صادق دهقان منشادى

زمانى پشتى هاى طرح تركمن رونق فراوانى در چيدمان خانه ها داشت و بساط خريد و فروش پشتى و قاليچه در بازارهاى فرش داغ بود و خانواده هاى ايرانى هنگام صرف غذا، نشستن دور سفره را بر نشستن پشت ميز ترجيح مى دادند.
اما امروز داشتن مبلمان در ميان خانواده هاى شهرى بدون توجه به ارزش هاى فرهنگى جامعه و خانواده ايرانى به تدريج تبديل به بايد شده و بسيارى از مردم به موازات اين كه به مكانى براى منزل جديدى مى انديشند به فكر رنگ و طرح مبلمان آن نيز هستند، حتى در خانه هاى كوچك پائين شهر نيز به رغم كمبود جا خانواده ها، اتاقى را براى مبله كردن و پذيرايى از ميهمان ها و موقعيت هاى ويژه در نظر مى گيرند. صنعت مبلمان در كشور با حجم بالايى كه در سطح مبادلات داخلى و تعداد مراكز توليدى پيدا كرده ديگر از يك وسيله صرف براى نشستن و تزئين دكوراسيون خانگى خارج شده و به لحاظ تجارى، اقتصادى و معيشتى حائز اهميت است. «حسين كاشانى» يكى از دست اندركاران مبل در اين زمينه معتقد است:« تغيير نوع زندگى مردم از سنتى به شرايط شهرنشينى مدرن، گسترش آپارتمان نشينى و كوچك تر شدن واحدهاى مسكونى شرايط را به نحوى تغيير داده كه داشتن مبلمان جزو نيازهاى شهروندان شده است.» وى با اشاره به كاهش نسبت جمعيت روستايى به شهرى در سال هاى اخير مى گويد: «درصد جمعيت روستايى به شهرى در ۲۵ سال قبل ۶۰ به ۴۰ بود و اين در حالى است كه اين رقم هم اكنون ۳۰ به ۷۰ شده كه اين مسأله ميزان استفاده از مبلمان را خود به خود بالا برده است. مسائلى كه نشانگر تغييرات فرهنگى بوده نيز در اين مسأله دخيل بوده به طورى كه متأسفانه استفاده از مبلمان در اكثر فيلم ها و سريال هاى تلويزيونى در گرايش مردم به داشتن مبل در منازل مؤثر بوده است.»«عليرضا محيط» رئيس اتحاديه صادركنندگان مبلمان منزل و ادارى نيز با اشاره به رشد شهرنشينى در دهه اخير مى گويد: «شهرنشينى آداب و مناسبات خاص خود را دارد و يكى از اين آداب وجود مبلمان در منازل است.» به گفته محيط، تقاضا براى مبلمان در كشور بالاست ولى نسبت ميان عرضه و تقاضا متعادل است.
محيط درمورد گرايش روزافزون شهروندان به داشتن مبلمان به آمارهاى تأسف بارى اشاره مى كند. «حجم ارزش سالانه بازار مبل در كشور ۲ هزار ميليارد تومان در سال است. اين عدد حداقل حجم ارزش ساليانه بازار مبل است و ممكن است حجم ارزش اين بازار چندبرابر اين رقم باشد. از آنجا كه ما نتوانستيم از مراكز آمارى كشور به ميزان ارزش بازار مبل دست يابيم به ناچار با شبيه سازى و تمهيداتى نظير ميزان واردات مواد سلولوزى نظير ام دى اف، نئوپان و غيره و حجم چوب وارداتى و حجم چوبى كه از اداره جنگلدارى به دست كارگاه هاى توليدى مى رسد به اين آمار تخمينى رسيده ايم.
۲ هزار ميليارد تومان رقم سنگينى است و نشانگر ميزان تقاضا در بازار مبلمان كشور است. اين رقم از بازار كامپيوتر حدود ۷۰۰ هزارميليون تومان بالاتر است. حجم ارزش سالانه بازار كامپيوتر يك ميليارد و ۳۰۰ ميليون تومان است.
در بخش صنعت مبلمان در كشور ۵۵ هزار واحد صنفى كوچك و بزرگ فعاليت دارند و بنا بر آمار رسمى ۸‎/۷ درصد اشتغال ما را اين بخش تشكيل مى دهد كه نشانگر وسعت بازار و اهميت اين بخش دركشور است.
* بازارهاى مبل در پايتخت
با افزايش روزافزون تقاضا براى خريد مبل بازارهاى خريد و فروش مبلمان در نقاط مختلف ايجاد شده كه از مراكز جذاب خريد شهرى به شمار مى روند. «محيط» درباره بازارهاى مبل تهران توضيح مى دهد: «در سال هاى گذشته چند مركز عرضه مبل درتهران به صورت خودجوش تبديل به بازار شده است. يكى از قديمى ترين اين بازارها در ميدان حسن آباد واقع شده كه از ۱۵۰ تا ۲۰۰ سال قبل شكل گرفته و بازار لوازم ادارى و مبلمان ادارى قلمداد مى شود. بازار مبل دلاوران و بازار مبل يافت آباد بعد از پيروزى انقلاب ايجاد شدند كه اين بازارها اختصاص به مبلمان خانگى دارند. بازارهاى كوچكتر ديگرى نيز در شهر تهران نظير بازار خيابان جمهورى و خيابان ولى عصر نيز وجود دارد و البته فروشگاه هايى نيز به صورت پراكنده در نقاط مختلف شهر هستند كه غالباًهم قدمت زيادى دارند.»
* قيمت مبلمان و تفاوت تعرفه ها
بدون شك مهم ترين موضوعى كه در مورد بازار مبلمان موردتوجه عموم قرار دارد قيمت مبل هاست و شايد يكى از دلايلى كه بسيارى از خانوارها به پشتى هاى تركمن و نشستن بر روى قاليچه هاى گلدار وفادارمانده اند مى تواند همين بالا بودن قيمت مبلمان باشد.به گفته رئيس اتحاديه صادركنندگان مبلمان منزل و ادارى قيمت هاى مبلمان دركشور بالا نيست. او معتقد است: «ما در كشور هرساله تورم رو به رشدى را شاهد هستيم و قيمت ها نيز با تورم حركت مى كند و طبيعى است زمانى كه مواداوليه كالا گران خريدارى مى شود توليدكننده بايد كالا را با قيمتى عرضه كند كه آن حد سودى را كه براى خودش تعريف كرده، حفظ شود.
باتوجه به اين كه در بازار مبلمان عرضه و تقاضا متوازن است قيمت ها نه خيلى شديد افت مى كند و نه خيلى شديد بالا مى رود.
قيمت مبلمان در كشور رشد غيرمعقولى نداشته و ۱۵ تا ۲۰ درصد نسبت به سال گذشته رشد قيمت ها را در بازار مبل شاهد بوديم.»
محيط مى گويد: «افزايش قيمت مبل تا ۹۰ درصد به قيمت مواد اوليه و افزايش حقوق و دستمزدها مربوط مى شود . درمورد واردات نيز هنگامى كه قيمت هاى جهانى مبل افزايش مى يابد، ميزان تعرفه مواد اوليه بالا مى رود و قيمت ها افزوده مى شود.»
وى بااشاره به اين كه قيمت مواد اوليه صنعت مبل در كشور بسيار بالاست مى گويد: «بعد از مدتها دوندگى ما در صنعت مبلمان و به مدد دست اندركاران محيط زيست تقريباً ۳ سال است كه تعرفه چوب برداشته شده است زيرا پيش از آن جنگل هاى شمال درحال نابودشدن بود و قاچاق چوب به كشور از طرق مختلف انجام مى شد كه با اين تصميم درست دولت بنا بر آمارها جنگل ها به جاى اين كه روبه تخريب حركت كنند روبه گسترش هستند.
درحال حاضرميزان مصرف چوب داخلى پائين آمده و كمتر از ۳۰ تا ۴۰ درصد حجم بازار از چوب داخلى تأمين مى شود درمقابل اين تصميم، فرآورده هاى چوبى مثل ام دى اف، نئوپان، تخته سه لايى با تعرفه بالا وارد كشور مى شود. اين در حالى است كه در صنعت مبلمان فرآورده هاى چوبى نظير ام دى اف، نئوپان و غيره كاربرد بيشترى دارد. در حال حاضر تعرفه هاى اين بخش به تناوب ۳۰ تا ۴۰ درصد است. بالابودن تعرفه ها دراين بخش قيمت توليد را در بازار داخل بالا مى برد. زمانى كه واردكننده، ام دى اف را از تركيه با ۳۰ درصد تعرفه وارد كشور مى كند و بعد مى خواهد كالاى توليد شده را به همان تركيه صادر كند از آنجا كه قيمت تمام شده محصولات توليدى مبل ما ۳۰درصدبالاتر از تركيه است توليدكننده امكان رقابت در بازار را نمى يابد.
ما درحال حاضر ۶۰ تا ۷۰ درصد مواد اوليه سلولوزى را از تركيه وارد مى كنيم، چوب نيز عمدتاً از تركيه و كشورهاى آسياى مركزى وارد كشور مى شود. اين تعرفه گذارى ها باعث شده تركيه كه تا ۱۵ سال پيش بازار محصولات توليدى ما بود در حال حاضر ايران يكى از بازارهاى مبل اين كشور باشد.»
* ۲۲ ميليون دلار صادرات مبل در سال
رئيس اتحاديه صادركنندگان مبلمان منزل و ادارى ميزان صادرات بخش مبلمان كشور را در سال گذشته ۲۲ ميليون دلار عنوان مى كند و مى گويد: «البته ميزان صادرات ما مى تواند خيلى بيش از اين رقم باشد. صادرات كشور در چند سال اخير رشد قابل ملاحظه اى نداشته كه نتيجه همان سياستگذارى هاى نادرست بويژه در زمينه تعرفه هاست.»محيط مى گويد:« در سال جارى تصميم گرفتيم كه به طور جدى خودمان را در مسائل مربوط به صادرات درگير كرده و سياست هاى درست و منطقى را با دولتمردان مطرح كنيم تا زمينه رشد صادرات فراهم شود.» به گفته محيط، صادرات پروسه اى است كه ابتدا از توليد مى گذرد. ما براى رشد صادرات ابتدا مى بايست سطح توليد را از نظر كمى و كيفى بالا ببريم. عمده محصولات صادراتى ما در اين بخش مبل هاى كلاسيك و كارهاى ظريف توليدگران داخلى است. صدور توليدات مبلمان صفحه اى نظير كارهاى ام دى اف، نئوپان و سه لايى در سال هاى اخير نيز آغاز شده و رشد خوبى پيدا كرده است. در زمينه صادرات كشورهاى حوزه خليج فارس، آسياى مركزى، عراق و افغانستان جزو بازارهاى هدف ماست. به گفته رئيس اتحاديه صادركنندگان مبلمان، بزرگترين مشكل صادرات ما اين است كه قادر نيستيم قيمت كالاى صادراتى خود را مدتى به صورت مستمر ثابت نگه داريم زيرا در ايران هر سال تورم درصدى به قيمت كالاها مى افزايد ولى اين مسأله در كشورهاى رقيب ما نظير امارات، قزاقستان و تركيه كمتر است. وقتى كالاى صادراتى ما هر سال به يك قيمت به بازار عرضه مى شود قادر به حفظ بازار نخواهيم بود. ما براى اين كه بتوانيم از درآمدزايى اين بخش بهتر استفاده كنيم بايد كشت چوب را در كشور جدى بگيريم زيرا اين صنعت فوق العاده سودآور است.
ما مى توانيم تمام جنگل هاى مخروبه كشور را براى كشت چوب اجاره دهيم. درست است سرمايه گذارى اوليه كشت چوب بسيار بالاست ولى سودآورى قابل توجهى دارد.
اگر برخى مسائل را در توليد مبل رعايت كنيم به طور حتم بازارهاى بيشترى را در دست خواهيم گرفت. يكى از ضعف هاى ما در اين بخش ماشين آلات كهنه و قديمى است، مدت هاست اين ماشين آلات از مدار خارج شده و پاسخگوى توليد امروز نيست.
در زمينه رنگ آميزى نيز ما يك مقدار عقب هستيم رنگ كارى ما به شكل سنتى انجام مى شود و ما در اين زمينه مصمم هستيم با يك برنامه ريزى جدى دانش روز را نهادينه كنيم.»
* مبل چينى بلاى جان توليد داخلى
از قرار معلوم چينى ها در زمينه توليد مبل نيز بيكار ننشسته اند و از باب اين ضرب المثل ايرانى كه : دست بالا دست زياده ، وارد بازار ايران شده اند . در واقع مبل پرستى و مبل نشينى ، فرهنگ و سنت هاى ايرانى را كنار زد و مبل چينى ، مبل ايرانى را . در حال حاضر تقريباً نيمى از مبل هاى بازار داخلى را مبلمان هاى چينى تشكيل مى دهد و اين موضوع در كنار قيمت مواد اوليه و ديگر مشكلات بازار مبل كشور را تحت تأثير قرار داده و خريداران رادر انتخاب گزينه هاى ايرانى و يا چينى دچار ترديد كرده است.
رئيس اتحاديه صادر كنندگان مبلمان منزل و ادارى در باره مبل چينى توضيح مى دهد: «اتحاديه اصولاً با واردات مخالف نيست زيرا همانطور كه جنس ما به كشور هاى ديگر مى رود بايد به ديگر كشورها نيز اجازه دهيم اجناس خود را وارد بازار ما كنند.
دانش فنى و شناخت فنى از طريق واردات محصولات خارجى وارد كشور مى شود، در زمينه رقابتى نيز چنانچه كالاى خوب وارد كشور نشود محصولات ارتقاى كيفى پيدا نمى كنند و تمايلى به رشد، در توليد كنندگان داخلى وجود نخواهد داشت. بايد كالاى با كيفيت وارد كنيم تا از نتايج سودمند واردات بهره مند شويم ولى متأسفانه اغلب كسانى كه در حال حاضر به واردات مبل روى آورده اند تخصصى در اين زمينه ندارند و كالاى با كيفيت و مناسب وارد نمى كنند.»كشور چين مانند همه دنيا هم جنس مرغوب و هم كالاى بسيار بد دارد. در حال حاضر اكثر واردات ما از چين از جمله محصولات بسيار بد است. اين مبل ها ظاهر بسيار خوبى دارد ولى فاقد كيفيت و دوام هستند.به گفته محيط، ۴۵ درصد بازار مبل كشور محصولات چينى است. اثر كوتاه مدت اين موضوع اين است كه اين مبلها ۴۵ درصد بازار كشور را تصاحب كرده و لذا توليد كننده داخلى مجبور شده يا تغيير شغل دهد و يا به كلى قيد توليد را بزند.
توليد كننده داخلى اگر بخواهد با روش آنها مبل بسازد كيفيت توليد پائين خواهد آمد و قادر خواهد بود با توليدات چينى رقابت كند ولى چنانچه مبل داخلى اصولى ساخته شود قيمت خودش را دارد.«محيط» در مورد تأثير مبل هاى چينى در توليد داخل مى گويد: «اين مبل ها كيفيت توليد را پائين آورده و سازه هاى بنجل را تقويت كرده، يعنى به جاى اين كه توليد كنندگان ما به دنبال توليد جنس اصولى و منطقى باشند به سوى توليد مبل هاى با ظاهر زيبا ولى بى كيفيت سوق پيدا كرده اند. امتياز توليد داخلى اين است كه مردم در بخش صنعت چوب و مبلمان سازى كار ايرانى را قبول دارند و ميان مبل چينى و مبل ايرانى همواره توليد داخلى را ترجيح مى دهند و اين اتفاق در مورد مبل ترك نيز در حال اتفاق افتادن است زيرا مردم مى دانند توليد داخل كيفيت بهترى دارد.»