استاندار بوشهر در اين آيين با بيان اين كه خريد توافقى خرما موجب شده تا دست دلالان در سوء استفاده از اموال كشاورزان كوتاه شود، به برنامه اصلى دولت براى خريد خرما به صورت توافقى اشاره كرد و افزود: ۲۱۰ ميليارد ريال تسهيلات به ۳۷ واحد بسته بندى و صادركننده خرما براى خريد توافقى در استان بوشهر پرداخت مى شود.
وى بابيان اين كه تاكنون ۸۰ ميليارد ريال تسهيلات به خريداران خرما پرداخت شده است گفت: باتوافقات صورت گرفته با وزارت دفاع مقرر شده است، فروشگاه هاى اتكا ۲۵ هزار تن از خرماى اين استان را خريدارى كنند. افراشته بيان كرد: با همكارى محققان، صاحبنظران و كشاورزان تا پايان مهرماه، طرح جامع خرما براى حل مشكلات نخلداران تهيه و اجرا مى شود. غلامرضا كشتكار فرمانداردشتستان بابيان اين كه ۸۰ درصد خرماى استان بوشهر در اين شهرستان توليد مى شود، گفت: بايد با اصلاح بسته بندى خرما زمينه صدور خرما به كشورهاى ديگر فراهم شود.

اراك ـ خبرنگار«ايران»: بافت ۳۰۰ تابلوى نفيس فرش موزه اى ايرانى با نماد صلح و دوستى ملل در استان مركزى آغاز شد.
فضل الله سيدحسينى ، مديرعامل گروه بين المللى بانى تجارت امين گفت: طراحى و بافت ۲۱۵ نماد كشورهاى مختلف جهان براى اين تابلوها پيش بينى شده كه در مرحله نخست نماد ۸۵ كشور كه نمايندگى رسمى در ايران دارند در دستور كار است. وى گفت: بافت اين تابلوهاى نفيس در زمانبندى يك ساله به
۶۰۰ بافنده نياز دارد و سرمايه گذارى اجراى اين طرح از سوى يك شركت بين المللى ۱۵ ميليارد ريال است. وى، ايجاد تعدادى موزه خصوصى و نوآورى در فرشبافى سنتى و ماندگارى آن را از مزاياى اين طرح عنوان كرد.

تبريز - خبرنگار«ايران»: پرونده ساخت و ساز در حريم برج هاى دوقلوى مراغه در دادگسترى اين شهرستان در حال پيگيرى است.
اسماعيل فلاح، رئيس دادگسترى شهرستان مراغه با اعلام اين مطلب به «ايران»، گفت: سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى چندى پيش نسبت به ساخت و سازهاى در حال انجام حريم برج هاى دوقلوى تاريخى شهرستان مراغه شكايتى تنظيم و ارائه كرده كه پرونده اين موضوع در يكى از شعبه هاى دادگسترى مراغه در حال رسيدگى است.
وى افزود: از آنجا كه مجوز ساخت و سازها قبلاً از سوى ميراث فرهنگى و شهردارى وقت صادر شده، رسيدگى به تخلف هاى احتمالى صورت گرفته، درگذشته بسيار پيچيده و زمان بر خواهد بود.فلاح در عين حال، تأكيد كرد: به دليل حساسيت موضوع ساخت و سازهاى اطراف برج ها، دادگسترى مراغه با حساسيت ويژه و بهره گيرى از كارشناسان خبره در حال بررسى جزييات پرونده است.
رئيس دادگسترى شهرستان مراغه، با اشاره به اعلام نظر كارشناسى رسمى دادگسترى مراغه درباره توقف ساخت و ساز حريم برج هاى ياد شده، گفت: البته در صدور رأى براى يك پرونده، قاضى پرونده نظر كارشناسان دادگسترى را نيز لحاظ مى كند.اما اعلام نظر يك كارشناس، لزوماً منجر به صدور رأى قطعى نمى شود.
اسماعيل فلاح تأكيد كرد: دادگسترى شهرستان مراغه در فضايى كاملاً آرام و به طور مستقل درباره پرونده ياد شده بررسى هاى لازم را انجام مى دهد تا در نهايت حق به حقدار برسد.
وى، از اعلام نظر درباره سرنوشت عمليات ساخت و ساز و رأى احتمالى قاضى پرونده درباره طرح مذكور خوددارى كرد.
در همين حال قادر جويا، رئيس شوراى شهر مراغه در گفت و گو با «ايران»، خاطرنشان كرد: با توجه به اين كه براى آغاز ساخت و سازها، سازمان ميراث فرهنگى وقت مجوزهاى لازم را صادر كرده، لذا براى توقف طرح مذكور با مسئولان فعلى اين سازمان، مجوز خود را پس بگيرند.
وى افزود: در صورت لغو مجوز ساخت و ساز در اطراف برج هاى دوقلو، در آن صورت شوراى شهر و شهردارى مراغه نيز مساعدت هاى لازم را دراين باره به عمل خواهند آورد.
جويا تصريح كرد: سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى بايد در صورت توقف طرح، خسارات و هزينه هاى آن را نيز پرداخت كند.
رئيس شوراى شهر مراغه در عين حال، گفت: در صورت توقف يا حتى تخريب طرح ياد شده، شوراى شهر و شهردارى مراغه آمادگى دارد در تأمين بخشى از خسارات اين طرح، سازمان ميراث فرهنگى را يارى كند.

گرگان - خبرنگار «ايران»: كار برداشت محصول پنبه از سطح ۱۳ هزار و ۴۰۰ هكتار از پنبه زارهاى استان گلستان آغاز شد .
على اصغر حاجيلرى، رئيس اداره پنبه و دانه هاى روغنى سازمان جهادكشاورزى استان گلستان با بيان اين مطلب گفت: پيش بينى مى شود امسال از اين سطح مزارع استان، ۲۵ هزار تن وش پنبه و حدود ۸۵۰۰ تن پنبه محلوج به دست آيد. وى افزود: امسال ميان محصولات كشاورزى، تنها نرخ خريد تضمينى پنبه به ميزان ۵۰۰ ريال افزايش يافت و به رقم خريد ۵ هزار ريال در هر كيلوگرم رسيد.
به گفته وى، با وجود افزايش خريد تضمينى پنبه، از آنجايى كه هزينه تمام شده توليد اين محصول در هر كيلوگرم به ۵ هزار و ۴۰۰ ريال مى رسد و با احتساب سود براى كشاورز، اين رقم خريد تضمينى پنبه، مطلوب نظر كشاورزان نيست.
وى اظهار داشت: دليل اصلى استقبال نكردن كشاورزان از كشت پنبه، نداشتن صرفه اقتصادى است چرا كه كشت پنبه علاوه بر پرزحمت بودن به دليل نرخ بالاى دستمزد كارگر و تأمين نهاده هايى همچون سم و كود، پرهزينه است.
حاجيلرى با بيان اين كه امسال عمده مناطق كشت پنبه در شهرستان هاى آق قلا، گنبدكاووس و كردكوى واقع است بيشترين رقم كشت شده پنبه استان را رقم «ساحل» عنوان كرد.احمد قاضى، مدير جهادكشاورزى گنبدكاووس گفت: امسال با توجه به وضع مساعد آب و هوايى و ذخير آب كافى در پشت سدها و رهاسازى بموقع آب در زمان آبيارى پيش بينى مى شود راندمان توليد در واحد سطح به ۲‎/۵ تن برسد.وى با بيان اين كه امسال سطح سبز پنبه كشت شده در شهرستان نسبت به پارسال ۴ درصد رشد داشته است افزود: برداشت وش از مزارع شهرستان كه از شهريورماه آغاز شده تا پايان آذرماه ادامه خواهد داشت.
هم اكنون هر كيلو وش پنبه درجه ۲ سفيد در بازار آزاد از قرار هر كيلو ۵ هزار و ۳۰۰ تا ۵ هزار و ۸۰۰ ريال معامله مى شود.

بندرعباس ـ خبرنگار«ايران»:
۱۴۰ هنرمند، نويسنده در صندوق حمايت از هنرمندان و نويسندگان در هرمزگان جذب و عضوگيرى شدند.
همايون اميرزاده، مديركل فرهنگ و ارشاد اسلامى استان هرمزگان با بيان اين مطلب، گفت: روند پذيرش هنرمندان و نويسندگان به صورت روزانه رصد مى شود و در بخشنامه اى تمامى رؤساى شهرستان ها و مناطق موظف شده اند اين امر مهم را با جديت دنبال كنند.اميرزاده گفت: مديريت فرهنگى استان تلاش و سعى وافرى براى حمايت از نويسندگان و هنرمندان دارد و به يارى خداوند سعى داريم با برنامه ريزى و همكارى جمعى، به ارتقاى سطح زندگى اين عزيزان كمك كنيم.صادق ارشيا، نماينده صندوق نيز در اين باره اظهار داشت: در ۶ ماه اول امسال علاوه بر جذب تعداد قابل توجهى از هنرمندان، مكان مستقلى نيز براى فعاليت هاى صندوق اختصاص يافت. وى از ابتداى امسال تاكنون ۲۰ نفر از اعضا از اين صندوق تسهيلات دريافت كرده اند و اين تعداد تا پايان سال به دو برابر افزايش مى يابد. وى تعداد هنرمندان بيمه شده امسال را ۱۶ نفر اعلام كرد.

گروه شهرستانها ـ تخليه زباله ها در حاشيه رودخانه ها و اراضى ساحلى درياى خزر در گيلان حيات رودخانه هاى استان را تهديد مى كند.
آسان باقرزاده، كارشناس محيط زيست گيلان اظهارداشت: بررسى هايى كه درخصوص زباله هاى ۳۰ شهر استان گيلان از سوى كارشناسان محيط زيست اين استان انجام شده است، نشان مى دهد كه ۸۰ درصد زباله هاى شهرى استان گيلان در حاشيه رودخانه ها تخليه مى شود.
وى كه رياست دفتر محيط زيست وكيفيت منابع آب شركت سهامى آب منطقه اى گيلان را نيز برعهده دارد به ايرنا گفت: تخليه زباله ها در حاشيه رودخانه ها ضمن تهديد سلامت عمومى، آلودگى منابع آبى را نيز به دنبال دارد و در طبيعت شكننده اين استان يك فاجعه زيست محيطى محسوب مى شود.
اين كارشناس محيط زيست افزود: متأسفانه با وجود جمع آورى روزانه زباله شهرى از جلوى در منازل، مردم نيز عادت كرده اند كه زباله هاى خود را در حاشيه خيابان يا رودخانه ها رها كنند.
وى خاطر نشان كرد: اين مطالعات نشان مى دهد ۸۰ درصد زباله ها در حوزه مطالعاتى، از سوى شهرهاى رشت و انزلى توليد مى شوند.
به گفته وى، ۷۹۸ تن زباله در روز در حوزه آبخيز تالاب انزلى توليد شده و ۱۰۰ تن زباله شهر انزلى نيز روزانه در مجاورت اين تالاب بين المللى دفن مى شود.
باقرزاده گفت: روزانه ۱۵ تن زباله در مجاورت رودخانه خالكايى ماسال دفن مى شود و محل انباشت موقت زباله هاى صومعه سرا در مجاورت رودخانه ماسوله در نظر گرفته شده است كه ۱۵ تن در روز دراين محل دپو مى شود و ساير شهرهاى گيلان نيز وضع مشابهى دارند.
وى افزود: ۷ دهم زباله هاى بيمارستانى عفونى است و همراه زباله هاى شهرى دفن مى شوند و تعدادى مطب و كلينيك خصوصى هم وجود دارند كه هيچگونه مديريتى در جمع آورى و انهدام زباله عفونى آنها صورت نمى گيرد و اين زباله ها همراه زباله هاى شهرى دفن مى شود.
وى يادآورشد: زباله هاى صنعتى استان نيز فاقد جايگاه مشخص و مديريت است و اين زباله ها نيز همراه زباله هاى شهرى دور ريخته مى شود. رودخانه هاى گيلان در گذشته محل زيست و زايشگاه انواع ماهيان بويژه ماهى سفيد، سوف، سيم و ديگر آبزيان بودند كه بازى هاى انواع ماهيان نقره اى رنگ در داخل آب هاى زلال رودخانه ها نشاط و طراوت خاصى به مردم اين مناطق مى بخشيد.
تمامى شهرهاى استان گيلان در حاشيه رودخانه ها بنا شده اند و آب بسيارى از اين رودخانه ها در گذشته به منظور آشاميدن نياز به تصفيه نداشت ولى امروزه به علت بوى متعفن آزاردهنده ناشى از آلاينده ها عبور از كنار اين رودخانه ها نيز آزاردهنده و مشمئزكننده شده است.
كارشناسان اجراى برنامه هاى آموزشى در تمام سطوح سنى، ساخت مركز جمع آورى زباله هاى مناطق شهرى و روستايى، بهره مندى از گروه هاى مدنى و مشاركت مردمى و انتخاب روش و مكان مناسب براى دفع اصولى زباله از قبيل كارخانه كمپوست يا روش دفن فوكوكا را به عنوان مديريت بهينه زباله ها پيشنهاد مى كنند.

يك توانجوى چهارمحال و بختيارى در مدت ۶ سال ۲۱ كشور جهان را با ويلچر طى كرد و نام خود را در زمره افراد توانمند جهان در كشور مالزى به ثبت رساند.
كيومرث عليمردانى گفت: اين سفر جهانگردى به طول ۲۰ هزار كيلومتر انجام شد و قرار است اين ركورد در كتاب «گينس» به ثبت برسد.
عليمردانى با ارائه مدارك سفارتخانه هاى كشورهاى آسيايى افزود: اين سفر در سال ۸۰ از تركمنستان آغاز شد و پس از عبور از ۲۱ كشور جهان در تركيه به پايان رسيد.
وى هدف از اين كار خود را رساندن پيام صلح و دوستى مردم ايران به مردم جهان عنوان كرد.
ورزشكار ۳۸ ساله فارسانى يادآور شد: در صورت حمايت مالى، طرح «ويلچرپيمايى اتحاديه اروپا» را نيز بزودى آغاز خواهد كرد.

اصفهان - خبرنگار «ايران»: همزمان با بهره بردارى از دومين توقفگاه اتوبوسرانى اصفهان، طى مراسمى نخستين تاكسى بيسيم بانوان اصفهان گشايش يافت.
تاكسى بيسيم بانوان در نخستين قدم قرار است با ۵۰ تاكسى آغاز به كار كند. همچنين ۵۰ دستگاه اتوبوس، ۵۰۰ دستگاه تاكسى و ۲۰۰ دستگاه خودرو طى مراسمى به ناوگان حمل و نقل شهر اصفهان اضافه شده است .
سيدمرتضى بختيارى، استاندار اصفهان دراين مراسم گفت: خدمات سازمان اتوبوسرانى بيشتر شامل محرومان جامعه مى شود و با توسعه آن از روند آلودگى شهر و ضايعات زيست محيطى كاسته خواهد شد. وى گسترش هرچه بيشتر ناوگان اتوبوسرانى عمومى درون شهرى را در اجراى سياست هاى دولت مهم دانست و گفت: با اين سياست مى توانيم منابع ملى خود را براى آيندگان حفظ كنيم. استاندار اصفهان از اين كه اصفهان در مصرف بنزين صرفه جوترين شهر كشور شناخته شده ابراز خرسندى كرد و گفت: فاصله اصفهان در صرفه جويى مصرف بنزين با شهرهاى بعدى زياد است. وى براستفاده بيشتر از توان بانوان دراجراى برنامه هاى اجتماعى و شهرى نيز تأكيد كرد و واگذارى ۵۰ دستگاه خودرو به بانوان را كارى ارزشمند دانست. در اين آيين مديرعامل سازمان اتوبوسرانى اصفهان گفت: براى خريدارى ۵۰ دستگاه اتوبوس جديد ۴ ميليارد و ۹۶۴ ميليون تومان هزينه شده است كه ۱۷‎/۵ درصد آن را شهردارى اصفهان و بقيه را وزارت كشور تأمين و پرداخت كرده است.

معصومه كريميان

راديو لامپى خانه مادربزرگ با آن جعبه چوبى و بزرگ تنها وسيله ارتباطى بود كه با نزديك شدن به افطار به پيشواز اذان مى رفت و آن زمان شيطنت بچه ها با به هم زدن پر سروصداى ليوان هاى چاى گل مى كرد و اما بزرگترها كارى به آنها نداشتند همه مشغول چيدن سفره افطار بودند. سفره اى كه تابستان ها در تراس بزرگ خانه قديمى جايى كه هنوز پنجره هيچ آپارتمانى به آن مشرف نبود پهن مى شد تا لب هاى تشنه روزه گيران خانه پس از يك روز اطاعت از واجب خداوندى با نعمت هايى كه او براى بندگانش خواسته سيراب شود.
سفره هاى فراموش نشدنى با نان هاى پادرازى كه روى آن سياه دانه هاى خوشبو ريخته بودند، سفره اى از خوراكى هاى رنگارنگ، فرنى با مغز پسته، يك نوع مسقطى زردرنگ با خلال بادام، حلواى زعفرانى آرد برنج، سبزى خوردن باغچه حياط، شير محلى، خرما و هرآنچه كه اعضاى خانواده مايل بودند زينت بخش سفره افطار گرگانى ها بود.
غذاى ميهمانى هاى افطار هم كه گاهى بچه ها را با خود به آنجا مى بردند همين بود اما براى شام ميهمانى هاى ماه رمضان اغلب آش، آبگوشت و شامى مى پختند. مادربزرگ مى گفت كه از زمان هاى قديم رسم همين بوده كه شام ماه رمضان با پلو همراه نباشد و هركس ميهمانى داشته باشد همين ها را بپزد. آن سال ها به سرآمده و حالا غذاهاى چرب و ديس هاى بزرگ پلو براى شام پخته مى شود.
اسدالله معطوفى، تاريخ نگارى كه در حوزه مردم نگارى در استان گلستان پژوهش ها و تأليفات زيادى دارد درباره آداب ماه رمضان در استرآباد يا استان گلستان فعلى مى گويد: آب داغ خوردن يكى از آداب خاص افطار باز كردن گرگانى ها بود، كه به آن نرم بلاغ (نرم كردن بلاغ) مى گفتند. آب گرم حنجره و معده خشك را براى خوردن لقمه آماده مى كرد كه افطار باز كردن با آن رسم بود.
«ترك» غذاى خاص ديگر گرگانى ها در ماه رمضان بود. ترك همان مسقطى روان است منتهى آميخته با زعفران و خلال بادام كه در ظرف هاى كوچك به اندازه هر فرد جا مى شد و به خاطر رنگ زيبايش جلوه خوشرنگى به سفره افطارى مى داد و در كنار فرنى پاى هميشگى سفره هاى افطار بود.
حلوا گردو هم يكى از دسرهاى قديمى بود؛ البته اين حلوا در ۳ جاى ديگر هم استفاده مى شد اگر ميهمان مهم و عزيزى مانند عروس و داماد يا بزرگان طايفه مى آمدند به پاس احترام حلوا گردو هم سر سفره افطار مى گذاشتند. حلوا گردو با آرد برنج درست مى شد و به صورت پودر نبود بلكه به قول استرآبادى ها بايد زير دندان بيايد و ريزريز باشد. برنج را ريزريز مى كردند و با روغن كرمانشاهى و تكه هاى گردو و آن را تفت مى دادند. افراد مرفه با عسل آن را درست مى كردند. اين حلوا بايد به اصطلاح شلاق مى خورد به صورتى كه از خودش روغن پس مى داد.
معطوفى مى گويد: براى رفع عطش در ماه رمضانى كه مصادف با تابستان بود مردم از يخ كش ها يخ مى خريدند. يخ كشى در استرآباد قديم شغل بود. يخ ها را از يخچال هاى طبيعى ارتفاعات مى آوردند. در كيسه گونى كاه مى ريختند و دور يخ مى پيچيدند و كيسه گونى را هم محكم گل مى گرفتند و در سردابه مى گذاشتند. افراد زيادى قادر به خريدن يخ نبودند زيرا يخ جزو كالاهاى لوكس بود و هر كس توان خريد آن را نداشت.
وى درباره اطلاع يافتن از اوقات افطار و سحر در زمانى كه هنوز عصر رسانه هاى الكترونيكى مانند راديو و تلويزيون نرسيده بود مى گويد: شيوه هاى زيادى براى اين كار وجود داشت. براى اين كه تمامى شهر مطلع شوند، توپ در كردن رسم بود. در گرگان ۲ توپ قديمى وجود داشت. يكى را نادر شاه از غنايم جنگى هند آورده بود. زمانى كه محمد حسن خان قاجار در استرآباد شورش كرده بود نادرشاه براى سركوب او توپى فرستاده بود. بهبودخان از سرداران بزرگ نادر چندين توپ براى سركوبى قوم استرآبادى ها فرستاده بود كه يكى از آنها باقى ماند.
معطوفى ادامه مى دهد: محمدعلى ميرزا هم براى سركوبى مشروطه خواهان استرآباد از روسيه با خود چند توپ مى آورد. البته برخى روايات اظهار مى دارد كه طرفداران محمدعلى شاه اين توپ ها را از فيروزكوه آورده بودند. از آن توپ ها هم يكى باقى ماند. هرچه هست وجود حداقل ۲ توپ براى اعلام وقت سحر و افطار در استرآباد حتمى است. اين توپ ها در تمام دوران قاجار شليك مى شد.
پشت بيمارستان فلسفى فعلى در ميدانى كه حالا اسلام آباد نام گرفته محوطه خالى بود كه در كنارش در زمان قبل از انقلاب ايستگاه راديويى نصب كرده بودند.
دومين وسيله اى كه با آن اعلام اين ۲ وقت مى شد شيپور بود. در گرگان قديم به آن بوق دم دادن، بوق دم كردن، فوت كردن و يا شيپور كوبيدن مى گفتند. اين كار شيپور كوبيدن عموماً روى مناره ضلع شمالى مصلى فعلى انجام مى شد. در زمان قاجار يك گروه نقاره چى آوردند كه زمان سحر و افطار را اعلام كنند. البته اين گروه زمانى كه قبايل وحشى از دروازه فوجرد حمله مى كردند، هم در شيپور خود براى اعلام خطر مى دميدند.
معطوفى درباره شيپورها مى گويد: يكى از شيپورهاى باقيمانده از آن موقع برنجى و ساخته پاريس است كه بر روى آن تاريخ ۹۰ سال پيش با آرمى حك شده است. غير از آن نقاره هم بود. نقاره شيپورهايى بود از شاخ گاو، بلند و كشيده كه البته از شاخ هاى مخصوص كوتاه هم استفاده مى كردند. در ضمن خان ها هم تفنگچيانى داشتند كه در گروه اين تفنگ چيان جارچى و شيپورزن هم وجود داشت. در آن زمان هر خانى يك قشون خصوصى داشت. اين جارچيان و شيپورزنان وقت سحرى و افطار را در روستاها اعلام مى كردند.
داروغه هاى استرآباد يكى ديگر از راه هاى خبررسانى زمان افطار و سحر در گذشته بودند كه معمولاً به همراه خود جارچى داشتند. جارچى داروغه نيم ساعت قبل از افطار در شهر دور مى زد و مى گفت: «وقت افطار است، مغازه ها را ببنديد». اين تعطيلى وقت افطار، اجبار حكومتى بود.
البته اسس، گزمه و اتاس (هر ۳ به معنى پاسبان) هم بودند. هر يك از اين پاسبان ها در مقاطع مختلف بعد از حمله مغول ها مخصوصاً دوره صفويه حوزه فعاليتشان فرق مى كرد، آنها يا با لگند مرسى (لگن مسى) يا با «دم دادن بوق» به مردم اطلاع مى دادند.
در محله سر پير كنار مسجدى كه آن را خراب كردند يك «درخت فانوس» بود. درخت چنار كه قرقره اى در نوك آن تعبيه شده بود و سر افطار فانوس را روشن مى كردند و يك «فانوس كش» آن را با طناب به بالاى درخت مى كشيد. اين فانوس در هنگام سحر كاربرد ديگرى داشت. كسانى كه بعد از سحر بيدار مى شدند، فانوس را نگاه مى كردند و مى فهميدند كه سحرى تمام شده و مى گفتند كه ديگر چيزى نخوريد.
اين فانوس در ضمن شب ها كه ۴ دروازه استرآباد بسته مى شد روشن كننده مسير كاروان ها هم بود. البته بعيد بود كه از دشت گرگان كاروانى بيايد ولى اگر كاروانى ويژه اسم شب را داشت قراولان دروازه فوجرد در محل امامزاده عبدالله (ع) فعلى و دروازه مازندران را برايش باز مى كردند. البته قبل از آن قراول با داروغه و داروغه با حاكم شهر تماس مى گرفت تا اسم شب تأييد شود. اگر كاروانى اسم شب را نداشت پشت دروازه تا صبح مى خوابيد.
سحرخوانى مردم در محلات براى بيدار كردن همسايه ها نيز راه ديگر اعلام زمان اذان بود، معطوفى در اين مورد مى گويد هر محله اى براى خودش مسجدى داشت و افراد در وقت سحرى مى رفتند روى مناره يا گلدسته مسجد و برخى مناجات ها مانند مناجات ابوسعيد ابوالخير را آرام آرام سحرخوانى مى كردند. كه اين كار به معنى نزديك شدن وقت سحر بود و اعلام بيدارباش. سحرخوانى بيشتر ترنم مناجات ها بود تا اين كه مانند اذان با صداى بلند باشد. برخى هم از روى تراس خانه شان در وقت سحر اذان مى گفتند و اعتقاد داشتند كه اين كار ثواب دارد. اما رايج ترين رسانه عمومى اذان گفتن در گلدسته هاى مساجد بود.
يكى ديگر از كارهاى مردم هر محله يا كوچه براى همديگر «چليك گردانى» و «لگند مرسى توشاندن» بود. ۲ ۳، همسايه كه مى خواستند در وقت سحرى يا افطار همديگر را خبر كنند لگن هاى مسى را پشت رو مى كردند و با چوب روى آن مى زدند. توشاندن هم يعنى زدن. با اين كه صداى ناجورى داشت اما اطلاع رسانى خوبى مى كرد. برخى هم كه مى خواستند ثواب بگيرند چليك به دست در كوچه راه مى افتادند و با صداى بلند اشعارى را به گويش استرآبادى مى خواندند و بر چليك مى كوفتند.
يكى ديگر از كارها دق الباب كردن بود. برخى كه زودتر بيدار مى شدند كوبه هاى درب منزل ۲ ۳،همسايه دور و بر خود را مى كوفتند و آنها را هم بيدار مى كردند. به ديوار كوبيدن هم رسم ديگرى بود كه به آن «ديفال مكم كوفتن» مى گفتند اين كار يك نوع رسانه تك نفره و انفرادى محسوب مى شد. در كل رسانه هاى عمومى ماه مبارك رمضان آنقدر زياد بود كه كسى خواب نمى ماند.