بررسى آئين نامه اجرايى قيمت گذارى سهام متعلق به دولت و شركت هاى دولتى و تخفيف ها و چگونگى پرداخت قيمت آن توسط خريداران در دستور كار هيأت دولت قرار گرفت.
به گزارش «ايران» پيش نويس اين آئين نامه كه در كارگروهى متشكل از معاونت امور بانكى و بيمه و شركت هاى دولتى وزارت اقتصاد، معاونت نظارت و هماهنگى در سياست هاى اقتصادى رياست جمهورى، سازمان حسابرسى، جامعه حسابداران، سازمان بورس و اوراق بهادار و سازمان خصوصى سازى در ۶ ماده تهيه شده است، در ماده يك آن به تعريف مفاهيم پرداخته شده است. در ماده دوم كه به روش هاى قيمت گذارى اين سهام پرداخته است، ۲ روش پيشنهاد شده است كه قيمت بازار سهام در بورس اوراق بهاداربراى شركت هاى بورسى استفاده شود و ساير شركت ها را از روش سودآورى قيمتشان محاسبه شود.
در روش قيمت گذارى براساس بازار آمده است، قيمت پايه و قيمت واگذارى در مورد سهام داراى بازار فعال كه به تدريج از طريق بورس اوراق بهادار عرضه مى شود، معادل قيمت تابلو در زمان معامله سهام است و حداقل قيمت پايه در مورد سهام داراى بازار فعال كه به شكل بلوكى از طريق بورس اوراق بهادار عرضه مى شود، قيمت تابلوى بورس در زمان معامله است. هيأت عالى واگذارى به استناد گزارش سازمان خصوصى سازى و با توجه به ميزان سهام قابل عرضه كه ممكن است خريدار يا خريداران را قادر به اعمال نفوذ قابل ملاحظه در شركت مربوطه نمايد يا تسلط آنان را بر شركت فراهم آورد مبلغى را به قيمت پايه بيفزايد. بدين ترتيب قيمت جديد پايه را مشخص مى كند.
اما در روش سودآورى قيمت سهام از طريق تقسيم كردن ميانگين موزون سود تعديل شده قبل از كسر ماليات ۳ سال آخر قبل از سال قيمت گذارى براساس صورت هاى مالى حسابرسى شده شركت با لحاظ كردن عوامل تعديل كننده سود بر نرخ بازده سرمايه گذارى تعيين مى شود.
و مواردى چون درآمدها و هزينه هاى استثنايى و غيرمترقبه براساس استانداردهاى حسابدارى، كسرى ذخاير مربوط به ۳ سال آخر مبناى تعيين سود طبقه بندى هاى گزارش حسابرس و بازرس قانونى و رسيدگى كارشناس قيمت گذارى سهام.درآمدها و هزينه هاى غيرعملياتى كه در روال عادى فعاليت هاى مستمر شركت واقع نشده است نظير سود و يا زيان ناشى از فروش دارايى هاى ثابت به عنوان عوامل تعديل كننده سود تعريف شده است. همچنين ساير عوامل تعديل كننده براساس گزارش حسابرس و بازرس قانونى، سود سال هاى اول و دوم قبل از اين كه در محاسبه ميانگين سود ۳ سال مورد نظر منظور شوند و مزيت ها و محدوديت هاى دولتى يا سازمان هاى پوشش دهنده و همچنين شمول قوانين و مقررات خاص دولتى كه سود شركت را تحت تأثير قرار مى دهند و در صورت واگذارى، تداوم ندارند و يا تغيير خواهند كرد، توسط كارشناس قيمت گذارى برآورد و به عنوان عوامل تعديل كننده در محاسبه سود لحاظ خواهند شد.
در ادامه اين آئين نامه به تعريف عوامل تعديل كننده قيمت پرداخته و آمده است: قيمت سهام پس از محاسبه به روش مذكور با توجه به عواملى همچون وجوه افزايش سرمايه و وجوه مربوط به افزايش سرمايه شركت از محل آورده نقدى و غيرنقدى صاحبان سهام در سال قيمت گذارى به قيمت سهام افزوده مى شود و توزيع منابع در سال قيمت گذارى و يا سال قبل آن ميان صاحبان سهام، از جمله سود سهام پرداخت شده، از قيمت سهام كسر مى شود.
همچنين براى سال هايى كه برگ هاى قطعى ماليات بر درآمد شركت صادر نشده است، كسرى ذخاير مالياتى سال هاى مزبور طبق قانون ماليات هاى مستقيم توسط كارشناس قيمت گذارى سهام محاسبه و از قيمت سهام كسر مى شود كه در تعديل قيمت سهام مؤثر است. البته خالص ارزش بازيافتنى آن گروه از دارايى هاى ثابت مشهود و نامشهود شركت كه در مدت ۳ سال قبل از سال واگذارى بلااستفاده بوده و در اجراى عمليات و فرايند سودآورى شركت تأثير نداشته است و همچنين ارزش بازيافتنى موجودى كالاى ناياب، به قيمت سهام شركت افزوده مى شود.
همچنين ارزش طرح هاى توسعه و تكميل شامل طرح هاى نيمه تمام يا آماده بهره بردارى كه تا پايان سال قبل از واگذارى به مرحله بهره بردارى نرسيده اند حسب مورد و همراه با مفروضات و توجيهات لازم طبق يكى از روش ها ارزش جايگزينى، ارزش خالص بازيافتنى و ارزش فعلى خالص جريان هاى نقدى آتى ناشى از اجراى طرح و بهاى تمام شده طرح محاسبه و به قيمت سهام شركت اضافه مى شود.
در اين آئين نامه روش ارزشيابى طرح هاى كمتر از ۲/۵ سال از عمر آن گذشته و نيمه تمام هم ديده شده است.
همچنين ارزش جارى سرمايه گذارى در ساير شركت ها در صورتى كه به كنترل و يا نفوذ قابل ملاحظه بر شركت سرمايه پذير منجر نشده باشد و مبلغ مانده موجودى نقد، سپرده هاى سرمايه گذارى، اوراق مشاركت و ساير دارايى هاى مالى مشابه كه در سال قبل از سال قيمت گذارى از افزايش سرمايه و از محل آورده نقدى صاحبان سهام ايجاد شده اند را از عوامل تعديل كننده قيمت در اين آئين نامه محسوب شده است.
روش ارزش جارى خالص دارايى ها
ارزش جارى خالص دارايى هاى شركت برابر است با ارزش جارى كليه دارايى ها پس از كسر كليه بدهى هاى شركت در ادامه تعريف شده است، البته در شركت هايى كه طبق استانداردهاى حسابدارى لازم است صورت هاى مالى تلفيقى تهيه شود، ارزش جارى خالص دارايى ها، براساس ترازنامه تلفيقى پايان آخرين سال قبل از سال قيمت گذارى تعيين مى شود.
ارزش جارى دارايى هاى ثابت براى شركت هايى كه داراى تداوم فعاليت هستند براساس ارزش هاى جايگزينى مستهلك شده توسط كارشناس قيمت گذارى سهام با استفاده از تخصص ديگران تعيين مى شود.همچنين ارزش جارى دارايى هاى ثابت شركت هايى كه نسبت به تداوم فعاليت آنها ابهام وجود دارد براساس خالص ارزش بازيافتنى مبتنى بر فروش آنها، توسط كارشناس قيمت گذارى سهام با استفاده از تخصص ديگران تعيين شود و ارزش جارى موجودى مواد اوليه براساس ارزش هاى جايگزينى، موجودى كالاى در جريان ساخت براساس بهاى تمام شده و كالاى ساخته شده براساس خالص ارزش بازيافتنى تعيين مى شود.
در اين آئين نامه آمده است ارزش جارى سرمايه گذارى هايى كه مشمول تلفيق نشده اند در صورتى كه سهام شركت سرمايه پذير در بورس اوراق بهادار پذيرفته شده و داراى بازار فعال باشد و نماد آن براى مدت حداقل يك ماه قبل از تاريخ قيمت گذارى باز باشد، براساس قيمت معامله شده در بورس محاسبه مى شود و در مورد شركت هاى غيربورس و غيرفعال را براساس ميزان سرمايه گذارى تعريف كرده است.
در اين آئين نامه آمده تاريخ تعيين قيمت سهام نبايد بيش از ۶ ماه از تاريخ پايان آخرين سال مالى شركت تفاوت داشته باشد.
تعيين قيمت سهام جزئى
در شرايط خاص و در صورتى كه تعيين قيمت سهام طبق روش هاى توصيف شده موارد گفته شده به دليل جزئى بودن ميزان يا ارزش سهام اعمال اين رو ش ها فاقد توجيه اقتصادى باشد، قيمت پايه سهام به پيشنهاد سازمان خصوصى سازى و تصويب هيأت عالى واگذارى براساس ارزش اسمى يا ارزش خالص دفترى دارايى ها (ارزش ويژه) يا هر روش مناسب ديگر تعيين مى شود.
كاربردهاى قيمت پايه
در اين آئين نامه ديده شده قيمت پايه براى سهامى كه از طريق مزايده عرضه مى شود، قيمت كارشناسى مصوب هيأت عالى واگذارى است و در صورتى كه براى سهام عرضه شده خريدارى به قيمت پايه سهام وجود نداشته باشد هيأت عالى واگذارى به استناد گزارش توجيهى سازمان خصوصى سازى و ملاحظات مندرج در گزارش كارشناس قيمت گذارى سهام براى مزايده هاى بعدى قيمت هاى پائين ترى انتخاب و اعلام مى كند.
همچنين قيمت پايه در مورد سهامى كه براى اولين بار از طريق بورس اوراق بهادار عرضه مى شود و يا سهام پذيرفته شده در بورس كه داراى بازار فعال نيست قيمت كارشناسى مصوب هيأت عالى واگذارى است اما براى كشف قيمت لازم است سهام مربوطه براى مدت مناسب و تعداد كافى توسط كارگزاران متعدد معامله شود. در صورتى كه قيمت كشف شده كمتر از قيمت پايه سهام باشد قيمت كشف شده براى واگذارى معتبر خواهد بود. در مورد اين گونه سهام عرضه بلوكى در بورس اوراق بهادار تا كشف قيمت، ممنوع است و پس از كشف قيمت مقررات بند ۲ از بند الف ماده ۲ مجرى خواهد بود.
قيمت پايه براى سهامى كه از طريق مذاكره به فروش مى رسد، قيمت كارشناسى مصوب هيأت عالى واگذارى است ولى هيأت عالى واگذارى به استناد گزارش توجيهى سازمان خصوصى سازى و براساس ملاحظات مندرج در گزارش كارشناسى قيمت گذارى سهام، دامنه مجاز كاهش يا افزايش قيمت سهام را تعيين مى نمايد.همچنين هيأت عالى واگذارى مى تواند درخصوص تغييرات قيمت پايه قسمتى از اختيارات خود را به سازمان خصوصى سازى تفويض نمايد.
بنابراين آئين نامه قيمت پايه سهام كه به صورت بلوكى عرضه مى شود تا تاريخ تشكيل مجمع عمومى صاحبان سهام شركت به منظور تصويب صورت هاى مالى جديد و يا تغيير در سرمايه شركت اعتبار دارد مگر آنكه هيأت عالى واگذارى مهلت كمترى را براى اعتبار آن تعيين كند.
ويژگى ها، شرايط و ضوابط كارشناسان قيمت گذارى سهام قابل واگذارى متعلق به دولت و شركت هاى دولتى به موجب آئين نامه اى خواهدبود كه توسط وزارت امور اقتصادى و دارايى پيشنهاد و توسط هيأت عالى واگذارى تصويب خواهدشد.
همچنين كميته عالى ۵ نفره مركب از نمايندگان سازمان حسابرسى، جامعه حسابداران رسمى، سازمان بورس اوراق بهادار، معاونت امور بانكى، بيمه و شركت هاى دولتى وزارت امور اقتصادى و دارايى و سازمان خصوصى سازى كار نظارت بر حسن اجرا وكنترل كيفيت گزارش هاى كارشناسان قيمت گذارى سهام به عهده خواهند داشت.
در اين آئين نامه پيش بينى شده چنانچه خريدار در مدت پرداخت اقساط به موجب قرارداد فروش، حداقل يكى از موارد اشتغال را در سطح روز خريدارى حفظ نمايد و يا آن را افزايش دهد، كارايى و بهره ورى واحد خريدارى شده را ارتقا بخشد و سرمايه گذارى جديد در همان واحد را انجام دهد، سازمان خصوصى سازى مى تواند به موجب دستورالعملى كه به تصويب هيأت عالى واگذارى مى رسد، سود فروش اقساطى را تا صفر تقليل دهد و يادوره بازپرداخت اقساط را به مدت ۲ سال ديگر افزايش دهد.
در مورد پرداخت قيمت توسط خريداران گفته شده چنانچه سهام در بورس اوراق بهادار عرضه و فروخته شود، پرداخت قيمت با توجه به ضوابط مورد عمل در بورس خواهد بود.
اما چنانچه سهام از طريق مزايده عرضه و به صورت نقدى فروخته شود، پرداخت قيمت براساس آئين نامه معاملاتى سازمان خصوصى سازى و با رعايت مفاد اين آئين نامه اجرا مى شود.
و اگر واگذارى سهام به صورت اقساط انجام شود، پرداخت قيمت براساس آئين نامه برقرارى نظام اقساطى فروش سهام موضوع بند «ه» ماده «۱۴» تنفيذى قانون برنامه سوم توسعه اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى جمهورى اسلامى ايران موضوع ماده «۹» قانون برنامه چهارم توسعه و اصلاحيه هاى بعدى آن خواهد بود.