فاطمه اميرى

منصوره لبيبى رانكوهى شيميست، محقق تغذيه و نويسنده مى گويد: از كودكى شخصيت ناآرام و جست وجوگرى داشته و هميشه دنبال تجربه چيزهاى نو و كسب آگاهى هاى تازه بوده است. اين روحيه را بعد از دانش آموختگى از دانشگاه نيز همراه خود داشته و به دليل نوع تحصيلاتش در رشته شيمى و مطالعه درباره تغذيه به كار پژوهش در اين زمينه پرداخته است. او خود به يافته هايش پيش از نوشتن و منتشر كردن، عمل كرده است. چنانچه ۵۰ سالگى آغاز نويسندگى اش بوده، سنى كه شايد بسيارى از زنان به تدريج آماده مى شوند تا خود را به حاشيه بكشانند. منصوره لبيبى رانكوهى مى گويد: اكنون در ۶۵ سالگى به آينده مى نگرد و در انديشه طرح هاى علمى جديدى است. سنى كه زنان به باورى نادرست خود را در انديشه پيرى زودرس اسير و محدود مى كنند، همين موضوع «پيرى زودرس» باب گفت وگوى ما را با او باز كرد.

* پيرى به طور طبيعى از چه سنى حادث مى شود؟
پيرى قبل از هر چيز يك باور است و هرگز به معناى پيدا شدن چند خط روى پيشانى يا اطراف چشم ها و همين طور سفيد شدن چند تار مو نيست. باور ما از پيرى است كه موجب مى شود پيرى زودرس به سراغمان بيايد. پيرى زودرس به اين معنا كه باور كنيم در ۶۰ سالگى چاق و فربه شويم! باور كنيم بايد فشار خون بالا، چربى، اسيداوريك و ديابت را با خود به همراه داشته باشيم. باور كنيم كه بايد با استفاده از عصا راه برويم و اين كه ديگر جسم از قدرت و توان لازم برخوردار نيست. همه اين ها از تصور و باورهاى ما سرچشمه مى گيرد. باورها در پس هر آنچه مى انديشيم وجود دارند. مى توانند نيروى خلاقه يا ويرانگر و بازدارنده باشند! انسان اين توانمندى شگفت انگيز را دارد تا براى هر چيزى به باور عميق و نيرومندى از آن برسد. باورها فقط روى احساسات و اعمال ما تأثير نمى گذارند. آنها قادرند در زمان كوتاهى بر جسم ما نيز اثر بگذارند و آن را تغيير دهند. نيروى اين باورها به حدى است كه با فرمان هاى واضحى به دستگاه عصبى مغزى وارد مى شوند و تغييرات قابل توجهى در سيستم بيوشيميايى بدن ايجاد مى كنند. سفيدشدن يك دست موى سر و چروك هاى دور چشم و صورت يكى از پيامدهاى باور داشتن به پديده پيرى زودرس است.
* اما آيا نبايد بپذيريم، پيرى در سير طبيعى بدن انسان يك واقعيت است؟
اشتباه نكنيد. منظور من انكار پيرى نيست. دوره رشد انسان از دوران جنينى كه زمان شكل گيرى اندام هاى بدن است، شروع مى شود و تا سنين پيرى عمر طبيعى اين اعضا بتدريج روبه پايان مى رود. اين سن براى زنان به دليل تجربه زايمان هاى متعدد و عادت ماهيانه ۷۵ سال و براى مردان ۸۵ سال است. هر چند اين ها تازه ميان سنى است اما حتى اين هم ملاك نيست. گاهى يك زن ۷۵ ساله به مراتب از زنى ۶۰ ساله قوى تر و سالم تر است. منظور من بيش از همه اين باور غلط است كه مثلاً در ۵۰ سالگى دردگرفتن زانو، دست يا پا را طبيعى بدانيم. در ۴۰ سالگى به فشارخون بالا مبتلا شويم يا با بالا رفتن از چند پله، در قفسه سينه احساس خس خس كنيم. درواقع انتقاد من به نوع نگاه مان به پيرى و باور پيرى زودرس است.
* اصلاً چرا پيرى زودرس به وجود مى آيد؟
پيدايش بيمارى پيرى زودرس به عوامل متعددى بستگى دارد كه در اين ميان طرز نگرش و باور ما به سلامتى، عمر و زندگى نقش اساسى دارد. اما مورد بعدى و مهم ديگر نحوه استفاده ما از مواد غذايى است. با نوع رژيم غذايى روزانه قادريم اين بيمارى و چه بسا بسيارى از بيمارى ها را عقب برانيم يا از بروز آنها جلوگيرى كنيم. بدن انسان مثل يك مولكول بزرگ و پيچيده شيميايى است كه عناصر خاصى در ساختمان آن به كار رفته است. نبود هر يك از اين مواد مى تواند تمام سيستم بدن را درهم بريزد و امپراتورى سلامت فرد را واژگون كند. ويتامين ها، مواد كانى يا مينرال ها مهم ترين سهم را در سلامتى اين مولكول بزرگ شيميايى برعهده دارند. ويتامين هاى مهمى مثل ويتامين هاى گروه B كه از B1 شروع مى شود تا B17 و به طور كلى ويتامين هاى محلول در آب بهتر است روزانه همراه رژيم غذايى (به تجويز پزشك يا پژوهشگر و متخصص تغذيه) مصرف شود. ويتامين هاى محلول در چربى (Aو E ، D3)، همچنين ويتامين C و كانى هاى مهمى چون آهن، مس، روى، منيزيم، پتاسيم و كروم نيز هر يك به تنهايى نقش اساسى و كليدى در ايجاد سلامتى و به عقب انداختن پيرى و كهولت دارند. كمبود يا نبود پاره اى از اين مكمل هاى موادغذايى آن قدر مهم است كه شخص حتى باور نمى كند چه طور و چگونه در دام بيمارى گرفتار مى شود. ماده كانى و آرام ساز كلسيم از مهم ترين اين عناصر به شمار مى آيد.
* اگر ممكن است كمى بيشتر درباره نقش ويتامين ها و كانى ها در سلامتى بدن يا بروز بيمارى ها و بيشتر از همه پيرى زودرس توضيح دهيد.
ويتامين ها و كانى ها جزو مكمل هاى موادغذايى هستند، ترديدى نيست كه در نبود هر يك از آنها، بدن چنان دچار ضايعه و آسيب مى شود كه گاهى حتى پزشكان متخصص هم با معاينه هاى كلينيكال درباره اين بيمارى ها دچار شك مى شوند. به عنوان مثال كمبود شديد B كولين ـ كليه ها به قدرى دچار آسيب مى شوند كه پزشك معالج را هم دچار سردرگمى مى كند. يا كمبود شديد ويتامين B6 پاها را چنان دچار ضعف و سستى مى كند كه بيمار احساس مى كند به بيمارى لاعلاجى مبتلا شده است. درباره كانى هاى مهم نيز همين پيش آمد غيرقابل باور رخ مى دهد. به عنوان مثال وقتى پتاسيم مورد نياز بدن تأمين نباشد، باز هم بيمار از ناحيه پاها، به قدرى دچار ناتوانى وضعف مى شود كه قبل از مراجعه به پزشك متخصص به اين نتيجه مى رسد كه به بيمارى ام. اس مبتلا شده است. همين طور در اثر كمبود كانى هاى مهمى مثل منيزيم، فرد به گونه اى دچار فراموشى مى شود كه باور مى كند به بيمارى آلزايمر مبتلاست. شايد دوباره لازم به يادآورى است كه ويتامين ها و كانى ها جانشين ندارند. به اين معنا كه هيچ ويتامينى قادر نيست نقش و وظيفه ويتامين ديگر را برعهده بگيرد. اين موضوع درباره كانى ها و مينرال ها هم صدق مى كند.
* اما شما درباره نقش ويتامين ها و كانى ها و كمبود آنها در پيدايش پيرى زودرس توضيحى نداديد؟
همان طور كه گفتم ويتامين ها و كانى ها جايگزين ندارند، در عين حال كه جزو مكمل هاى موادغذايى هستند. به اين معنا كه مصرف روزانه آنها الزامى است. (ناگفته نماند كه پاره اى از آنها مثل ويتامين هاى A و D3 چنانچه يك يا ۲ بار در هفته مصرف شوند كافى است) مصرف ويتامين هاست كه شروع پيرى را به عقب مى اندازد. ويتامين هاى پراهميت C و A اين ويتامين ها در آب هويج و مركبات به وفور وجود دارد) و مصرف روزانه قرص كلسيم با فاكتور جذب و ويتامين E با فاكتور جذب، نقش كليدى در تعويق پيرى دارد. باز هم لازم است تأكيد كنم كه مصرف موادغذايى موجب جايگزينى ويتامين ها و كانى ها و تأمين آنها در بدن نمى شود. به جز مركبات براى تأمين ويتامين C و آب هويج براى رفع نياز بدن به ويتامين A و مصرف جگر، قلوه و خوش گوشت براى تأمين برخى از ويتامين هاى گروه B، براى تأمين ساير ويتامين ها و كانى ها حتماً بايد از قرص هاى ويتامين استفاده كرد.
* اشاره به تأثير موادغذايى در ايجاد پيرى زودرس كرديد، منظورتان چه نوع موادغذايى بود؟
همه مواد غذايى، چنانچه به طور متعادل و به شكل طبيعى مصرف شوند، پيامدهاى ناگوار براى سلامتى بدن نخواهند داشت، مگر مصرف كربوهيدرات هاى سريع جذب شونده مثل قندو شكر، فرآورده هاى آنها و شيرينى ها كه مى توان گفت حتى مصرف اندك آنها نيز زيان آور است. هر چند قندها يكى از مهم ترين فاكتورهاى ايجاد سلامتى براى اندام هاى حساسى چون مغز، قلب و سيستم عصبى اند اما به شرط آن كه مصرف قند، از نوع طبيعى آنها بوده و فرآورى نشده باشد. مثل انواع ميوه ها، عسل طبيعى، خرما، انجير و كشمش و تمام موادغذايى كه كربوهيدرات هاى طبيعى دارند. مصرف حتى اندك شيرينى، بستنى و فالوده آرام آرام سلول ها را به سوى پيرى زودرس مى برند. بدترين پيامد مصرف شيرينى ها، قليايى شدن محيط معده و هضم نشدن كانى هاى پرارزشى مثل آهن، مس، پتاسيم و منيزيم است كه در نبود هر يك از آنها نه فقط پيرى زودرس پيش مى آيد، بلكه بسيارى از بيمارى ها نيز خود را نشان مى دهند. مثل درد استخوان ها، عفونت لثه و دندان ها، ريزش موها و بيمارى چاقى كه به تنهايى مبدأ همه بيمارى ها است.
* فكر مى كنم براى مردم جالب باشد كه بدانند گذشته از مطالب عنوان شده، آيا مسأله ديگرى هم وجود دارد كه پيرى را زودتر آشكار كند؟
علاوه بر باور و نوع تغذيه، نبود تعادل بين جسم و روح عامل ديگرى براى ظهور پيرى زودرس است. درباره رعايت رژيم غذايى سالم به مردم اطلاعات زيادى داده شده است. اما بيشتر مردم ساز خود را مى زنند و توجه چندانى به وضع سلامتى خود ندارند. حتى از خود سلب مسئوليت مى كنند تا جايى كه انتظار دارند پزشكان به آنها دستور برنامه غذايى روزانه را هم بدهند. در حالى كه اين امر يك وظيفه فردى است. بارها از مردم شنيده ام كه مى گويند دكتر گفته اين را بخور يا آن را نخور! مهم تر اين كه آنها حاضر نيستند در طول روز حتى يك ساعت را صرف يك مبحث شيرين و سودمند علمى در رابطه با تغذيه درست كنند.
* درباره سلامت جسم مواردى را تاكنون مطرح كرديد، اما تعادل روانى را چگونه مى توان به دست آورد؟ آيا به عنوان مثال با نيايش مى توان به اين تعادل رسيد؟
درك اثر واقعى نيايش، همان گونه كه بسيارى از دانشمندان بر روى آن اتفاق نظر دارند، بسيار دشوار است. گرچه حالات فيزيكى آن تأثيرى آشكار دارد، اما بيان كردن آن آسان نيست. حتى از زمان اپيكور تاكنون كسى قادر نشده است به شرح و تفسير اين فضاى معنوى به شكل علمى نايل آيد. به زبان ساده تر، علم كوچك تر از بيان زبان معنويت و تأثير آن است. فضاهاى معنوى، حضور فيزيكى بارزى در زندگى انسان دارند، اين انرژى به مراتب عظيم تر و مؤثرتر از انرژى است كه از طريق مواد غذايى آن هم با صرف هزينه زياد دريافت مى كنيم.
* حالا اگر بخواهيد به اختصار راز دچار نشدن به بيمارى ها از جمله پيرى زودرس را به مردم بگوييد، چه خواهيد گفت؟
فكر مى كنم از لحظه نخست شروع مصاحبه اين كار را كردم! توضيح ديگرى لازم نمى بينم. جز اين كه اگر قرار است فقط گفته شود و عملى در كار نباشد، صلاح در اين است كه چيز بيشترى گفته نشود!