افشين اوركى
نخستين دوره الكترونيكى آموزش هاى آكادميك در زمينه علوم حديث از تابستان ۸۳ در شبكه جهانى اينترنت، بارقه اميدى را در ميان علاقه مندان و مشتاقان علوم دينى، قرآنى و حديث ايجاد كرد كه نوع نگاه مسئولان دانشگاه ها و حوزه هاى علميه نسبت به آموزش علوم دينى و قرآنى و حديث، نگاهى همراه با تغيير ساختارها و روش ها و بازنگرى در حوزه نظريه پردازى بوده و رويكرد جديد آنها، ميدانى كردن حوزه هاى كاربردى اين علوم در همه لايه هاى اجتماعى آحاد جامعه است و اين مسأله مى تواند بر جذابيت و توسعه علوم دينى و قرآنى در ميان علاقه مندان به طور عام و جوانان به شكلى ويژه منجر شود. حجت الاسلام «سيدحميد محمودزاده حسينى»، معاون فناورى اطلاعات و ارتباطات مدير دانشكده مجازى دانشكده علوم حديث شهررى است.
وى مى گويد: «مراكز آموزشى دينى ما در ساختار به معنى نظام آموزشى و هم در روش به معنى ابزارها و شيوه هاى آموزشى نياز به بازنگرى دارند و بايد دستاوردهاى نوين علمى بشر را به طور حتم مورد استفاده قرار دهند.»
وى در اين گفت وگو به ض
رورت هاى تشكيل دانشكده مجازى علوم حديث و بازنگرى در ساختارها و روش هاى آموزش علوم دينى و قرآنى كشور مى پردازد اما در عين حال بر اين مسأله اصرار دارد كه دانشكده ها و مراكز آموزشى علوم دينى و قرآنى، فصل الخطاب و مرجع نهايى حل اختلاف ها و آخرين ايستگاه سنجش صحت و سقم مسائل دينى و احاديث موجود نيستند و اين نوع نگاه به مراكز موجود، اساساً اشتباه است.
حسينى، همچنين پاسخگوى پرسش هاى ما در زمينه پژوهش و تحقيق و نوآورى در علوم اسلامى شد كه نشان از تحول و نوگرايى در يكى از معتبرترين دانشكده هاى علوم دينى كشور مى دهد.


* با وجود مراكز متعدد و مختلفى كه در كشور ما در زمينه علوم دينى و قرآنى فعاليت مى كنند چه ضرورت يا ضرورت هايى براى تشكيل دانشكده علوم حديث وجود داشته است؟
با توجه به نقش اساسى احاديث پيشوايان معصوم در شناخت معارف اصيل اسلامى، دانشكده علوم حديث از آغاز با تأكيد بر آموزش علوم و معارف حديثى و براى دستيابى به هدف هايى مانند تربيت مدرسان معارف اسلامى، تربيت محقق در شاخه هاى مربوط به علوم حديث، تربيت مبلغان معارف دينى، جذب دانشجو براى تحصيل علوم اسلامى و حديثى از داخل و خارج كشور و ايجاد زمينه براى ارتقاى سطح علمى، فرهنگى جامعه و آموزش علوم و معارف حديثى به كارشناسان سازمان ها و نهادهاى مختلف تشكيل شد.
* يعنى تا پيش از تشكيل اين دانشكده شايد مراكز آموزش علوم دينى در هدف هاى خود موفق نبوده اند؟
منظورم اين نبود. مى خواهم بگويم اين دانشكده نخستين دانشكده علوم حديث كشور است كه به شكلى تخصصى تر به اين مسأله مى پردازد و در واقع تحول و نوگرايى ويژه اى در روش ها و تغيير ساختارهاى آموزشى موجود ايجاد كرده است. متأسفانه در حوزه هاى علميه كشور به مسأله حديث و علوم قرآنى كمتر به شكل تخصصى پرداخته مى شود.
* پس مى شود استنباط كرد كه اين دانشكده پيشگام نوعى موج تازه در آموزش علوم دينى، قرآنى و حديث است كه تاكنون در ساير مراكز آموزشى موجود كشور كمتر به آن توجه شده است؟
بله، همين طور است.
* معمولاً دانشكده هاى موجود كشور زيرمجموعه يك دانشگاه هستند. چگونه است كه دانشكده علوم حديث به شكل مستقل فعاليت مى كند؟ آيا اين مسأله ريشه در همان ضرورت هايى دارد كه شما پيش تر به آن اشاره كرديد؟
دانشكده علوم حديث، يكى از مؤسسه هاى آموزشى عالى غيردولتى غيرانتفاعى بوده كه از سال ۱۳۷۸ با مجوز شوراى عالى انقلاب فرهنگى فعاليت خود را آغاز كرده است. اين دانشكده وابسته به آستان مقدس حضرت عبدالعظيم(ع) بوده و در جوار حرم مطهر آن حضرت قرار دارد. اين دانشكده كار خود را از مرداد سال ۱۳۸۳ آغاز كرد. درواقع انگيزه ها از تشكيل دانشكده مجازى علوم حديث، پاسخگويى به اشتياق فراوان آحاد جامعه براى فراگيرى علوم اسلامى و بويژه رشته ابتكارى اين دانشكده يعنى علوم حديث بوده است. خيلى از كسانى كه مشتاق بودند تا در اين دانشكده تحصيل كنند و درس هاى اسلامى را فرا بگيرند، به خاطر مشكلاتى مانند دورى راه و محدوديت هايى كه ما براى پذيرش دانشجو داشتيم، انگيزه اصلى ما براى تشكيل دانشكده مجازى بودند. اين مسائل ما را بر آن داشت تا براى گسترش آموزش هاى اسلامى از ابزارهاى نوين استفاده كنيم. با بررسى هاى به عمل آمده مشخص شد كه بهترين، به روزترين و كارآمدترين شيوه هاى آموزش، استفاده از فناورى اطلاعات است. مسأله آموزش هاى الكترونيكى، موضوعى است كه همه كشورها به سمت آن حركت مى كنند و در كشور ما هم يك حركت عمومى آغاز شده است. براى تشكيل دانشكده مجازى علوم حديث، كارهاى تحقيقاتى لازم از سال ۱۳۸۲ آغاز شد و ما توانستيم خيلى زودتر از ساير مراكز به اين هدف برسيم و در عمل هم امر آموزش از راه دوررا محقق ساختيم. مى خواهم بگويم اين فرصتى كه فراهم شده خيلى فراتر از زمان، مكان و مرزهاى جغرافيايى است. ما اين فرصت را براى همه مشتاقان فراهم كرده ايم تا آنها بتوانند با استفاده از شبكه اينترنت از اين آموزش ها استفاده كنند. در پاسخ به آن بخش از پرسش شما كه اين دانشكده جزو كدام دانشگاه ها محسوب مى شود بايد بگويم ما تشكيلات مستقلى هستيم. البته درنظر داريم تا با پيگيرى طرحى جديد و با تمركز چند دانشكده علوم دينى و قرآنى به تشكيل دانشگاهى ويژه علوم دينى و قرآنى در كشور بپردازيم.
* تشكيل اين دانشگاه در چه مرحله اى است؟
اين دانشگاه قصد دارد تا به آموزش رشته هاى مرتبط با IT و علوم قرآنى بپردازد اما تاكنون در مرحله مطالعه است و هنوز به نتيجه نهايى نرسيده ايم.
* تاكنون چه تعداد دانشجو از طريق اينترنت جذب دانشكده علوم حديث شده اند؟
چهارمين دوره ثبت نام اين دانشكده از ۱۵ شهريور امسال آغاز شده است. در ۳ دوره قبلى، بيش از ۳ هزار نفر از طريق اينترنت، آموزش هاى علوم حديث را فرا گرفته اند و از اين تعداد نيز تاكنون ۷۰۰نفر دانشجوى دانشكده علوم حديث شده اند.
* درباره آموزش هاى الكترونيكى (مجازى) اين دانشكده توضيح دهيد كه چگونه مشتاقان علوم حديث را فرامى گيرند؟
به منظور گسترش برنامه هاى آموزشى دانشكده با بهره گيرى از فناورى اطلاعات و ارتباطات، پايگاهى با عنوان «دانشكده علوم حديث» در شبكه جهانى اينترنت ايجاد شده است. در اين پايگاه، درس هاى مصوب اين مركز دانشگاهى با امكانات و ابزارهاى چندرسانه اى و همكارى در قالب دوره هاى گوناگون به علاقه مندان ارائه مى شود.
مشتاقان فراگيرى علوم اسلامى مى توانند از همه نقاط جهان با مراجعه به پايگاه www.hadith.ac.ir در هر ساعت از شبانه روز، درس هاى مزبور را به صورت مجازى بگذرانند و در پايان دوره، مدرك رسمى موردتأييد وزارت علوم، تحقيقات و فناورى را دريافت كنند.
* يكى از ويژگى هاى درس هاى حوزه اى، بحث و تفسير و به اصطلاح چهره به چهره بودن استاد و شاگرد و به قول طلبه ها، بحث هاى طلبگى است. قبول داريد در دانشكده هاى مجازى مانند علوم احاديث اين امتياز مثبت وجودندارد؟ چه بايد كرد؟
بله، قبول داريم. همانطور كه گفتم اين دانشكده براى علاقه مندان روزافزون علوم دينى و قرآنى است كه امكان حضور مستقيم در كلاس هاى درس حضورى مانند حوزه هاى علميه را ندارند. اما براى رفع اين نقص، علاقه مندان مى توانند با حضور در دانشكده علوم حديث به رفع شبهه ها و پاسخگويى به پرسش هاى مطرح شده خود بپردازند. بخشى از اساتيد ما همان استادان مجرب حوزه هاى علميه هستند. در واقع آموزش هاى الكترونيكى مكمل آموزشگاه هاى حضورى است.
* پس شما اعتقاد داريد كه دانشكده مجازى مى تواند تأمين كننده و پاسخگوى نياز علاقه مندان باشد؟
بله. اين دانشكده به طور مناسب پاسخگوى علاقه مندان است و به خاطر محدوديت هايى كه براى حضور بيشتر جوانان در دانشكده علوم حديث وجوددارد ضرورت هاى تشكيل دانشكده مجازى بيشتر احساس مى شود.
* نگاهى كه به مراكز آموزش علوم دينى و قرآنى در كشور وجوددارد قابل تقدير است. درحالى كه در سال هاى گذشته بيشتر اين مراكز به شكل سنتى، حجره اى و خوشه انگورى در كشور شكل مى گرفت. يعنى در دهليزهاى سنتى بعضى خانواده ها، رسم بر اين بود كه جوانان مانند پدران خود علوم دينى را كه بيشتر شامل روخوانى قرآن و احاديث بود فراگيرند و اين مسأله اجبارى بود. درواقع سال هاى گذشته اين تفكر و نياز با آموزش و تحول و نوگرايى در مراكز علوم دينى، مطرود و مردود بود. چه پارامترهايى منتج به اين فرايند شده است؟
بله، همينطور است كه شما اشاره كرديد. درحال حاضر نقطه هاى اميد ديده مى شود. اين هم در واقع نتيجه انقلاب اسلامى و تحولات بزرگ اجتماعى در كشور است و هم نتيجه روشن بينى و روشنفكرى رهبران دينى فعلى ما محسوب مى شود. اما خب به هرحال هميشه مقاومت هايى نيز ديده مى شود و وجوددارد. من احساس مى كنم كه با سرعت بيشترى داريم حركت مى كنيم.
* شما از روشن بينى، روشنفكرى و سرعت عمل مناسب و تحول گرايى در آموزش علوم دينى صحبت كرديد. آيا اين مسأله نيازمند اصلاحات اساسى در تغيير روش ها و ساختارهاى موجود در طرح مباحث دينى و نوع نگاه موجود به مراكز آموزشى پژوهشى و علوم دينى نبوده و نيست؟
چرا به طور قطع همينطور است. بايد بگويم ما عهده دار تربيت آكادميك دانشجو هستيم. كار آكادميك شرايط ويژه خود را دارد. من صحبت شما را قبول دارم و مى پذيرم. اما بايد به دنبال تغيير و تحولات در اين بعد باشيم. در روش ها بايد تغيير ايجاد كنيم. يعنى از روش ها و ابزارهاى نو در آموزش استفاده كنيم. مراكز آموزشى دينى ما در ساختار به معنى نظام آموزشى و هم در روش به معنى ابزارها و شيوه هاى آموزشى نياز به بازنگرى دارند و بايد دستاوردهاى نوين علمى بشر را به طور حتم مورد استفاده قرار دهند.
* در حال حاضر اين تغيير ساختار و روش هايى كه اشاره كرديد در مراكز آموزش دينى ديده مى شوند؟
بله . اما راه زيادى بايد طى شود تا به وضع مطلوب برسيم. آدم احساس مى كند كه تحولات بزرگى در راه است و نقطه هاى اميد خيلى خوبى پديد آمده كه نشان مى دهد تحولات ساختارى و روش هاى خوبى در حوزه هاى علميه و مراكز آموزش دينى ما ايجاد شده است.امروز ما شاهد آن هستيم كه ميزان و شيوه استفاده از ابزارهاى جديد آموزشى و تحقيقاتى در مراكز دينى ما به مراتب بيشتر از ساير مراكز آموزشى است. در حال حاضر توزيع نرم افزارهاى رايانه اى تحقيقاتى در علوم دينى به مراتب بيشتر از ساير رشته هاى علمى ديگر در كشور است. همچنين استفاده از اينترنت در آموزشگاه هاى دينى بيشتر از رشته هاى ديگر است.
* به نظر مى رسد گسيختگى زيادى ميان مراكز آموزشى كشور و از جمله مراكز آموزشى علوم دينى و قرآنى با نيازهاى عينى جامعه وجود دارد و اين مسأله لطمه هاى زيادى را به كل جامعه وارد ساخته است. يعنى محصول نهايى مراكز علمى و پژوهشى ما چندان مورد استقبال جوانان جامعه قرار نگرفته يا به عبارت ديگر نيازسنجى هاى لازم از سوى اين مراكز آموزشى علوم دينى به عمل نيامده است. آيا تلاش براى شناسايى اين نيازها صورت گرفته است؟ منظورم كار ميدانى است؟
بايد ارتباطى ميان مراكز پژوهشى و نهادهايى برقرار شود كه عهده دار كارهاى ميدانى و كاربردى هستند. چرا كه فرآيند بسيارى از اين كارهاى ميدانى، مبدل به محصولاتى مى شود كه موردنياز آنها است. مانند مراكز فرهنگى، آموزشى، آموزش عالى و غيره. هر قدر اين پيوند و ارتباطات بيشتر شود، آثار و محصولات مراكز پژوهشى ما براى جامعه ضرورت بيشترى پيدا مى كند.
* دانشكده علوم حديث، يكى از ابزارهاى نوين در جهت شناسايى هرچه بهتر معارف اسلامى است. آيا مى توان آن را فصل الخطاب و مرجع نهايى حل اختلاف ها در مورد صحت و سقم احاديث دانست؟!
ببينيد، من اساساً با اين نوع نگاه به مسائل علمى و فرهنگى، موافق نيستم! به خاطر اين كه مسائل علمى هيچ وقت نمى توانند مرجع علمى تلقى شوند. اگر قرار بود زمانى مرجع نهايى براى اظهارنظر درباره مسائل علمى و فكرى وجود داشته باشد، مدت ها پيش از اين، باب علم بسته شده بود! ما معتقديم كه در حوزه علم و پژوهش، هميشه بايد جاى حرف زدن و انتقاد كردن باز باشد. بنابراين اگر ما اعلام كنيم دانشكده علوم حديث آخرين حرف را خواهد زد، اين به معنى آن خواهد بود كه يعنى دانشمندان و محققان ديگر نبايد حرف بزنند، تحقيق كنند و تلاش داشته باشند. اما معتقديم كه دانشكده علوم حديث مى تواند زمينه خوبى را براى محققان كه تربيت مى شوند فراهم كرده تا بتوانند حرف ها را جمع بندى كنند و اظهارنظرهاى دقيق ترى به عمل بياورند. به هر حال راه پيشرفت و انتقاد بايد هميشه باز باشد. اين مقايسه درست نيست كه ما بگوييم همان طورى كه در مورد مسائل اجتماعى و قانونگذارى، يك مرجعى است كه حرف آخر را مى زند، در مورد مسائل فكرى و فرهنگى هم يك مرجعى بايد حرف آخر را بزند. به نظر من در مورد مسائل فكرى، حرف آخرى وجود ندارد.
* منظور من مسدود شدن فضاى فكرى، بحث و انتقاد و پرسشگرى در جامعه نيست. منظورم اين است كه دانشكده هايى مانند علوم حديث مى توانند به عنوان يك منبع مستند و علمى در بسيارى موارد مانند فعاليت هاى فرهنگى، هنرى، ساخت مجموعه هاى تلويزيونى و فيلم هاى سينمايى و به طور كلى مسائلى كه نياز به يك عيارسنجى معتبر و علمى دارند مورد نظرسنجى واقع شود؟
بله، به طور حتم همين طور است. اما اصولاً خاصيت مراكز آموزشى در اين است كه نتيجه هاى آن در درازمدت نمايان و حاصل مى شود. ما در اين مركز آموزشى (دانشكده علوم حديث) سرمايه گذارى بسيار كلان و بزرگى را انجام داده ايم، بويژه در بحث نيروى انسانى. اين منابع انسانى بايد در درازمدت، هدف هاى آموزشى كار را محقق سازند و ان شاءالله در آينده پاسخگوى نيازهاى جامعه خواهند بود.