محسن جندقى

با وجود صداى موسيقى بلند و تشويق هاى حاضران اين دلفين ها هستند كه موجب تند شدن ضربان قلبت مى شود. آنها آنقدر دوست داشتنى هستند كه دوست دارى با هر حركتى كه مى كنند جيغ بكشى. البته همه دوست دارند در كنار اين حيوان زيبا باشند يا حداقل دستى به آن بزنند. مجرى برنامه اين را مى داند و ۲ نفر از حاضران را انتخاب مى كند كه دلفين ها به آنها گل بدهند.
دلفين ها به تشويق بينندگان عكس العمل نشان مى دهند و كارهاى جديد خود را رو مى كنند تا هيجان حاضران دوچندان شود. يكى از دلفين ها دچار اشتباه مى شود و مربى اش با حركات دست نارضايتى خود را نشان مى دهد. آن دلفين ناراحت مى شود و مراسم را ترك مى كند. البته بقيه دلفين ها به حركات خود ادامه مى دهند.
آنها مى شنوند، با تشويق خوشحال مى شوند و از تنبيه متنفر هستند. آنها احساس دارند و صد البته حساس هستند. حتى موج هاى ناگهان موجب دلهره و ترس آنها مى شود و صداهاى دلخراش را دوست ندارند.
دلفين ها از مهم ترين گونه هاى پستانداران دريايى محسوب مى شوند اما ۲ هفته پيش لاشه ۷۹ تا از آنها در سواحل «بندر جاسك» شرقى ترين شهرستان استان هرمزگان پيدا شد. يعنى چه عاملى موجب به وجود آمدن اين فاجعه زيست محيطى شد؟
در تاريخ دوم مهرماه در شرق «بندر جاسك» لاشه دلفين ها نمايان مى شود و فوراً مسئولان اداره محيط زيست در جريان قرار مى گيرند. نمونه گيرى از مغز، باله، روده، پوست و سينه، آغاز و نمونه ها به پايتخت آورده مى شود تا آزمايش ها صورت گيرد.
لاشه دلفين ها در همان خط ساحلى تدفين و موقعيت جغرافيايى محل دفن با دستگاه GPS ثبت مى شود.
اطلاعات اوليه حاكى از اين است كه تمامى دلفين ها متعلق به يك جمعيت بوده و زمان مرگ تمامى آنها با يك تا ۲ روز فاصله در هفته پايانى شهريور در يك دوره زمانى اتفاق افتاده است.
*دلفين ها خودكشى نكرده اند
پستانداران دريايى ازجمله دلفين ها اگر در شرايط نامناسبى قرار گيرند با نزديك شدن به ساحل خود را به خشكى پرتاب مى كنند تا پس از دقايقى كه شايد به يك ساعت هم برسد به خواسته خود كه خودكشى است، برسند. البته ادعاى خودكشى دلفين هاى ازبين رفته در بندرجاسك پذيرفتنى نيست. محمدباقر نبوى معاون زيست دريايى سازمان حفاظت محيط زيست در اين باره به «ايران» مى گويد: «دلفين ها خودكشى نكرده اند چرا كه لاشه آنها به طور پراكنده در فاصله ۱۵كيلومترى خط ساحلى پيدا شده است. اگر آنها خودكشى مى كردند. لاشه آنها بايد در ساحل يا نزديك آن قرارداشت.»
پس مرگ دلفين ها به چه علتى بوده است؟
* آلودگى نفتى احتمال درجه يك
آلودگى نفتى مهمترين عاملى است كه كارشناسان حدس مى زنند كه موجب مرگ ۷۹دلفين در خليج فارس شده است.
نبوى در اين باره مى گويد: «بسيار پيش آمده كه كشتى ها ضايعات نفتى و شيميايى خود را در ميان آبها رها مى كنند تا سختى حمل و دفن آن در خشكى را متحمل نشوند. مى توان حدس زد باتوجه به مرگ دسته جمعى دلفين ها آلودگى نفتى با اين روش به وجود آمده باشد. البته بايد نتايج آزمايش ها را مشاهده كرد و با يقين در اين باره صحبت كرد.»
* خودكشى ۵ نهنگ
سال گذشته حدفاصل سواحل استان خوزستان تا استان هرمزگان ۶ نهنگ خودكشى كردند كه مهمترين عامل آن انسانى بود. پستانداران دريايى از موج هاى ناگهانى و شديد كه به وسيله شناورها و زيردريايى ها به وجود مى آيد مى ترسند و همچنين صداى زيردريايى ها و شناورها موجب مى شود كه آنها شرايط خود را مناسب نبينند . ۶ نهنگى كه در سواحل خليج فارس ايران خودكشى كردند نيز به علت همين عوامل دست به اين كار زدند.
معاون زيست دريايى سازمان حفاظت محيط زيست در اين باره مى گويد: «پستانداران دريايى به علت حساسيت بالا در فهرست عهدنامه گونه هاى مهاجر و عهدنامه CITES قرار گرفته اند.
به عبارت ديگر تمام پستانداران دريايى به عنوان گونه هاى در معرض خطر انقراض معرفى شده اند و در كشورمان نيز محل سكونت آنها جزو مناطق حفاظت شده قرار مى گيرد. براساس مجموعه قوانين و مقررات سازمان حفاظت محيط زيست شكار و صيد گونه هاى پستانداران دريايى پيگرد قانونى دارد.
خليج فارس ميزبان گونه هاى مختلف پستانداران دريايى است.»
نبوى بيشتر توضيح مى دهد: «در خليج فارس ۶ گونه دلفين، ۵ گونه نهنگ و يك گونه گاو دريايى وجود دارد كه از لحاظ زيست محيطى بسيار با ارزش هستند. حتى مرگ يك دلفين نيز فاجعه اى براى محيط زيست محسوب مى شود. تمامى دلفين هاى از بين رفته در حادثه اخير از گونه دلفين معمولى (Delphinus delphis) بودند.»
*۳۰۰ تا ۴۰۰ميليون تومان خسارت
باوجود فاجعه زيست محيطى در خليج فارس، كارشناسان محيط زيست اقدام به ارزشگذارى و برآورد خسارت كردند. نبوى دراين باره توضيح بيشترى مى دهد: «اين حادثه بسيار ناگوار بوده است و به علت اين كه دلفين در ليست گونه هاى در حال انقراض وجود دارد، مرگ اين تعداد زنگ خطرى براى ما محسوب مى شود. با اين وجود طبق برآوردهاى اوليه ما ۳۰۰ تا ۴۰۰ميليون تومان خسارت ديديم. البته ارزش اين گونه جانورى بسيار بيشتر از اينهاست.»
* راپمى هم آمد
مسئولان سازمان حفاظت محيط زيست براى روشن شدن موضوع تنها منتظر اعلام نتايج آزمايش ها نيستند. معاون سازمان حفاظت محيط زيست مى گويد: «طبق وظيفه مان اين موضوع را با سازمان محيط زيست بين المللى محيط زيست خليج فارس و درياى عمان (راپمى) در جريان گذاشتيم و از آنها عكس هاى ماهواره اى از منطقه را در زمان رخ دادن اين حادثه درخواست كرديم. مسئولان اين سازمان بين المللى نيز در تدارك تهيه اين عكس ها هستند و از كشورهاى منطقه نيز خواستند در اين زمينه تحقيق كنند و با مشاهده هر مسأله اى كه به نوعى با رخ دادن اين فاجعه در ارتباط است به ما اطلاع دهند.»
* مراقب باشيم
ديگر ۷۹ دلفين كشته شده زنده نخواهند شد. مرگ دلفين ها به علت آلودگى مواد نفتى در خليج فارس كه زاييده افزايش فعاليت اكتشاف، بهره بردارى ، انتقال و پالايش نفت ، آلودگى هاى صنعتى ، اسكله ها و بندرگاه ها، تخليه فاضلاب و زباله شناورها باشد يا به هر دليل ديگر هشدارى براى ما محسوب مى شود بايد مراقب باشيم.
اگر جلوى اين عوامل گرفته نشود باز هم شاهد از بين رفتن دلفين ها خواهيم بود. گونه هاى ارزشمندى كه هيچ ارزشى نمى توان براى آنها گذاشت.
اگر مى خواهيم به راحتى دلفين ها را ببينيم و در شادى آنها سهمى داشته باشيم و آنها را تنها در آكواريوم هاى معروف و بزرگ دنيا نبينيم بيشتر مراقب باشيم. شايد...

عليرضا قدردوست نخچى

در ساليان اخير و به علت افزايش جمعيت و نياز براى تأمين منابع انرژى بيش از گذشته از انرژى هاى نو استفاده مى شود. مزيت اين نوع انرژى ها علاوه بر جنبه اقتصادى، سازگارى آنها با محيط زيست است. از جمله اين منابع و روش ها مى توان به خودروهاى هيبريدى اشاره كرد. اين نوع خودرو ها آلودگى بسيار ناچيزى دارند.
خودروى هيبريدى چيست ؟
خودرو هيبريدى به خودرويى گويند كه از ۲ يا چند سوخت استفاده مى كند. در اكثر موارد در كنار سوخت اصلى كه آلايندگى كمى دارد از يك موتور الكتريكى قابل شارژ نيز استفاده مى شود.
نخستين وسيله هيبريدى
از جمله وسايلى كه در قديم از هيبريد استفاده مى كردند مى توان به كشتى ها و قايق ها اشاره كرد. در اين وسايل هم از نيروى باد در مواقع غير توفانى استفاده مى شد و همچنين از يك موتور براى حركت سريعتر و يا حركت در خلاف جهت باد. نخستين اتومبيل با سوخت هيبريدى در ۲۳ نوامبر ۱۹۰۵ عرضه شد. افزايش قيمت سوخت در سطح جهان وهمچنين آلودگى اى كه سوخت هاى فسيلى به همراه دارد باعث شد كه استفاده از اين خودرو ها گسترش بيشترى يابد. با بهره گيرى از اين فناورى قديمى مى توان مسافت بيشترى را با مقدار سوخت كمترى طى كرد. مهمترين مزيتى كه خودروهاى هيبريدى دارا هستند استفاده از ۲ نوع سوخت است. در دسامبر ۱۹۹۷ و پس از سال ها تحقيق و بررسى و صرف بيش از يك ميليارد دلار شركت تويوتا نخستين خودروى هيبريدى براى مصارف عمومى را به بازار عرضه كرد.
انواع هيبريد ها:
موتورهاى هيبريدى به طور كلى به ۳ دسته
الكترو هيبريد ، هيبريد گازوئيل و هيبريد باطرى تقسيم مى شوند. طراحى ايروديناميكى خودروهاى هيبريدى نيز باعث شده كه هدر رفت انرژى اين نوع خودرو ها در مقايسه با ساير خودرو ها كمتر باشد. همچنين موتور اين خودرو ها بسيار كوچكتر است. از ديگر مزيت اين نوع خودرو ها مى توان به خاموش شدن موقت موتور آنها در توقف هاى طولانى اشاره كرد كه باعث كاهش آلودگى و حفظ سوخت مى شود. اندازه چرخ اين نوع خودرو ها نيز با ساير خودرو ها متفاوت است . از سوى ديگر در اين نوع خودرو ها از موادى استفاده شده است كه بسيار سبك تر از مواد معمولى هستند. قابليت دوگانه سوز بودن اين نوع خودرو ها كه علاوه بر سوخت معمولى از گاز طبيعى مايع ال ان جى نيز استفاده مى كنند قابليتى ممتاز به شمار مى رود. براى رانندگى اين نوع خودروها نيازى به گذراندن دوره هاى مخصوص نيست.
طبق تحقيقات انجام شده آلودگى اين نوع خودرو ها ۹۷ درصد كمتر از ساير خودرو ها است. پايان پذيرى منابع سوخت فسيلى و همچنين آلودگى هايى كه اين نوع سوخت به همراه دارد از عمده ترين دلايلى است كه استفاده از سوخت هاى جايگزين و خودروهاى هيبريدى گسترش يافته است. با اين همه عدم آشنايى با مزيت ها و قابليت هاى اين نوع خودرو ها مهمترين مانع در گسترش و فراگيرى سوخت هاى پاك به شمار مى رود.

به دنبال انتشار اخبارى مبنى بر ورود پساب بهداشتى مجتمع مسكونى ۲۰۰ واحدى پتروشيمى خراسان به زمين هاى كشاورزى مجاور، اخطار زيست محيطى براى مجتمع مسكونى پتروشيمى خراسان صادر شد.
دكتر محسن شهريارى، مدير كل محيط زيست خراسان شمالى در اين باره گفت: استفاده از اين پساب ها در مزارع كشاورزى بسيار مخاطره آميز خواهد بود.
على حسن نژاد، سرپرست روابط عمومى شركت پتروشيمى خراسان نيز در اين زمينه گفت: با تمهيداتى كه از آغاز عمليات ساخت اين مجتمع مسكونى پيش بينى شده است، پساب بهداشتى مجموعه مرتباً تصفيه مى شود.
وى افزود: در سيستم تصفيه پساب هاى اين مجتمع ۲حوضچه پساب خام، ۲حوضچه هوازنى، ۲حوضچه كلاريفاير و سيستم كلر زنى به كار گرفته شده است كه به صورت خودكار عمليات تصفيه را انجام مى دهند.
وى خاطرنشان كرد: در نهايت خروجى تصفيه خانه از طريق يك خط لوله ۴۰۰ مترى به رودخانه فصلى مجاور هدايت مى شود. به علاوه مشابه چنين سيستمى به ندرت در شهرستان بجنورد وجود دارد.

به منظور احيا و حفظ نسل گوزن زرد ايرانى ۱۰ رأس از اين گونه نادر جهانى در محل «تونل رنو» واقع در كوههاى زاگرس استان ايلام رهاسازى شد.
حسين محمدى مديركل محيط زيست ايلام گفت: زيستگاه اصلى گوزن زرد ايرانى كوه هاى زاگرس است كه حدود ۸۰ سال پيش نسل اين حيوان در منطقه منقرض شد و اكنون به منظور بازگرداندن گوزن زرد به زيستگاه اصلى خود يعنى دامنه هاى زاگرس، ۱۰ رأس از اين حيوان به طور آزمايشى در محل تونل رنو رهاسازى شد.
وى با اشاره به اين كه ۱۰ هكتار از مساحت منطقه با اعتبار ۶۰۰ ميليون ريالى براى زيست گوزن زرد حصاركشى شده است، افزود: در صورتى كه شرايط زيست اين گونه در استان مناسب باشد در فاز دوم طرح، ۱۵۰ هكتار ديگر حصاركشى خواهد شد.
مديركل محيط زيست ايلام با بيان اين كه ايجاد سايت قرنطينه گوزن زرد ايرانى آينده خوبى را از نظر اكوتوريستى براى استان فراهم مى كند، گفت: از آن جايى كه اين گونه گوزن در سطح كشور و حتى جهان نادر است، پرورش آن در ايلام موجب جذب گردشگران طبيعى خواهد شد.

در حالى كه ذخيره گاه زيست كره و تالاب بين المللى «ميانكاله» يكى از زيستگاه هاى منحصر به فرد جهان محسوب مى شود، اين زون حساس زيست محيطى، اين بار با ساخت جاده اى كه با حجم وسيع خاكريز در داخل تالاب بين المللى، قرار بوده راه دسترسى به دريا را فراهم سازد، در معرض تهيه زيست محيطى قرار گرفت كه خوشبختانه پروژه، با حضور مسئولان محيط زيست استان مازندران متوقف شد.
ششم شهريورماه سال جارى عده اى به بهانه ساخت جاده در ضلع جنوبى خليج ميانكاله وارد پناهگاه حيات وحش و تالاب بين المللى ميانكاله و خاكريزى در داخل تالاب شدند و پس از مشاهده مسئولان محيط زيست منطقه، عوامل اجرايى گارد محيط زيست ضمن جلوگيرى از خاكريزى بيشتر و تجاوز و تخريب منطقه، از ادامه اين پروژه جلوگيرى كردند.
ساخت جاده دسترسى به دريا از بهشهر كه بدون مجوز آغاز شده است، از حساس ترين و بكرترين زون هاى تالاب بين المللى و پناهگاه حيات وحش ميانكاله كه از تالابهاى بين المللى ثبت شده در كنوانسيون جهانى حفاظ از تالاب ها (رامسر) است، عبور مى كند و موجب نابودى اين تالاب بين المللى خواهد شد. اين در حاليست كه احداث كنندگان جاده، به نامه يكى از رؤساى قبلى سازمان حفاظت محيط زيست در قبل از انقلاب استناد مى كنند و مشخص نيست در اين سال ها چرا جاده ساخته نشده است؟
اما مهم اين است كه ساخت جاده در داخل يكى از حساس ترين زيستگاه هاى طبيعى كشور كه سالانه شاهد مهاجرت ميليون ها قطعه پرنده است، واقعاً نمادى از توسعه پايدار خواهد بود؟