سير و سفر و جهانگردى كه امروزه به عنوان يكى از برنامه هاى استراتژيك و بلندمدت دولت ها و كشورهاى مختلف جهان، جايگاه والايى يافته است در گذشته تنها بر اساس ذوق و علاقه علمى و پژوهشى از سوى عده معدودى از پژوهشگران و دانشمندان و يا بازرگانان صورت مى گرفت. اين درحالى است كه قرن ها پيش، اسلام اين دين مبين به دليل جهانشمولى نامحدودش، بسيار به آن سفارش كرده و ائمه اطهار (ع) و هاديان راه طريقت بارها و بارها بر آن تأكيد كرده اند، به طورى كه در قرآن كريم حدود ۱۴ مرتبه عبارت «سيروا فى الارض» در سوره هاى مختلف آمده است و مؤمنان را به آموزش و عبرت از سرنوشت افراد مختلف و شناخت عظمت و تدبير خالق هستى، تكليف نموده است.
از سوى ديگر كشور ايران به دليل دارا بودن پيشينه تاريخى چند هزار ساله، به عنوان يكى از گنجينه هاى تمدن بشرى و همچنين وجود آب و هواى منحصر به فرد در همه طول سال، از جمله قطب هاى مهم گردشگرى و جزو ۱۰ كشور مهم دنياست. به همين خاطر دولتمردان جمهورى اسلامى ايران بعد از گذر از جنگ تحميلى و ۸ سال دفاع مقدس، در برنامه ۵ ساله اول توسعه اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى، توجه شايانى به صنعت گردشگرى و جهانگردى مبذول داشتند تا افزون بر افزايش درآمد خالص ارزى، عرضه بيش از پيش فرهنگ اصيل اسلامى و ايرانى به جهانيان مورد توجه قرار گيرد.
با وجود اين كه ايران از حيث گردشگرى جزو كشور شاخص در اين امر است، اما بر اساس آمار سال گذشته، در اين بخش تنها حدود ۸۰۰ ميليون دلار درآمد داشته است كه با عنايت به جايگاه كشور در اين زمينه، اين درآمد چندان قابل ملاحظه نيست. از نظر منطقى و عقلايى با درنظر گرفتن مصالح كشور، اين امر غير قابل انكار است كه توجه به صنعت گردشگرى و رشد و توسعه آن در كشور يكى از ضرورت هاى كشور است. به همين دليل دكتر على گردان با تأليف كتاب «گردشگرى از ديدگاه جمهورى اسلامى ايران» در معرفى ضروريات و اصول حقوقى مربوط به گردشگرى از نظر نظام مقدس جمهورى اسلامى ايران، بر لزوم توجه به گردشگرى در ايران اسلامى همت نموده و كتاب خود را با عناوينى چون: گردشگرى از ديدگاه اسلام، حقوق اساسى و گردشگرى، حقوق جزا و گردشگرى، حقوق بين المللى و گردشگرى مزين نموده است. اين كتاب به تازگى از سوى انتشارات بيان آزادى و با همكارى ايراندخت، با شمارگان ۵ هزار نسخه منتشر شده و در دسترس علاقه مندان قرار گرفته است.

حميده احمديان راد

نظم و انضباط اساس تمدن و عاملى است كه سبب مى شود زندگى بهتر و با سرعت بيشتر به جريان بيفتد. براى همين است كه در كتاب «برندگان و بازندگان» آمده: «برنده بيش از بازنده كار انجام مى دهد و در انتها باز هم وقت دارد. بازنده هميشه آن قدر گرفتار است كه حتى نمى تواند به كارهاى ضرورى بپردازد.»

ميز و دفتر كار افراد موفق هميشه مرتب است. نويسنده هاى موفق در وقت معينى شروع به نوشتن مى كنند، در جاى مشخص و مرتبى مى نشينند و در تعداد ساعت هاى معينى مى نويسند.
در شركت هاى موفق، تجهيزات و وسايل، تميزاند. اشيا در جاى معين و مناسب قرار دارند و كاركنان از سر كارشان غيبت نمى كنند. در چنين شركت هايى حوادث كارى كمترى رخ مى دهد.
تيم هاى ورزشى موفق تيم هايى هستند كه نكات انضباطى را به خوبى رعايت مى كنند و به شكل منظم سر تمرينات حاضر مى شوند.
در خانه اى كه نظم و ترتيب حاكم است هيچ كس دنبال وسايلش نمى گردد. چون همه چيز سر جاى خودش قرار دارد. به اين ترتيب در وقت همه صرفه جويى مى شود.
مؤسسه اقتصادى موفق، دفاتر مالى مرتب و منظمى دارد و در هنگام هزينه كردن، انضباط را رعايت مى كند.
به طور كلى هر چه مردم يك كشور منظم تر باشند، فرهنگ، اقتصاد و جامعه پيشرفته ترى دارند و در آنها حقوق شهروندى بهتر رعايت مى شود. حتى كشورهاى در حال توسعه اى كه خود را به رعايت نظم و انضباط ملزم كنند، پس از مدتى مى توانند عقب ماندگى هايشان را جبران كنند. چنين اتفاقى در برخى از كشورهاى آسيايى رخ داده است اما اين اتفاق در بسيارى از كشورها رخ نمى دهد. بنابراين آنها با انبوهى از ثروت و منابع طبيعى كشورهايى عقب مانده اند.
* هر جا نظمى دارد
همه كم و بيش مى دانند كه نظم و انضباط لازم است. براى همين همه كشورها قانون دارند. در همه كشورها مردم از ساعت معينى شروع به كار مى كنند و در ساعت معينى كارشان را به پايان مى برند. وسايل حمل ونقل نظير هواپيما، قطار و كشتى در ساعت معينى حركت مى كنند. اشيا در انبارها چيده مى شوند، وسايل در قفسه ها گذاشته مى شوند و ... با ورود رايانه به زندگى انسان ها، نظم و انضباط اهميت به مراتب بيشترى پيدا كرده است.
در اين شرايط موفقيت، از آن جامعه اى است كه بيش از ديگران به نظم و انضباط اهميت مى دهد. در جوامع منظم و منضبط هر چيزى سر جاى خودش قرار دارد. به طورى كه هر كسى مى داند جاى هر چيزى و هر كارى كجاست و هر كارى در وقت و زمان معينى انجام مى شود. به همين خاطر در زمان صرفه جويى مى شود و بهره ورى افراد بالا مى رود.
در دين اسلام و فرهنگ ايرانى نيز به نظم و انضباط بهاى زيادى داده شده. چنان كه حضرت على (ع) فرزندان و خانواده شان را به رعايت تقوا و نظم در كارها سفارش مى كنند. همچنين آثار جا مانده از اجداد ما نهايت نظم و انضباط را به تصوير مى كشد. بناى تخت جمشيد نمونه كامل نظم و انضباط در آداب و هنر ايرانى است.
غالباً هنگامى كه سخن از نظم و انضباط به ميان مى آيد فوراً ذهن ها به سوى نيروهاى نظامى متوجه مى شود.
در مطلبى به نقل از مقام معظم رهبرى در ديدار با فرمانده و جمعى از روحانيون رزمى، تبليغى تيپ ۸۳ امام جعفر صادق (ع) در سال ۱۳۷۰ آمده: «... يعنى آن شخص نظامى كه جلوى شما مى آيد، چنانچه ديديد يقه اش باز است، يا دكمه اش افتاده، بدانيد كه قطعاً در ميدان جنگ كم خواهد آورد! نه اين كه اگر يقه اش بسته بود و دكمه اش نيفتاده بود، كار را تمام خواهد كرد. نه، اين جزء موضوع است، تمام موضوع نيست. يعنى اگر همه چيزش تكميل باشد، اما مثلاً وقتى پيش شما مى آيد، ببينيد بند پوتينش باز يا شل است، يقين كنيد كه او در ميدان جنگ آن كارى كه شما مى خواهيد، نخواهد كرد. بايد كارش شسته رفته، مرتب، منظم و پر و پيمان ـ در همان زمانى كه از او متوقع است ـ باشد؛ شل و ول راه رفتن معنا ندارد. يك وقت يك افسر عالى رتبه حزب اللهى مشهور در ارتش نزد من آمد و از بس مقدس مآب بود، با دمپايى پيش من حاضر شد! به او گفتم اگر بعد از اين تو را اين طورى ديدم، راهت نمى دهم؛ برو! ردش كردم؛ بعد دفعه ديگر كه آمد، ديدم بله، پوتين مرتبى به پا كرده است! بعضى ها حزب اللهى گرى را با شل و ول بودن و بى نظم و بى ترتيبى اشتباه مى گيرند؛ حزب اللهى گرى كه اين نيست. رئيس حزب اللهى هاى تاريخ ـ يعنى اميرالمؤمنين (ع) ـ مى فرمايد: «و نظم امركم»؛ بايد منظم باشيد. نظم چيست؟ همان آئينى است كه از هر كسى خواسته اند. هر جا نظمى دارد؛ ميدان جنگ هم نظمى دارد؛ نظامى هم نظم خاصى دارد، بايد آن نظم را رعايت كنيد.»
طبيعى است كه اگر اين نكات مهم در همه جا مورد توجه قرار گيرد، جامعه اى با نظم و انضباط خواهيم داشت و بسيارى از بى نظمى هايى كه جلوى توسعه كشور را گرفته از ميان خواهد رفت.
* انضباط پيش شرط پيشرفت
خيلى ها نظم را تحديد آزادى مى دانند. در حالى كه تجربه كشورها و حتى شركت هاى موفق نشان داده رعايت نظم، احترام بيشتر به حقوق شهروندى را به دنبال دارد. در شركت هايى كه نظم و انضباط در آنها حاكم است، افراد بهره ورى و حقوق بيشترى دارند و به نظرات آنها اهميت زيادى داده مى شود.
سينا اميرى كارشناس مديريت مى گويد: «ما در بسيارى از شركت ها و مراكز توليدى خودمان شاهديم كه دستگاه ها بسيار كثيف است، دستگاه ها دچار مشكلات جدى شده چون منظم و مرتب نگهدارى نشده و اشكالات كوچك آنها از همان ابتدا و به تدريج برطرف نشده است. در حالى كه همه موظف اند نسبت به بازبينى ماشين هاى كارخانه دقيق باشند. تجربه كشورهاى صنعتى نشان داده وقتى كاركنان به اين امور دقيق مى شوند، علاوه بر اين كه استهلاك دستگاه ها را كاهش مى دهند، بازدهى شان بالا مى رود، كارهايشان را بهتر انجام مى دهند و حتى اهميت بيشترى به همكارانشان مى دهند. همچنين وقتى هر چيزى براساس كاركردش در جاى خودش قرار بگيرد، محل كار هميشه منظم و مرتب و ايمن است. چون احتمال سقوط اشيا يا آتش سوزى، بريدگى ها در اثر از بين رفتن و تيز شدن اشيا و غيره از بين مى رود. همين طور نظم و ترتيب موجب مى شود افراد از وسايل ايمنى استفاده كنند و از آسيب ديدگى پيشگيرى كنند. همه اين موارد هم عين حقوق شهروندى است. واقعيت اين است كه ما هنگامى كه شركت هايمان را مورد بررسى قرار مى دهيم، متوجه مى شويم مشكلاتى كه حاد و پيچيده شده اند، علل ساده اى داشته اند و از بى نظمى سرچشمه گرفته اند. يعنى اگر به موقع مورد توجه قرار مى گرفتند به سرعت حل مى شدند. درحالى كه بى توجهى و بى نظمى سبب شده به مشكلات بزرگى تبديل شوند كه حل آنها زمان زيادى مى طلبد و همين بهره ورى را به ميزان زيادى پائين آورده است.»
* نظم و انضباط آموختنى است
هم اينك بى نظمى كودكان به يكى از مشكلات خانواده ها تبديل شده است. زمانى والدين بى توجه به احساسات كودكان و با هر نوع بيانى فرزندانشان را مجبور به رعايت نظم مى كردند. ولى مدتى است بسيارى از والدين براى آموختن نظم و انضباط به فرزندانشان دچار مشكل شده اند. اين درحالى است كه روانشناسى جديد به اين موضوع پرداخته و بايد توجه داشت كه بى توجهى والدين به آموزش نسلى بى نظم به وجود خواهد آورد.
محترم شجاعى كارشناس علوم تربيتى مى گويد: «انضباط امرى آموختنى است و به آموزش نياز دارد. واقعيت اين است كه آموزش نظم و انضباط هم امر پيچيده اى است. به عبارتى اگر با لحن تند بخواهيد آن را به كودك يا نوجوان آموزش دهيد به مقاومت يا مشاجره منتهى مى شود و اگر هم به دليل علاقه مندى به فرزندمان در آموزش او جدى نباشيم، فرزندانمان از اين شرايط سوء استفاده مى كنند و هرگز منظم نخواهند شد. بهترين نوع آموزش انضباط به فرزندان اين است كه والدين و اولياى مدرسه از اين نظر رفتارشان الگو باشد. همچنين بچه ها بايد نتيجه مثبت رعايت نظم و انضباط را ببينند. اگر كودكان در اين سنين آموزش نبينند، ممكن است كه در نهايت در بزرگسالى به افراد شلخته و لاابالى تبديل شوند و در اين شرايط تصحيح رفتار آنها بسيار سخت تر خواهد شد. با وجود اين نمى توان از بى نظمى افراد بزرگسال گذشت. چون افراد بى نظم مانع پيشرفت مراكز و مؤسسات و در نهايت جامعه خواهند شد. سهل انگارى اين افراد باعث هرج و مرج مى شود و قوانين زيرپا گذاشته مى شود. در اين شرايط هيچ چيز در جاى خودش قرار نمى گيرد.»
غالباً ژاپنى ها به خاطر نظم و انضباط شان مورد تحسين قرار مى گيرند. آنها آموزش نظم و انضباط را از كودكى آغاز مى كنند. والدين به كودكان مى آموزند كه كفش هاى خود را به شكل منظم و مرتب جلوى در قرار دهند و كفش هاى ميهمانان را هم جفت كنند. اگر به خاطر داشته باشيم، در گذشته والدين ايرانى هم كودكان را وامى داشتند كفش هاى ميهمانان را جفت كنند. همچنين ژاپنى ها از همان بدو ورود به محل كار ياد مى گيرند كه ابزارها را تميز نگه دارند، آنها را بازبينى كنند و هميشه سرجاى خود قرار دهند. اين نظم از اتلاف وقت و منابع جلوگيرى مى كند.
اگر انسان اصل را بر رعايت نظم و انضباط قرار نمى داد، هيچ پيشرفت و توسعه اى در كار نبود و نمى شد از تمدن بشرى سخن گفت. به خاطر همين است هر جامعه اى كه بيشتر به رعايت نظم اهميت مى دهد، از هر نظر خود را از جوامع ديگر جلوتر مى كشد. به عبارتى جامعه پيشرفته جامعه بى نظم و ترتيب نيست.