در دوره قاجاريه و زمانى كه از يخچال و وسايل سرد كننده در منازل و اماكن عمومى خبرى نبود، يخ مورد استفاده مردم كرمان از سر يخدان بزرگ تأمين مى شد.
يخدان مؤيدى، يخدان ريگ آباد و يخدان زريسف با معمارى خاص خود و با مصالحى كه در آنها به كار رفته است به نوعى كارخانه هاى يخ سازى شهر كرمان محسوب مى شدند. عناصر تشكيل دهنده يخدان ها مخزن، حصار (سايه انداز)، استخر و چاله يخ است و پلان آن دايره اى و پوشش آن از خشت و ملات رس است كه به صورت گنبدى بزرگ نمايان است.
در گذشته در فضاى اطراف يخدان آب مى ريختند كه در زمستان سرماى هوا موجب يخ زدن اين آب مى شد سپس يخ را مى شكستند و به داخل چاله يخ كه پائين تر از سطح زمين قرار داشت مى ريختند كه معمارى خاص يخدان موجب مى شد تا اين يخ حتى در تابستان هم آب نشود. گفته مى شود گاهى براى مراسم و اعياد، داخل آب مورد استفاده براى يخسازى آب انار يا آب ميوه هاى ديگر ريخته مى شد و مانند بستنى مورد مصرف قرار مى گرفت.
يكى از كارشناسان سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى استان كرمان در اين مورد مى گويد: «يخ انبار شده در يخدان ها به علت آلودگى، مستقيماً مورد مصرف خوراكى قرار نمى گرفته و از آن بيشتر براى خنك كردن آب و شربت و يا بستنى سازى استفاده مى شده است.»
بنى اسدى مى افزايد: «يخ را درون شبكه هاى مخصوصى مى ريختند و ظرف بستنى سازى داخل اين شبكه قرار مى گرفت و بدين ترتيب شير و مواد افزودنى به بستنى تبديل مى شد.» او همچنين مى گويد: «از كوه هاى اطراف كرمان برف و يخ را به كرمان مى آوردند و در مخازن يخ كه حدود ۱۰ متر زيرزمين قرار داشتند مى ريختند تا در تابستان مورد استفاده قرار دهند.»
يكى از مشخصه هاى جالب توجه يخدان ها ديوارهاى اطراف آن
(سايه انداز) است كه با ارتفاعى ۱۰ تا ۱۵ مترى به گونه اى چيده شده اند كه يخدان هميشه زير سايه اين ديوارها بوده است. بزرگ ترين و مشهورترين يخدان كرمان يخدان مؤيدى، واقع در خيابان ابوحامد است كه در گذشته خارج از شهر كرمان بنا شده بود. اين يخدان پس از مرمت تا سال ۱۳۸۵ به عنوان يكى از مراكز كانون پرورش فكرى كودكان و نوجوانان مورد استفاده قرار مى گرفت كه از نوروز امسال دفتر ستاد تسهيلات سفر استان كرمان در آن گشايش يافته است.
فضاى زيباى اطراف اين يخدان و وجود پارك رياضيات كه مراسم مختلف فرهنگى، هنرى در آن برگزار مى شود موجب شده است تا يخدان مؤيدى بازديد كنندگان بسيارى داشته باشد و يكى از شناخته شده ترين اماكن فرهنگى، تاريخى در شهر كرمان باشد.
يخدان ريگ آباد نيز كه در منطقه اى به همين نام بنا شده است به تازگى با اعتبارى ۵۰ ميليون تومانى از سوى سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى استان كرمان مرمت شده و از ماه گذشته به عنوان زورخانه مورد استفاده قرار مى گيرد تا حيات آن در امتداد تاريخ همچنان تداوم داشته باشد.
يخدان زريسف هم در خيابانى به همين نام و در مسير مسجد صاحب الزمان كرمان بنا شده است. اين يخدان در فهرست اماكنى است كه مرمت خواهند شد و پس از بازسازى براى چگونگى استفاده از آن تصميم گيرى مى شود.

\ مشهد: امام جمعه مشهد مقدس، گفت: سخنرانى متين و حساب شده رئيس جمهورى ايران در آمريكا، پيروزى ارزشمندى براى ملتمان در عرصه جهانى بود. حجت الاسلام والمسلمين سيداحمد علم الهدى، در خطبه هاى نماز جمعه مشهد در صحن جامع رضوى حرم مطهر امام رضا عليه السلام، افزود: سخنرانى ارزشمند و در عين حال نرم و ملايم احمدى نژاد در آمريكا و از جمله در دانشگاه كلمبيا نقشه هاى استكبار جهانى را نقش بر آب كرد.

\ اصفهان: امام جمعه اصفهان گفت: رئيس جمهورى در سفر پربار و زيباى خود به نيويورك مردم ايران را به درستى به دنيا معرفى كرد. آيت الله سيد يوسف طباطبايى نژاد، در خطبه هاى نماز جمعه اصفهان افزود: رئيس جمهورى در جمع دانشجويان دانشگاه كلمبيا و همچنين در سازمان ملل با متانت و بدون عصبانيت سخنرانى كرد. وى همچنين با اشاره به بازگشايى مدارس گفت: خوشبختانه وضع مدارس و آموزش و پرورش بسيار نسبت به گذشته بهتر شده و انتظار مى رود كه معلمان در پرورش دانش آموزان مسلمان و باايمان تلاش بيشترى بكنند.

\ اراك: نماينده ولى فقيه در استان مركزى و امام جمعه اراك روز قدس را مظهر و نماد وحدت مسلمانان و انسجام جهان اسلام دانست. آيت الله احمد محسنى گركانى درخطبه هاى نمازجمعه اراك، افزود: بايد روز قدس امسال با توجه به پيروزى هاى خوب و برجسته جهان اسلام بويژه ايران اسلامى با شكوه تر از گذشته برگزار شود.

\ بوشهر: نماينده ولى فقيه و امام جمعه بوشهر گفت: سخنرانى رئيس جمهورى در دانشگاه كلمبيا مايه افتخار و سربلندى اين نظام مقدس و مردم شريف ايران اسلامى است.
آيت الله اسدالله ايمانى، در خطبه هاى نماز جمعه بوشهر افزود: اين مايه عزت و سربلندى ماست كه يكى از فرزندان اين انقلاب و نظام مقدس در ديار كفر با افتخار هرچه تمام تر نام بقيه الله را به زبان آورده و از نظام دفاع كند.

\ اهواز: نماينده ولى فقيه در خوزستان و امام جمعه اهواز گفت: سخنرانى رئيس جمهورى در نيويورك غرور ملى را به همراه داشت و موجب شد كه بيش از گذشته اقتدار و سربلندى ايرانيان به گوش جهانيان برسد. آيت الله سيدمحمد على موسوى جزايرى در خطبه هاى نماز جمعه اهواز كه درمصلاى مهديه امام خمينى (ره) اين شهر برگزار شد، افزود: احقاق حقوق ملت ايران، اشاره به بنيان خانواده در وضعيت كنونى جامعه غربى و شجاعت ايشان در بيان سخنرانى مهمترين دستاوردهاى حضور درنشست نيويورك بود.

\ خرم آباد: نماينده ولى فقيه در لرستان و امام جمعه خرم آباد نمازگزاران را به انجام فريضه امر به معروف و نهى از منكر دعوت كرد. آيت الله سيدكاظم حسينى ميانجى، در خطبه هاى نمازجمعه خرم آباد گفت: بايد فريضه امر به معروف و نهى از منكر در جامعه كنونى ما نهادينه شود.

\ بجنورد:امام جمعه بجنورد، سخنان دكتر محمود احمدى نژاد، رئيس جمهورى را در دانشگاه كلمبيا دفاع از مواضع به حق نظام جمهورى اسلامى دانست. آيت الله حبيب الله مهمان نواز در خطبه هاى نماز جمعه بجنورد گفت: رئيس جمهورى توانست مواضع صلح طلبانه نظام جمهورى اسلامى ايران را به گوش افكار عمومى جهان برساند.

\ سارى: نماينده ولى فقيه در استان مازندران و امام جمعه سارى گفت: احمدى نژاد با سخنان تاريخى خود در آمريكا رسالت اسلام را براى جهانيان بيان كرد. آيت الله «نورالله طبرسى» در خطبه هاى نماز جمعه سارى افزود: سازمان ملل تاكنون سازمان دول بود اما پس از سخنرانى رئيس جمهورى اسلامى ايران به معناى واقعى سازمان ملل شد.

سردار سرتيپ پاسدار ميرفيصل باقرزاده رئيس بنياد حفظ آثار نشر ارزش هاى زمان دفاع مقدس در حسينيه خديجه كبرى سلام الله عليها گفت: ملت ايران و عراق با اعلام مرز دوستى و برادرى دو كشور يك گام عملى ديگر در راه انسجام اسلامى برداشتند.
وى ادامه داد: ملت و مسئولان ايران يك لحظه از احوال و شرايط مردان، زنان و كودكان عراقى غافل نيستند و رشته دوستى هايى كه بر محور دين برقرار مى شود هيچ گاه گسستنى نيست.
وى اضافه كرد: چهارم مهرماه هر سال برابر با ۲۶ سپتامبر را به عنوان روز دوستى و برادرى دو ملت ايران و عراق اعلام مى كنيم.
باقرزاده گفت: نظير اين مراسم سال آينده ميان شهرهاى العماره ودزفول، دهلران و على شرقى، كوت و ايلام، بدره و مهران، خانقين و قصر شيرين، پنجوين و مريوان، سليمانيه و سنندج و رواندوز و پيرانشهر برگزار خواهد شد.
محمد السعدون العبادى رئيس مجلس محلى استان بصره نيز در اين مراسم با قدردانى از ابتكار ايران گفت: مرز دو كشور مرزهاى دوستى و برادرى است و در تمام زمينه ها با توجه به انبوه علايق مشترك خود آماده همكارى با ملت ايران است.
وى اظهار اميدوارى كرد: با خروج اشغالگران عراق، پيوندهاى مودت دو ملت مسلمان ايران و عراق مستحكم تر شود.
در اين آيين نامه نماينده ولى فقيه در خوزستان و امام جمعه اهواز نيز در سخنانى خطاب به مسئولان و عشاير استان بصره گفت: با تحقق وعده هاى الهى و نابودى صدام، اكنون قلب هاى مؤمنان در ايران و عراق به ياد يكديگر مى تپد.
آيت الله سيد محمد على جزايرى با قدردانى از مسئولان بنياد حفظ آثار و نشر ارزش هاى دفاع مقدس كشور در برگزارى اين مراسم آن را طليعه تحيكم علايق ملت هاى دو كشور و تحقق عملى انسجام اسلامى برشمرد.
همچنين پرده بردارى از بناى يادبود برادر خواندگى شهرهاى بندرى خرمشهر و بصره در دروازه مرزى شلمچه با حضور مسئولان دو استان خوزستان ايران و عراق تنى چند از مردم شهرهاى استان بصره انجام شد.

اصفهان - خبرنگار «ايران»: جشن ملى و مسابقه نمادين چوگان به نشانه احياى هويت اصلى ميدان نقش جهان و جشن ملى به پاس تثبيت ميدان نقش جهان در فهرست آثار جهانى ۲۴ آبان ماه در اصفهان برگزار مى شود.
در اين مراسم كه به گفته مسئولان با انعكاس وسيع بين المللى همراه خواهد بود از رئيس جمهورى و سفراى كشورهاى خارجى دعوت به عمل مى آيد.
در اين جشن قرار است استخر وسط ميدان نقش جهان به منظور بازى نمادين، احيا و شن ريزى و هماهنگى هاى لازم براى كارهاى اجرايى ميان نهادهاى مربوطه انجام شود.
حمزه ايلخانى، رئيس فدراسيون چوگان ايران با اشاره به اين كه ميدان نقش جهان به عنوان نخستين ميدان چوگان جهان در حال حاضر به ميدانى مرده و بى روح بدل شده و از كاربرى اصلى خود دور شده است گفت: اگر شرايط احياى دوباره ميدان كه مخصوص بازى چوگان بوده فراهم شود تحول بزرگى هم به لحاظ فرهنگى و هم تاريخى رخ خواهد داد.
ايلخانى با اشاره به اين كه كشور رم از يك ميدان قديمى اسب دوانى سالانه ميليون ها دلار كسب درآمد دارد گفت: با توجه به اين كه ميدان نقش جهان به تصديق خود كارشناسان كشورهاى ديگر نخستين و تاريخى ترين ميدان استاندارد بازى چوگان در جهان است احياى دوباره آن سيل گردشگران مشتاق به تماشاى بازى چوگان در اين ميدان را روانه ايران خواهد كرد و علاوه بر درآمد سرشارى كه از اين بابت نصيب كشور خواهد شد نگاه هاى جهانى را هم به سمت ايران معطوف مى كند.
وى ابراز اميداورى كرد كه برگزارى نخستين بازى چوگان در بخشى از ميدان بعد از سال ها شرايطى را فراهم كند كه به مرور، زمين استاندارد و اصلى چوگان كه شامل همه فضاى داخلى ميدان است احيا شود و چوگان به موطن اصلى خود بازگردد. رئيس فدارسيون چوگان با اشاره به اين كه اين مسابقه بيش از آنكه جنبه ورزشى داشته باشد جنبه فرهنگى و تاريخى دارد، گفت: چوگان ورزش بومى ايران است اما از آن جايگاه واقعى برخوردار نيست.
به گفته ايلخانى نام بردن از اين بازى در لابه لاى اشعار و نوشته هاى شعرا، نويسندگان و تاريخ نويسان كشور نشان دهنده ميزان اهميت و قدمت تاريخى اين ورزش است.
به گفته او ضرب المثل (اين گوى واين چوگان) نيز مربوط به بازى چوگان در اصفهان و همين ميدان نقش جهان بوده است.
ايلخانى در ادامه با اشاره به اين كه اين بازى در دنيا به عنوان پادشاه ورزش ها شناخته مى شود، گفت: نخستين توپ در ورزش هاى توپى نيز متعلق به چوگان است.
رئيس فدراسيون چوگان با بيان اين كه از ۶۰۰ سال قبل از تولد مسيح در ايران و از زمان تيموريان درمحل فعلى ميدان نقش جهان چوگان بازى مى شده است گفت: متأسفانه از دوره قاجار به بعد اين بازى كم كم در ايران و محل اصلى آن يعنى ميدان نقش جهان از رونق افتاد در حالى كه از ايران به هندوستان و بعد به انگلستان رفت و در آنجا رشد كرد.
عابدى، رئيس فدارسيون چوگان استان نيز گفت: براى بازى اخير ۲ تيم ۳ نفره و يك داور در جمع ۷ نفر در زمين حضور خواهند داشت كه در ۴ گيم يا اصطلاح اصلى در ۴ چوكه بازى خواهند كرد. عابدى افزود: چوگان تنها ورزشى است كه با دو جاندار ارتباط دارد و در آن هم تكنيك و هم تاكتيك بسيار مهم است.به گفته او اسب هايى كه در مسابقه چوگان به بازى گرفته مى شوند با اسب هاى معمولى تفاوت دارند و بايد براى بازى آموزش ديده باشند.فضايى كه براى بازى ماه آينده چوگان در نظر گرفته شده يكصد متر در ۴۰ متر است در شرايطى كه زمين استاندارد چوگان ( فضاى مستطيل شكل ميدان نقش جهان) ۳۰۰ در۱۶۰ يارد است.

شيراز - خبرنگار «ايران»: مسير بازديد از محوطه باستانى نقش رستم با درنظر گرفتن ترتيب دوره هاى تاريخى، تنظيم و ساماندهى مى شود.
به گفته مسئول گروه عمرانى بنياد پژوهشى پارسه - پاسارگاد، اين اقدام در قالب اجراى طرح گردشگرى مجموعه نقش رستم صورت مى گيرد.
مهندس مسعود رضايى منفرد با اشاره به اين كه در محوطه تاريخى نقش رستم، آثار باستانى از دوره هاى ايلامى، هخامنشى و ساسانى، اسلامى به چشم مى خورد اظهارداشت: در مسير فعلى، بازديدكنندگان پس از ورود به مجموعه و ديدن آثار، متوجه ترتيب تاريخى آنها نمى شوند و بازديد گردشگران هم اينك كاملاً برخلاف دوره هاى تاريخى آثار صورت مى گيرد.
وى افزود: كارشناسان معتقدند كه در طرح ساماندهى نقش رستم، بايد مسير فعلى بازديد از مجموعه كاملاً برعكس شده و به جاى اين كه گردشگران پس از پايان باز از دوراهى زنگى آباد، از اين محوطه تاريخى خارج شوند، اين محل به عنوان ورودى بازديدكنندگان درنظر گرفته شود.
رضايى منفرد در بخش ديگرى از سخنان خود به توضيح روند اجرايى طرح محوطه گردشگرى در نقش رستم پرداخت و گفت: بهسازى چاپخانه نقش رستم كه ساختمان آن از سال هاى قبل از انقلاب در مجموعه ساخته شده بود در سال ۸۱ از سوى دفتر برنامه ريزى امور عمرانى بنياد پارسه پاسارگاد آغاز شد و در كنار آن يك چاه نيمه عميق ۶۴ مترى نيز در محل حفر شد.وى خاطرنشان ساخت: به دنبال بهسازى ساختمان چاپخانه، فاز دوم طرح ايجاد محوطه گردشگرى نقش رستم نيز در سال ۸۳ در بنياد پژوهشى پارسه پاسارگاد با هداف ارائه خدمات به بازديدكنندگان و جذب بيشتر گردشگر تعريف شد كه از سال ۸۴ به اجرا درآمد.
رضايى منفرد اعتبار اختصاص يافته براى اجراى فاز دوم محوطه گردشگرى نقش رستم را ۳۲۰ ميليون تومان اعلام كرد و گفت: در اين طرح كه هم اينك ۹۸ درصد پيشرفت فيزيكى دارد، عمليات زيرسازى، ايجاد فضاى سبز و باغچه و نورپردازى در محوطه اى به وسعت ۸ هزار مترمربع در اطراف چاپخانه نقش رستم به اجرا درآمد.
وى خاطرنشان ساخت: اعتبار مورد نياز براى اجراى فاز سوم محوطه گردشگرى نقش رستم حدود ۴۰۰ ميليون تومان برآورد شده است كه در صورت تأمين اعتبار، اين مرحله كه شامل ادامه محوطه سازى، ايجاد پاركينگ، سرويس هاى بهداشتى، محوطه بازى كودك است اجرا خواهد شد.
مسئول گروه عمرانى بنياد پژوهشى پارسه پاسارگاد در پايان اظهارداشت: در حال حاضر جاده دسترسى به روستاهاى اطراف محوطه تاريخى نقش رستم از وسط طرح گردشگرى مجموعه عبور مى كند كه انتقال اين جاده به پشت محوطه طرح گردشگرى نيز از مواردى است كه در اجراى فاز سوم ديده شده است.

گرگان - خبرنگار «ايران»: با تهيه و تدوين سند آمايش سرزمين گلستان در سال آينده برنامه پنجم توسعه استان با محوريت قرار دادن آن تدوين مى شود.
سند آمايش سرزمين گلستان در چارچوب اهداف توسعه كشور و در تعامل با سطوح استانى، ملى و جهانى با رويكردى توسعه گرا تهيه مى شود كه در آن وضع و ساختار موجود استان از همه جنبه ها مورد بررسى و تجزيه و تحليل قرار مى گيرد.
مهندس سيد محمد موسوى، معاون برنامه ريزى استاندارى گلستان در اين مورد گفت: هدف از تهيه سند آمايش سرزمين، دستيابى، شناخت و به كارگيرى روش هاى اجرايى براى رسيدن به توسعه پايدار در چارچوب توسعه ملى است.
وى افزود: ملاحظات امنيتى، كارآيى، اقتصادى، وحدت و يكپارچگى سرزمين، گسترش عدالت اجتماعى، تعادل هاى منطقه اى، حفاظت محيط زيست، احياى منابع، حراست از ميراث فرهنگى و رفع محروميت ها به خصوص در مناطق روستايى از جمله اصول مصوب در سند آمايش سرزمين استان خواهد بود.
موسوى تصريح كرد: امنيت، مفهومى فراگير و شامل تهديداتى مانند بلاياى طبيعى، تكنولوژى، اقتصادى، امنيتى و دفاعى دارد كه روند برنامه هاى توسعه پايدار كشور و استان را با مشكل جدى مواجه مى سازد. بنابراين در تهيه آمايش استان به منظور مديريت روند توسعه پايدار مورد توجه اساسى قرار مى گيرد.
وى بيان داشت: برنامه ريزى آمايشى مستلزم توجه به تمام عرصه هاى زندگى است اما دستيابى به توسعه در تمامى ابعاد آن به صورت همزمان امكانپذير نيست. بنابراين در عمل با توجه به اولويت هاى تعيين شده بر موضوعات كليدى استان تمركز خواهد شد.
موسوى با اشاره به اين كه برنامه آمايشى استان به ۳ سوال اساسى پاسخ خواهد داد، گفت: ارائه تحليل از نقاط ضعف و قوت، فرصت ها و تهديدها و در يك كلام اين كه استان در حال حاضر در چه موقعيتى قرار داد نخستين پرسشى خواهد بود كه بر اساس مطالعات انجام شده در سند به آن پاسخ داده مى شود.
معاون برنامه ريزى استاندار گلستان ادامه داد: استان به كجا خواهد رفت و اين كه چگونه به اهداف تعيين شده دست خواهد يافت ۲ پرسش بعدى است كه در چارچوب سند آمايش سرزمين جواب داده خواهد شد.
وى افزود: اين سند به عنوان بزرگترين و مهمترين حركت براى ارائه سند اساسى، پايه توسعه دراز مدت استان است كه با ظرفيت هاى گسترده اكولوژيكى، اقليمى، زيربنايى، توليدى و دسترسى به كشورهاى آسياى ميانه تدوين مى شود.
موسوى ادامه داد: سند آمايش سرزمين مبتنى بر اصل مصوب آمايش در چارچوب سند چشم انداز و اهداف توسعه ملى تدوين مى شود و اولويتى اساسى در دستور كار مسئولان استان خواهد بود.
معاون استاندار گلستان اظهار اميدوارى كرد: با همكارى همه دست اندركاران و با نهايى شدن ساخت سند آمايش سرزمين، تا نيمه اول سال آينده، بتوان برنامه چهارم توسعه استان گلستان را با محوريت سند آمايش سرزمين تدوين كرد.
به گفته وى برنامه توسعه به عنوان بزرگترين سند راهبردى استان با توجه به قابليت ها، محدوديت ها و تنگناهاى استان، اصلى ترين جهت گيرى ها در زمينه فعاليت هاى اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى با هدف هاى بلند مدت و ميان مدت را روشن خواهد ساخت كه پايه توسعه دراز مدت استان است.

مليحه ياورى

سوزن دوزى يكى از رودوزى هاى منحصر به فرد كشور است، هنرى برخوردار از ظرافت دوخت و تنوع رنگ كه بيانگر ذوق، سليقه، سنت و هنر منطقه بلوچستان است.
سوزن دوزى بلوچستان، هنرى ارزشمند است كه از آن به عنوان نور چشم، سند هويت، موجوديت و پشتوانه زنان بلوچ نام برده مى شود.
سوزن دوزى با زندگى روزمره زنان بلوچستان آميخته است و هر دخترى به موازات آموزش اصول زندگى، سوزن دوزى را نيز فرامى گيرد و با نقوشى هندسى (گلها، بوته ها و تركيب رنگ ها) جهانى خيال انگيز را به نمايش مى گذارد، تمامى زنان بلوچ، چه آنها كه در ايران و در استان سيستان و بلوچستان زندگى مى كنند و چه آنها كه در پاكستان، افغانستان يا در ديگر نقاط دنيا ساكن هستند، فقير و غنى از سوزن دوزى براى تزئين لباس هايشان استفاده مى كنند.
سوزن دوزى هنرى است با قدمت و سابقه اى به بلنداى تاريخ بلوچستان، از اين رو به آن بلوچى دوزى هم مى گويند. اين هنر- صنعت ريشه درتارو پود زندگى عشيره اى منطقه، بازتاب ذوق و خلاقيت زنان در آئينه نقوش و طرح هاى جاودانه دارد.
ريشه هاى اين هنر را مى توان درلايه هاى زيرين تاريخ قومى منطقه يافت، همراه زنان بلوچ، بى هيچ واسطه هركجا كه ردپايى از زنان بلوچ يافت شود، سوزن دوزى نيز عظمت خويش را به ديده مى كشاند.
درحال حاضر درتمام بلوچستان زنان سوزن دوز به اين هنر مشغول اند. ازجمله عمده ترين مراكز سوزن دوزى استان مى توان به مناطق اسپكه، هريدك، قاسم آباد، بمپور، نكوچ درشهرستان ايرانشهر، كوپچ، پيپ، مته سنگ، چانف، مهنت درشهرستان نيك شهر، ايرندگان، مارندگان، اسماعيل آباد درشهرستان خاش، گشت، سوران، جالق، كله گان در شهرستان سراوان و همچنين شهرستان زاهدان اشاره كرد.
از مشهورترين و مرغوبترين نمونه هاى سوزن دوزى توليدات مناطق قاسم آباد و نكوچ ايرانشهر و چانف درنيك شهر است. اين نكته نيز ضرورى است كه سوزن دوزى هاى مناطق شمالى استان (سرحد) مشهورتر ازسوزن دوزى هاى مناطق جنوبى (مكران) است.
ازجمله تفاوت هاى سوزن دوزى اين ۲ منطقه بايد به رنگ هاى تيره تر و نقوش ريز و پرتر مناطق جنوبى استان درمقابل رنگ هاى روشن با نقوش ساده تر سوزن دوزى هاى مناطق شمال استان اشاره كرد.
سوزن دوزى، نخ دوزى يا گلدوزى يكى از روش هاى ديرينه آرايش جامه است ولى به عنوان شيوه اى در پارچه بافى، استحكامى ندارد. درغرب ايران، قطعاتى از منسوجات سوزن دوزى شده با نقش هاى پيچيده كه تاريخ ساخت آنها به ۶ هزار سال پيش از ميلاد مى رسد، پيدا شده است. نقش هاى ديوارى قبور مصر، جامه هاى اعيان روى نقش برجسته هاى تخت جمشيد نيز حكايت از رواج گلدوزى در آن زمان مى كند.
اسكندر چندان از شكوه و زيبايى گلدوزى هاى ايرانى به شگفت آمد كه نمونه هايى از آنها را براى هم ميهنانش فرستاد. خوشبختانه نمونه هاى بسيار عالى گلدوزى اين دوره از كشفيات پازيريك به دست آمده است.
روى يك زين پوش، تصاوير گل و گياه نقش شده و نمونه هاى ديگر به تصاوير حيوانات و اشكال هندسى منقش هستند و گاه سبك آنها كاملاً امروزى به نظر مى آيد. زربفت هاى متعلق به سده سوم پيش از ميلاد درحفارى هاى جنوب روسيه در نيمه سده نوزدهم كشف شد، نخ زرينى كه به ظرافت تابيده و به پارچه پشمى دوخته شده تصوير برگ هاى مو و پيچك را پديد آورده است.
به روايت تاريخ، دودمان هاى شاهى چين، نخستين نمايندگان چين در سال ۱۰۵ پيش از ميلاد به دربار اشكانى وارد شدند در هدايايى كه به اين مناسبت مبادله شد، پارچه هاى ابريشمى و زربفت نيز بود؛ زيرا آئين فرمانروايان چينى آن بود كه اقوام همسايه را با چنين هدايايى با خود بر سر مهر آوردند. در سال ۱۷۴ پيش از ميلاد، امپراتور چين مى نويسد كه جامه اى زربفت را كه خود پوشيده بوده است و حاشيه اى ابريشمى و گلدار داشت با يك قباى بلند زربفت و ۱۰قطعه ابريشم زربفت به خارج فرستاده است.
سوزن دوزى هنرى است كه تنها به سرپنجه دستانى هنرمند و توانا و به يارى سوزن و نخ شكل مى گيرد و قلمرو آن را با ماشين و چرخ و … نسبتى نيست. مواد اوليه سوزن دوزى نخ و پارچه است. سوزن دوزها برحسب امكانات و سليقه از نخ دمسه، نخ هاى رنگين ابريشم، نخ هاى پاكستانى يا از نخ هاى ويسكوز دولا استفاده مى كنند كه ماده اى است شبيه ابريشم، كه هنگام تابانيدن نخ پنبه به جهت استحكام به همراه آن تابيده مى شود، در برخى از نمونه هاى سوزن دوزى از آئينه نيز استفاده مى شود.
پارچه هايى كه درسوزن دوزى بلوچ مورد استفاده قرار مى گيرد، بايد داراى ۲ ويژگى عمده جهت سهولت دوخت باشد اول اين كه داراى تار و پودى مشخص باشد و دوم اين كه اين تاروپود مشخص حتماً بايد راست باشند.
ابزار كار سوزن دوزى شامل سوزن يا سوچه، قيچى يا مقراض، انگشتانه يا شستى است.
سوزن دوزى ها به ۳ نوع پركار، ميان كار و كم كار تقسيم مى شوند، نوع پركار روى پارچه هاى ريز بافت و تمام سطح قطعه پارچه مورد نظر سوزن دوزى مى شود، در نوع ميان كار قسمت بيشتر پارچه سوزن دوزى شده و درنوع كم كار فواصل طرح ها براساس تشخيص سوزن دوز پر مى شود.
درمناطق جنوبى استان (مكران) درمورد انواع كار تقسيم بندى ديگرى نيز وجود دارد يكى خرد كار كه سخت تر است و نقش ها ريزتر و پرتر دوخته مى شوند با نقشه اى خوب و ديگرى تويى كه درآن نقش ها گشاد و نامرغوب تر و كم كارتر است.
براى سوزن دوزى هاى پركار ازپارچه هاى پنبه اى ريز بافت و براى سوزن دوزى هاى كم كار و ميان كار از پارچه هاى درشت بافت استفاده مى شود كه از تكنيك هاى دوخت نيز مى توان به دوردوزى براى انتقال طرح بر روى پارچه ظريف دوزى،
پريوار دوزى، گراف دوزى و آيينه دوزى يا پيت دوزى اشاره كرد.
نحوه دوخت آن به اين شكل است كه در ابتدا سوزن دوز از پارچه قطعه اى دلخواه را جدا كرده و سپس طرح مورد نظر را بر روى آن منتقل مى كند و در ادامه با استفاده از روش دوردوزى، خطوط محيطى طرح را دوخته و آنرا از باقى پارچه مجزا مى كند.
براى آموزش سوزن دوزى معمولاً از ۳ تارى شروع و به مرور با دوخت ده تارى اين آموزش تكميل مى شود كه منظور از سه تارى اين است كه سه تار از پارچه را گرفته و سوزن را از آن مى گذرانند و ده تارى هم با گرفتن ده تار از پارچه شروع مى شود.
لباس زنان بلوچى از ۶ قطعه سوزن دوزى شده تشكيل شده است. از اين قطعات آن را كه براى پيش سينه است، جى، يا زى و قطعه ديگرى كه به شكل محراب ۵ ضلعى بوده و در قسمت پايين پيراهن به صورت عمودى به موازات پيش سينه از كمر پيراهن تا نزديكى هاى پائين دامن دوخته مى شود را اصطلاحاً پندول يا گوپتان مى نامند، ۲ قطعه نيز زينت بخش سر آستين پيراهن و ۲ قطعه نيز زينت بخش سرپاچه هاى شلوار زنان بلوچ است.
دربرخى از مناطق بلوچستان به آن كريك، بدنك و جيك نيز گفته مى شود.
هنرمند بلوچ مى كوشد تا واقعيات زندگى، محيط اطراف، مردم منطقه و باورهاى قومى خويش را درآثارش منعكس و جاودانه كند، هنرمندان از موجودات و حيواناتى كه هر روز با آنان سرو كار دارند و جزيى از زندگى آنان است نقش مى زنند، حيواناتى چون بز كه عمده ترين وسيله براى امرار معاش خانواده سوزن دوز است، شتر حيوان نجيب و صبورى كه يار جدا ناشدنى مردم منطقه بوده و كاراترين وسيله نقل و انتقالات درمحيط و نعمتى خدادادى كه درسفال كلپورگان ماندگار شده است. عقرب، مار و … كه از نقوش رايج دربلوچستان است.
نقوش بلوچستان، الهام گرفته ازحيوانات و گياهانى بوده كه به مرور دست خوش تغيير و تحول شده و به صورت اشكالى هندسى ماندگار شدند، كه هندسى بودن نقوش نيز از ويژگى هاى طرح ها و نقش هاى قديمى ايران و بلوچستان است.
نقش و نگارهاى سوزن دوزى، نسل به نسل بوسيله مادران به دختران آموخته مى شود و درلايه هاى زيرين ذهن زنان بلوچستان رخنه مى كند.