مريم نورائى نژاد

شاخص فرصت ديجيتال، يك شاخص مركب است كه امكان دسترسى ارزان، همه شمول، فراگير و برابر شهروندان يك كشور مشخص را مورد اندازه گيرى قرار مى دهد و بر روى تكنولوژى هايى چون اينترنت پرسرعت و دسترسى به اينترنت از طريق موبايل تأكيد مى كند.
شاخص فرصت ديجيتال كه به عنوان ابزارى براى تعقيب ميزان پيشرفت كشورها در از بين بردن شكاف ديجيتال طراحى شده، نتيجه همكارى مشترك ميان ۳ نهاد اتحاديه بين المللى مخابرات كنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد، آنكتاد و آژانس كره اى حمايت از فرصت هاى ديجيتال، است كه به مناسبت روز جهانى جامعه اطلاعاتى (هفدهم مه) از سوى ITUصSمنتشر شده و از يك سياستگذارى قوى براى تشويق جوامع مختلف براى تلاش بيشتر در زمينه زيرساخت، فرصت و كاربردITUصS برخوردار است.
اين شاخص به منظور ارزيابى عملكرد وچشم اندازهاى كشورها با استفاده از شاخص هايى مثل قيمت تمام شده استفاده از خدمات داده ها و چگونگى استفاده از ITUصS و مزاياى آن نسبت به جمعيت، پيشرفت ۱۸۱ كشور جهان در ايجاد و پياده سازى جامعه اطلاعاتى را مورد سنجش قرار مى دهد. شاخص فرصت ديجيتال مى تواند براى تقويت سياست و آگاهى بخشى به برنامه ريزان و سياست گذاران از آخرين وضعيت ITUصSدر كشورهاى مختلف جهان و درس گرفتن از برنامه ها و سياست هاى موفق، كمك نمايد.
هر چند كشورهاى توسعه يافته همچنان دربكارگيرى تكنولوژى هاى جديد، پيشتاز اين عرصه هستند و سرعتشان در دسترسى به اين تكنولوژى ها از هر زمان ديگرى سريع تر است، اما شاخص فرصت ديجيتال نشان مى دهد كه شمار زيادى از كشورهاى در حال توسعه نيز، تلاش هاى خوبى را در گسرتش استفاده از تلفن همراه به خرج داده اند.فرصت ديجيتال در ۳ محور كلى فرصت، زيرساخت و كاربرد شكل گرفته است كه هر يك از اين محورها خود داراى زيرشاخه هايى هستند. محور فرصت داراى شاخه هاى ميزان جمعيت استفاده كننده از موبايل و نسبت قيمت دسترسى به شبكه اينترنت به درآمد سرانه است. محور زيرساخت نيز داراى ۵ شاخه تعداد خانه هاى داراى خط تلفن ثابت، تعداد خانه هاى داراى كامپيوتر شخصى، تعداد خانه هاى داراى امكانات دسترسى به اينترنت، تعداد مشتركان تلفن همراه در هر ۱۰۰ نفر و تعداد مشتركان اينترنت از طريق موبايل در هر ۱۰۰ نفر است. محور كاربرد نيز در بر گيرنده شاخصه هاى تعداد كاربران اينترنت، ميزان مشتركان خطوط ثابت اينترنت پرسرعت و نسبت ميزان مشتركان موبايل پرسرعت به كل مشتركان است.
شاخص فرصت ديجيتال افزون بر آن كه شامل بررسى وضع قيمت دسترسى به اطلاعات از طريق موبايل و اينترنت و همچنين توانايى مالى اين دسترسى است، نفوذ خطوط ثابت تلفن در خانه ها، كامپيوترهاى شخصى و دسترسى به اينترنت از خانه ها را نيز مورد توجه قرار مى دهد. مسأله دسترسى به اينترنت از خانه ها از اين نظر داراى اهميت است كه چون در بيشتر كشورهاى در حال توسعه معمولاً خانواده ها ساختار پرجمعيتى دارند، پس قادر به انعكاس بهتر و دقيق تر واقعيت هاى اين جوامع هستند.
تفاوت هاى زيادى ميان ۱۸۱ كشور مورد بررسى گزارش فرصت ديجيتال وجود دارد. در كشورهاى كم درآمد ميانگين نمره كسب شده ۰‎/۱۸ است. در حالى كه اين رقم در كشورهاى پردرآمد به ۳ برابر افزايش مى يابد. دسترسى اوليه به ITUصS و توانايى مالى براى اين دسترسى در كشورهاى با درآمد كم، مهم ترين قسمت براى كسب نمره است. كشورهاى با درآمد بالا قويترين برنامه ريزى ها را در زمينه ارتقا و گسترش فرصت هاى ديجيتال از سال۲۰۰۴ آغاز كرده اند و در بخش زيرساخت و در زمينه به كارگيرى اينترنت پرسرعت رشد چشمگيرى داشته اند. امتيازات كسب شده اين كشورها در بخش زيرساخت نشانگر آن است كه فرصت هاى ديجيتال به رشد خود ادامه مى دهند.
نمره هاى كسب شده در شاخص فرصت ديجيتال قابليت تفكيك منطقه اى را نيز داراست در حالى كه متوسط نمره اروپا و آمريكا از متوسط جهانى بالاتر است؛ نمره آسيا با متوسط جهانى برابر است و آفريقا با كسب نمره ۰‎/۲۲ در محور زيرساخت در خطوط ثابت و در محور كاربرد به كاربردهاى بسيار كم، محدود شده است. تمايز منطقه اى مورد اشاره گزارش فرصت ديجيتال بيانگر اين حقيقت است كه شكاف منطقه اى ديجيتال در حال افزايش است.
بيشتر كشورهايى كه در فرصت ديجيتال امتياز خوبى را به خود اختصاص داده اند در اروپا، آمريكاى شمالى و آسيا و اقيانوسيه قرار دارند و جزو كشورهايى با اقتصاد توسعه يافته هستند و شامل ۳۰ كشور OECD به جز مكزيك هستند. اين كشورها از فراهم آورى فرصت ديجيتال براى شهروندان خود با گسترش زيرساخت ها، كاهش قيمت ها و گسترش استفاده از تكنولوژى هاى جديد حمايت كرده اند. كره جنوبى با كسب نمره ۰‎/۸۰ بالاتر از ژاپن (با نمره ۰‎/۷۷) و دانمارك (با نمره ۰‎/۷۵) قرار گرفته است اما انتظار مى رود ۲ كشور اخير با رشد قابل ملاحظه خود در انتهاى سال۲۰۰۷ حتى بالاتر از كره جنوبى به عنوان بهترين كشور در زمينه فرصت هاى ديجيتال قرار گيرند.
گسترش استفاده از امكان اينترنت پرسرعت در سال۲۰۰۵ اين سال را به سال رشد خيره كننده استفاده از اينترنت تبديل كرد. در ايالات متحده آمريكا به عنوان بزرگترين بازار اينترنت در زمينه تعداد مشتركان، در حال حاضر ۶۰ درصد از كاربران از اينترنت پرسرعت استفاده مى كنند. در كشورهاى كره جنوبى و كانادا همه كاربران مشترك اينترنت پرسرعت هستند و از چنين اشتراكى به خاطر دراختيارداشتن سرويس هاى پيشرفته اى مثل ويدئو درخواستى و بازى هاى آنلاين، لذت مى برند.كشورهاى آمريكاى جنوبى، حوزه كارائيب، آسيا و آفريقاى شمالى در گروه كشورهاى متوسط هستند. چين، مصر و اندونزى نيز در اين گروه جاى دارند. درحالى كه هند براى نخستين بار امسال توانسته به اين گروه بپيوندد، كشورهايى از جنوب آفريقا مثل بوتسوانا، گابن، ناميبيا و سنگال هم در اين گروه قرار دارند. اين گروه از كشورها فعاليت خوبى را درمحور فرصت و گسترش استفاده از تلفن همراه ازخود نشان داده اند و با كسب نمره ۰‎/۸۹ به علت ميزان بالاى جمعيت استفاده كننده از موبايل، اقدام به كاهش قيمت استفاده از تلفن همراه نيز نموده اند.
پوشش گسترده و قيمت پايين، (۲) عاملى بوده كه سبب كسب نمره خوب محور فرصت در اين گروه كشورها شده است.
برزيل ازجمله اين گروه كشورها درحال حاضر دهمين بازار بزرگ اينترنت در جهان را به خود اختصاص داده و هند نيز براى نخستين بار جزو ۱۵ كشور نخست در بازار اينترنت جهانى قرار گرفته است. در اين گروه از كشورها نمره محور كاربرد بيشتر ازنمره محور زيرساخت است و دليل اين امر هم ارائه سرويس هاى مختلف مخابراتى و ارتباطى است.
درحال حاضر براى بسيارى از كشورهاى درحال توسعه، اينترنت پرسرعت راه خوبى براى افزايش كاربران و كاهش قيمت ها است.
اينترنت پرسرعت بدون سيم مى تواند در مقايسه با وضع حاضر، بسيار ارزان تر بوده و هزينه اى كمتر از پرداخت هاى ماهيانه خطوط ثابت داشته باشد.البته بايد توجه داشت كه طبق اعلام گزارش فرصت ديجيتال از دلايل عدم گسترش اينترنت پرسرعت و مقاومت در برابر آن مى توان به ارزان بودن Dial Up در مقايسه با DSL اشاره كرد.
شواهد نشان مى دهد كه برخى از مردم علاقه چندانى به آنلاين بودن هميشگى و شبانه روزى ندارند و برخى هم تنها براى چك كردن ايميل هاى خود از اينترنت استفاده مى كنند، پس بنابراين نيازى به استفاده از اينترنت پرسرعت ندارند.
از موبايل نسل سوم نيز به عنوان يكى ديگر از جريان هاى اصلى در جامعه اطلاعاتى يادمى شود. اين نوع موبايل، گسترش چشمگيرى در سراسر جهان و به ويژه آسيا و اروپا داشته است. اين تكنولوژى قادر به دانلود فايل با سرعت kb ۳۸۴ تا ۴‎/۱mb است. اپراتور تل استار در استراليا ادعاكرده است كه به زودى اين سرعت را به ۲۴Mb افزايش خواهدداد.
** ادامه دارد