احمد جلالى فراهانى

براساس آمارهاى ارائه شده از سوى برخى از كارشناسان امور شهرى در تهران روزانه بيش از يك ميليون خودرو براى پيدا كردن جاى پارك مناسب ميان ۱۵ تا ۳۵دقيقه وقت صرف مى كنند. مسأله كمبود جاى پارك براى خودرو مسأله امروز و ديروز نيست. سال هاست كه كمبود فضاى مناسب براى پارك خودرو گريبان بسيارى از شهروندان تهرانى را گرفته است و روزانه تعداد بى شمارى از ما براى پيدا كردن يك جاى پارك مناسب وقتمان در خيابان ها و كوچه هاى اطراف محل كار و زندگى مان هدر مى رود. در حال حاضر حاشيه بسيارى از خيابان ها و كوچه هاى محدوده مركزى شهر تهران - بويژه محدوده طرح ترافيك - به اشغال و تصرف روزانه صدها هزار دستگاه خودرو در مى آيد و چه بسيار مواردى كه رانندگان و شهروندان براى پيدا كردن يك جاى پارك با يكديگر پرخاشگرى مى كنند.
اين در شرايطى است كه در يك وضع مطلوب و براساس استانداردهاى بين المللى شهرسازى و ترافيكى، ظرفيت پارك حاشيه اى در سطح سواره رو تنها بايد ۳۰درصد ازكل تقاضاى پارك را به خود اختصاص دهد و ۷۰درصد تقاضاى پارك خارج از سطح سواره رو تأمين شود. گرچه اين امر در بسيارى از خيابان هاى تهران به صورت وارونه جلوه گر مى شود، حتى در مواردى ۱۰۰درصد تقاضاى پارك به حاشيه خيابان هاى اشباع شده از ترافيك، هدايت شده است كه اطراف و اكناف مراكز تفريحى و مراكز تجارى شهر تهران دچار چنين معضلى است.
* ۱۷۴ برابر
هم اكنون تهران ۲۳ هزار فضاى پاركينگ دارد كه از اين تعداد ۱۰ هزار فضا در اختيار شهردارى و مابقى متعلق به ديگر نهادها و سازمان هاست و در اين باره ابرشهر تهران با استانداردهاى جهانى فاصله زيادى دارد. اين در شرايطى است كه بنا بر برآوردهاى صورت گرفته به وسيله شوراى شهر تهران، شهروندان تهرانى به بيش از ۶۱۰ هزار جاى پارك نيازمندند. اگر اين رقم را با ظرفيت فعلى پاركينگ هاى شهر تهران مقايسه كنيم متوجه مى شويم كه تهران حدود ۱۷۴ برابر وضع فعلى به پاركينگ احتياج دارد. آن هم در شرايطى كه به طور متوسط روزانه تعداد ۱۲۰۰ خودروى نمره شده به خيابان هاى تهران وارد مى شود و چيزى نمانده كه آمار خودروهايش از مرز ۳‎/۵ميليون دستگاه هم بگذرد.
در اين باره شهرام جبارى زادگان كارشناس امور شهرى مى گويد: «توليد خودرو در كشور با ۸ درصد رشد در ۵ ماهه نخست سال ۸۶ در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته به ۴۵۳ هزار دستگاه رسيده است، اگر بپذيريم كه نيمى از اين تعداد خودرو وارد پايتخت شده اند در آن صورت به طور متوسط هر ساعت ۵۰ خودرو به معابر تهران اضافه مى شود».
او ميانگين توليد روزانه خودرو در كشور را ۲ هزار و ۴۶۳ دستگاه عنوان مى كند و مى گويد: «پيش بينى مى شود حدود ۵۰ درصد از اين خودروها يعنى بالغ بر يك هزار و ۲۰۰ خودرو وارد معابر شهرى تهران شده باشند. در ۵ ماهه اول امسال ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار دستگاه خودرو به چرخه حمل و نقل شهر تهران افزوده شده، اين در حالى است كه ظرفيت معابر پايتخت از حالت اشباع نيز خارج شده و گنجايش خودروهاى موجود را نيز ندارد.»
اگر اتلاف ۱۵ تا ۳۵ دقيقه وقت يك ميليون راننده را براى يافتن جاى پارك مناسب بپذيريم با يك حساب سر انگشتى مى توانيم به اين نتيجه برسيم كه در هر نيم ساعت حداقل ۲۲۵ هزار ليتر بنزين در تهران براى يافتن جاى پارك مناسب هدر مى رود البته در صورتى كه آمار حداقل يعنى نياز به ۵۰۰ هزار جاى پارك را در محاسبه وارد كنيم. اين در حالى است كه خسارات ديگر سرگردانى براى جاى پارك از قبيل ايجاد ترافيك و آلودگى هاى مختلف و بروز تنش هاى روانى واجتماعى ميان رانندگان يا مدعيان تصاحب جاى پارك به مراتب بيشتر از اين هزينه و انرژى تلف مى كند.
اين در حالى است كه شهردارى تهران قول داده است كه تا پايان امسال ۱۰ پاركينگ طبقاتى در تهران احداث كند كه در صورت تحقق اين وعده تنها ۱۰ هزار فضاى مناسب براى پارك خودرو آماده بهره بردارى مى شود و همچنان مشكل كمبود ۶۱۰ هزار جاى پارك مناسب براى شهروندان تهرانى باقى مى ماند.
در اين باره مديرعامل شركت راه و ساختمان تهران تدبير بافت مى گويد: «متأسفانه به دليل كمبود پاركينگ در تهران حدود يك سوم ظرفيت خيابان ها و معابر به وسيله پارك خودروها اشغال شده است. اين در شرايطى است كه در حال حاضر بيش از ۳ ميليون دستگاه خودرو در شهر تهران وجود دارد و هر روز به تعداد آنها افزوده مى شود و ساخت بزرگراه و اتوبان به تنهايى مشكلى را حل نمى كند و بايد فضاى پارك مورد نياز براى همه خودرو ها تأمين و پس از آن توقف در اكثر خيابان ها ممنوع شود.»
او معتقد است كه براى ايجاد فضاى پارك براى هر خودرو به ۲۷ تا ۳۰ متر زمين نياز است و با توجه به هزينه ساخت بايد براى هر جاى پارك حدود ۵ ميليون تومان هزينه كرد اما از آنجا كه پاركينگ هاى طبقاتى شامل فضاهاى ادارى و تجارى نيز هستند هزينه نهايى هر فضاى پارك خودرو حداكثر ۲ ميليون تومان خواهد بود.
مدير عامل شركت راه و ساختمان تهران تدبير بافت مى گويد: «با اين وجود شهردارى تهران به تنهايى قادر به ساخت ۶۰۰ هزار فضاى پارك جديد در كوتاه مدت نيست و بايد بخش خصوصى حضورى پر رنگ تر در اين عرصه داشته باشد. البته بخش خصوصى به دنبال سود است و بايد در راستاى افزايش مشاركت هاى مردمى اقدام هاى جدى و اساسى صورت گيرد، در غير اين صورت با وجود ساخت بزرگراه ها و اتوبان هاى جديد و تعريض خيابان ها بزودى تهران كاملاً قفل مى شود.»
* يك مشكل قديمى
مشكل كمبود پاركينگ در شهر تهران امرى مربوط به ديروز و امروز نيست. اين مشكل را شهروندان تهرانى سال هاى سال است كه تحمل مى كنند. شايد بتوان گفت كه بخش عمده اى مشكل كمبود فضاى مناسب براى پارك خودرو در تهران به كوتاهى و كم كارى شهرداران گذشته باز مى گردد. شهردارى تهران در سال هاى ۷۲ تا ۷۷ در تهران ۸۸ هزار و ۴۱۴ واحد پاركينگ را فروخته است كه از اين ميان تعداد ۲۴ هزار و ۳۹۱ واحد اختصاص به مناطق محدوده طرح ترافيك داشته است. اين روند غير قانونى در سال هاى گذشته نيز ادامه داشته است.
در اين باره مدير عامل سازمان حمل و نقل و ترافيك شهردارى تهران مى گويد: «در سال هاى ۷۲ تا ۸۴ مقرر بود ۱‎/۵ ميليون فضاى پاركينگ خصوصى و عمومى در تهران ايجاد شود كه از اين تعداد ۸۳۴ هزار فضا ساخته شده است، اما متأسفانه حدود ۴۵۰ هزار فضاى پارك فروخته و تغيير كاربرى شده است.»
محمود صفارزاده با اشاره به اين كه در تهران به طور متوسط خودروهاى شخصى فقط ۲ساعت در شبانه روز در حال حركتند، مى گويد: «مديريت ترافيك ساكن كه ۲۲ ساعت را شامل مى شود بايد به صورت كارآمد انجام شود.»
مديركل تدوين ضوابط، نظارت و صدور پروانه معاونت شهرسازى شهردارى تهران هم ساخته نشدن يك ميليون و ۳۰۰ هزار واحد پاركينگ در ۱۲ سال گذشته را يكى از دلايل نا كافى بودن فضاى پارك مناسب در خيابان هاى تهران مى داند.
فرزان شيروان بيگى در گفت و گو با خبرگزارى فارس با بيان اين كه براى تأمين كسرى پاركينگ خودروهاى موجود بايد يك طرف خيابان هاى تهران را به پاركينگ اختصاص داد، مى گويد: «فروش پاركينگ هاى عمومى (طبقاتى يا همسطح) با سند ۶ دانگ از جمله راهكارهاى حل مشكل كمبود پاركينگ است».
او تأكيد مى كند كه با توجه به تغيير الگوى مالكيت خودرو، همه موظفند واحدهاى مسكونى و تجارى خود را مجهز به پاركينگ كنند. به گفته او شهردارى درصدد است براى رفع مشكل كمبود پاركينگ، هم خود در اين باره سرمايه گذارى كند و هم سرمايه گذاران را نسبت به ساخت پاركينگ تشويق كند. ضمن آن كه مردم را نيز نسبت به ضرورت مشاركت در اجراى اين طرح و تبعات زيست محيطى مسأله آگاه سازد.
مديركل تدوين ضوابط، نظارت و صدور پروانه معاونت شهرسازى شهردارى تهران تعداد املاك موجود در شهر تهران را ۹۲۰ هزار ملك عنوان مى كند و مى گويد : «براى يك ميليون و ۷۰۰ هزار واحد مسكونى كه در تهران داريم به طور متوسط براى هر كدام يك پاركينگ نياز است بر همين اساس ضوابط جديدى درباره الگوى ساخت پاركينگ تدوين شده كه براى تصويب به كميسيون ماده ۵ ارسال شده است.» اين در شرايطى است كه بنا به نظر بسيارى از كارشناسان امور شهرى وكارشناسان حمل و نقل و ترافيك دسترسى نداشتن مراكز مراجعه انبوه مردم نياز به تردد با خودرو شخصى و استفاده از پاركينگ را افزايش مى دهد و اين مراكز بايد در دسترس شبكه حمل و نقل عمومى قرار داشته باشد.
در حال حاضر بسيارى از خيابان هاى قديمى شهر تهران كه ابعاد استاندارد و مناسب ندارند پارك كردن خودرو و حتى ايستادن در آن ممنوع شده است و همچنين در برخى از اين خيابان ها ايستادن در هر دو ضلع خيابان در حالى كه ممنوعيت ايستادن تنها بايد در يك سوى خيابان اجرا شود.
البته مسأله كمبود پاركينگ تنها به خيابان هاى مركزى تهران محدود نمى شود، چه، براساس مطالعات انجام شده نواحى شمالى تهران از جمله تجريش و شميرانات نيز با مشكل كمبود جا براى پارك كردن خودروها مواجه است. در اين باره غلامحسين سلمانى، معاون حمل و نقل و ترافيك منطقه، مى گويد: «تعداد پاركينگ هاى موجود در مراكز تجارى منطقه ۵۳۰ واحد است، در حالى كه در حد فاصل دو ميدان قدس و پل تجريش ۴ هزار واحد پاركينگ مورد نياز است كه با حضور مترو در منطقه، اين نياز به ۶ هزار واحد خواهد رسيد.»
در حال حاضر در اين محدوده، پاركينگ طبقاتى شهيد باهنر و همسطح همت قابل استفاده است و ۶ پاركينگ طبقاتى ديگر در محدوده هاى شريعتى، شهيد باهنر، ميدان قدس، ميدان تجريش و وليعصر(عج) در دست طراحى است كه با ساخت آنها بيش از ۶ هزار واحد پاركينگ براى شهروندان تأمين مى شود.
* پاركينگ هاى گرانقيمت
كمبود جاى پارك موجب شده تا بسيارى از پاركينگ داران با افزايش نرخ پاركينگ به فكر استفاده از شرايط موجود باشند و همين امر موجب بالا رفتن قيمت پاركينگ ها و افزايش نارضايتى بسيارى از شهروندان شده است. يكى از پيامدهاى كمبود پاركينگ در حال حاضر اختلاف نرخى است كه بين پاركينگ هاى صنفى و زير پوشش اتحاديه با پاركينگ هاى شهردارى وجود دارد كه بيشترين شكايات مردم را در پى داشته است و علت آن را برخى تعرفه بالاى پاركينگ هاى شهردارى مى دانند.
در اين باره عليرضا راسى رئيس اتحاديه صنف دارندگان تعميرگاه، اتوسرويس، پاركينگ و كارواش تهران مى گويد: «تعرفه پاركينگ ها از سال ۸۲ تا ۸۵ تغيير نكرده بود و براى ۲۴ ساعت صرفاً ۶۶۰ تا ۸۸۰ تومان دريافت مى شد كه با پيگيرى هايى كه اتحاديه انجام داد و تصويب مجمع امور صنفى و هيأت عالى نظارت بر سازمان هاى صنفى اين مبلغ در سال جارى به ۱۵۰۰ تا ۱۷۰۰ تومان افزايش يافت.»
او قيمت ۲۴ ساعت توقف خودرو در پاركينگ هاى مختلف را ۱۴۰۰ تا ۱۷۰۰ تومان عنوان مى كند و مى گويد: «پاركينگ هاى مسقف در محدوده طرح ترافيك ۱۷۰۰ تومان، غير مسقف در اين محدوده ۱۵۰۰ تومان و در خارج از طرح ۱۴۰۰ تومان براى ۲۴ ساعت توقف خودرو دريافت مى كنند.»
چند نرخى بودن قيمت تعرفه ها كه به وسيله پاركينگ هاى شهردارى ايجاد شده موجب افزايش اعتراض ها و شكايات بى شمار مردم شده است. در اين باره راسى مى گويد: «حدود ۵۰ پاركينگ شهردارى در تهران وجود دارد كه هيچ همكارى با اتحاديه ندارند و قيمت هاى بسيار بالايى را اعلام مى كنند به طورى كه در سال ۸۲ كه تعرفه پاركينگ هاى اتحاديه ۶۰۰ تا ۸۰۰ تومان بود نرخ مصوب شوراى شهر تهران ۱۰۰۰ تا ۱۸۰۰ تومان بود و در حال حاضر هم مبالغ بسيار بالايى را دريافت مى كنند.»
او تأكيد مى كند كه «اين حق و وظيفه ماست كه براى قانونمند كردن واحدهاى صنفى مرتبط با كار اتحاديه اقدام كنيم و طبق قانون نظام صنفى هر مكانى و فردى كه در مقابل خدمات وجهى اخذ كند، صنفى شناخته مى شود و بايد زير پوشش اتحاديه باشد، در حالى كه شهردارى خود را مستقل مى داند.»
او تعداد پاركينگ هاى زير پوشش اتحاديه را ۱۶۵ پاركينگ عنوان و بيشترين شكايات واصله را از پاركينگ ها شهردارى مى داند و مى گويد: «به خاطر مبالغ بالايى كه اين پاركينگ ها دريافت مى كنند روزانه چندين شكايت را از آنها داريم و نمى توانيم در مقابل مردم پاسخگو باشيم.»