احسان تقدسى
«كنفرانس پائيز» را به راستى بايد پائيز برگ ريزان سياست خاورميانه اى نومحافظه كاران ساكن كاخ سفيد در آخرين سال رياست جمهورى جورج بوش دانست. كنفرانس صلح در حالى از سوى كاخ سفيد براى حل مسائل رژيم صهيونيستى با فلسطينيان آذرماه امسال در مريلند آمريكا برگزار مى شود كه به باور كارشناسان مسائل خاورميانه اين كنفرانس بعيد است كه در اوضاع بحرانى امروز خاورميانه به اهداف پيش بينى شده براى آن نائل آيد.
در آخرين ماه هاى حاكميت نومحافظه كاران بر كاخ سفيد و با شكست دو پروژه بزرگ افغانستان و عراق اينك فلسطين به عنوان آخرين اميد براى جبران شكست قطعى سياست خارجى بوش در حوزه خاورميانه قرار گرفته است.
شواهد و قراين نشان از آن دارد كه ايده برگزارى اين كنفرانس به وسيله وزارت خارجه ايالات متحده ، نه با هدف صلح بلكه تنها با هدف حمايت بيشتر از سياست هاى خاورميانه اى رژيم صهيونيستى است. اين همان نكته اى است كه مقام معظم رهبرى در خطبه هاى عيد فطر خواهان توجه كشورهاى اسلامى به آن شدند.
در ميان استراتژيست هاى معروف دنيا هم بسيارند كسانى كه كنفرانس صلح را نوعى ژست سياسى از سوى دستگاه ديپلماسى آمريكا مى دانند. نوآم چامسكى تحليلگر برجسته آمريكايى در اين باره با اشاره به حمايت همه جانبه غربى ها و در رأس آنها، آمريكا از رژيم صهيونيستى و خوددارى از هرگونه فشار بر اين رژيم براى دادن امتيازهاى حتى اندك به فلسطينى ها معتقد است : در چنين كنفرانس هايى، هميشه فلسطينى ها مقصر اصلى ماجرا شناخته خواهند شد. چامسكى در عين حال تأكيد مى كند كنفرانس به اصطلاح صلح خاورميانه كه قرار است به ميزبانى آمريكا برگزار شود به سبب ناديده گرفته شدن حقوق غصب شده مردم فلسطين و جانبدارى از رژيم صهيونيستى همانند نشست هاى پيشين محكوم به شكست خواهد بود.
كاندوليزا رايس رئيس ۵۳ ساله دستگاه ديپلماسى ايالات متحده هم به واسطه تجربه چند سفر اخير مى داند كه كنفرانس پائيز پايان خوشى ندارد و نفوذ لابى صهيونيست ها در ميان سياستمداران آمريكايى بيش از آن است كه آنان تصورى جز حمايت از اسرائيل از اين قبيل كنفرانس ها داشته باشند. اما نومحافظه كاران با اين وجود مى كوشند با دعوت از همه كشورهايى كه به نوعى درگير بحران فلسطين هستند در نهايت ماجرا را به نحوى به سود خود به پايان ببرند. دعوت از كشورهاى عربى و سوريه براى شركت در اين كنفرانس هم تنها با هدف مشروعيت بخشيدن به تصميمات از قبل گرفته شده در آن است. از همين روست كه كشورهايى چون عربستان، مصر و سوريه با ديده اى پر از ترديد بر اين كنفرانس مى نگرند.
بشار اسد رئيس جمهور سوريه در يكى از آخرين اظهارنظرهاى خود گفته است كه سوريه به هيچ وجه در اين كنفرانس شركت نخواهد كرد زيرا معتقد است اين كنفرانس شانسى براى موفقيت ندارد. به رغم ادعاى كاخ سفيد مبنى بر ارسال دعوتنامه اى براى سوريه براى شركت در اين اجلاس، بشار اسد تأكيد كرده است سوريه تاكنون درخواستى رسمى براى مشاركت در كنفرانس بين المللى صلح خاورميانه دريافت نكرده اما حتى در صورت ارائه چنين درخواستى، هرگز در آن شركت نخواهد كرد. به باور برخى ناظران حضور نيافتن سوريه در اين كنفرانس نه به دليل شانس موفقيت نداشتن آن، بلكه بيشتر به دليل عدم طرح مسأله بلندى هاى جولان در اين كنفرانس است، چه آن كه دولت اسد اين موضوع را در اولويت سياست خارجى خود قرار داده و به هرقيمتى خواهان بازپس گيرى آن شده است.
مصرى ها هم اگرچه روابط نسبتاً گسترده اى با آمريكايى ها و اسرائيل دارند اما آنان نيز ترجيح مى دهند در كنفرانسى با دستور كار مبهم قرار نگيرند. در اين چارچوب بخشى از دستگاه ديپلماسى مصر معتقد است با توجه به تجربه هاى پيشين اين قبيل كنفرانس ها احتمال فراوانى دارد كه آمريكايى ها در روزهاى برگزارى اين كنفرانس با لابى هاى گسترده، عربستان و مصر را دربرابر كار انجام شده قرار دهند. به همين دليل است كه مصرى ها در روزهاى گذشته و در جريان سفر رايس به كشورشان خواهان بيان دستور كارى شفاف در مورد اين كنفرانس شدند. اما رايس با سرباز زدن از اين امر تنها بر لزوم شركت مصرى ها در اين كنفرانس تأكيد مى كرد و در نهايت هم احمد ابوالغيظ وزير امور خارجه مصر، از جامعه بين المللى خواست تا به دليل برخى اقدام هاى اسرائيل جهت مانع تراشى در روند دستيابى به توافقنامه نهايى صلح پيش از برگزارى كنفرانس به موضوع تأخير در برگزارى آن بينديشد. وى ضمن ابراز بدبينى نسبت به اقدام هاى اسرائيل تأكيد كرده بود : تا زمانى كه يك توافقنامه و سند حقيقى و مناسب امضا نشود، فرصت هاى موجود براى تحقق صلح عادلانه از بين خواهد رفت، لذا بايد اين كنفرانس تا پيش از امضاى توافقنامه ميان فلسطين و اسرائيل به تأخير بيفتد.
اين گونه به نظر مى رسد كه كشورهاى عربى براى شركت در اين كنفرانس در نوعى دوراهى قرار گرفته اند. از يك سو با فشارهاى آمريكا و اسرائيل براى شركت در اين كنفرانس مواجهند و از سوى ديگر در صورت ناموفق بودن اين كنفرانس و ضربه به آرمان هاى فلسطين پاسخى براى افكار عمومى خود ندارند. عمروموسى دبير كل اتحاديه عرب در اين باره براى رفع آنچه نگرانى هاى كشورهاى عربى خوانده خواهان دريافت تضمين از اسرائيل شده است. به گفته دبير كل اتحاديه عرب ، كشورهاى عربى به عنوان شرط مشاركت در كنفرانس بين المللى درباره صلح خاورميانه نيازمند وجود ضمانت ها و جدول زمانى براى مذاكرات درباره راه حل نهايى مناقشه خود با اسرائيل خواهند بود. وى همچنين تأكيد كرده است كشورهاى عربى با آغاز گفت وگو با اسرائيل بدون جدول زمانى مخالف هستند و گرچه اين اشتباه را در دهه ۹۰ مرتكب شدند اما هرگز آن را تكرار نخواهند كرد. عمده دليل نگرانى هاى اعراب نسبت به اين كنفرانس شايد در اين نكته جالب در سخنان موسى باشد كه اسرائيلى ها همواره امتياز مى گيرند اما امتيازى نمى دهند.
با اين حال، در اين كه سخنان عمروموسى تا چه ميزان بازتاب درخواست واقعى كشورهاى عربى باشد هم جاى ترديد و بحث است، چه آن كه كشورهايى مانند اردن كه داراى روابطى بسيار نزديك با رژيم صهيونيستى هستند رسماً اعلام كرده اند در اين كنفرانس شركت خواهند كرد. عربستان هم در روزهاى اخير موضعى انفعالى نسبت به اين كنفرانس اتخاذ كرده و احتمالاً در اين كنفرانس ( ولو در سطح پائين) شركت خواهد كرد.
جالب اينجاست كه نه فلسطينى ها و نه اسرائيلى ها نيز اميد چندانى به سودمند بودن اين كنفرانس و ضمانت اجرايى داشتن نتايج و مصوبات و توافقنامه هاى آن ندارند. حماس رسماً از همه كشورهاى عربى خواسته است كنفرانس را تحريم كنند. فتح هم ترديدهاى جدى نسبت به اين كنفرانس دارد و اگرچه افرادى چون سلام فياض نخست وزير منصوب محمود عباس خواهان شركت در اين كنفرانس است اما حتى خود محمود عباس بشدت دراين موضوع محافظه كار شده اند و حاضر به قبول ريسك شركت بى محابا در اين كنفرانس نيستند. صائب عريقات در اظهار نظرى درباره موضع محمود عباس نسبت به اين كنفرانس گفته است كه اگر اين كنفرانس شكست بخورد محمود عباس از سمت خود در تشكيلات خودگردان استعفا خواهد داد. رايزنى هاى عباس در كشورهاى عربى و درخواست كمك از افرادى چون عبدالله دوم شاه اردن و امير عبدالله شاه عربستان براى شركت دراين كنفرانس در همين راستا قابل ارزيابى است.
افكار عمومى اسرائيل هم نگاهى سراسر ترديد آميز بر اين كنفرانس دارند. نتايج يك نظر سنجى كه روزنامه صهيونيستى هاآرتص روز سه شنبه آن را منتشر كرد نشان مى دهد اسرائيلى ها نيز موفقيت همايشى را كه آمريكايى ها از آن به كنفرانس« صلح» نام مى برند، باور ندارند. بر اساس نتايج اين نظرسنجى ، ۶۵درصد پاسخگويان گفته اند برگزارى چنين كنفرانسى نمى تواند منجر به نزديك شدن اسرائيلى ها و فلسطينى ها شود. ۷۷ درصد پاسخگويان نيز بر اين باور بوده اند كه كابينه ايهود اولمرت نخست وزير كنونى رژيم صهيونيستى براى دستيابى به توافقنامه صلح با فلسطينى ها ضعيف است.
نويسندگان و تحليلگران رژيم صهيونيستى هم تقريباً در همه مقالات و تحليل هاى خود در مطبوعات اين رژيم، بر اين كنفرانس و شركت كنندگان آن خرده گرفته و آن را بى اهميت دانسته اند. «الوف بى» روز ششم سپتامبر براى روزنامه «هاآرتص» نوشت كه اولمرت و ابومازن دو رهبر بسيار ضعيفى هستند و هدف از برپايى كنفرانس صلح صرفاً نشان دادن يك تحرك سياسى است نه بيشتر و اين چيزى است كه اولمرت آن را به خوبى مى داند و از بى نتيجه بودن آن نيز آگاه است. «ايتان بن سور» مدير كل پيشين وزارت خارجه رژيم صهيونيستى نيز در مقاله اى در شانزدهم آگوست در روزنامه «يديعوت آهارانوت» نوشت كه مهمترين محك براى ديپلماسى رژيم صهيونيستى اين است كه مانع از اين شود كه كنفرانس پائيز به عاملى براى تلاقى بين سياست گمراه آمريكا و سياست ناآگاه رژيم صهيونيستى تبديل شود و در نهايت راه به ناكجاباد ببرد.
يوسف لبيد معاون نخست وزير و وزير دادگسترى سابق اسرائيل كه از دوستان نزديك اولمرت و محرم اسرارش محسوب مى شود در مقاله اى در روزنامه معاريو در واكنش به ديدارهاى ابو مازن و اولمرت نوشت: مسخره است كه دو طرف وقت خود را اين گونه هدر دهند.
وى در ادامه تأكيد مى كند اولمرت و ابو مازن به خوبى مى دانند كه به رغم همه اين گفت و گوها و ديدارها در نهايت هيچ توافقنامه صلحى امضا نخواهد شد. حتى اگر ابو مازن پس از دستيابى به توافقنامه اى بر سر حل و فصل نهايى مسأله فلسطين در قيد حيات باشد، اولمرت هرگز نخواهد توانست اين توافقنامه را امضا كند به اين خاطر كه اسرائيل در حال حاضر و در سايه احتمال سيطره حماس بر كرانه باخترى، هرگز نمى تواند به فلسطينيان در كرانه باخترى امتيازى بدهد و در صورت وقوع چنين اتفاقى (سيطره حماس بر كرانه باخترى) ابو مازن از سمتش كنار زده شده و هنيه به عنوان رئيس جمهور فلسطين مستقل و آزاد انتخاب و موشك هاى قسام و كاتيوشا نه فقط به «اسدوروت» كه به «نتانيا»، «كفر سابا» و فرودگاه «بن گوريون» نيز شليك خواهد شد ضمناً ارتباط هوايى اين رژيم با جهان نيز قطع مى شود، لذا نه اولمرت و نه باراك هرگز اجازه تحقق چنين سناريويى را نخواهند داد.
ادعاى صلح طلبى اسرائيل در حالى مطرح مى شود كه حتى به ادعاى يهوديان واقعگرا اسرائيل هيچ گاه خواهان صلح نبوده است و ادعاى صلح طلبى تنها باهدف سرگرم كردن كشورهاى عربى و طرف سازشكار فلسطينى و در نهايت امتياز گيرى از اعراب است.
«گدعون ليفى» عضو مكتب «پساصهيونيسم» در مقاله اى ديدارهاى اولمرت و ابو مازن را به باد تمسخر گرفته و معتقد است كه در واقع اين كابينه اسرائيل است كه با طرح هاى صلح كشورهاى عربى مخالفت مى ورزد. وى در ادامه مى گويد:«در مخيله ما نيز نمى گنجيد كه روزى فرارسد و در آن كشورهاى عربى دست صلح به سوى اسرائيل دراز كنند اما اسرائيل آن را رد كند.» وى مى افزايد:«لحظه واقعى فرارسيده است و اكنون بايد گفت كه اسرائيل خواهان صلح نيست. ديگر دوران بهانه تراشى ها و مخالفت ها به پايان رسيده و در اين ميان اين ادعاى اسرائيل مبنى بر اين كه دوستدار صلح است پوچ و بى معناست، از اين به بعد بايد گفته شود كه اسرائيل خواهان صلح نيست و هرگز به آن نمى انديشد.»
«حنان كريستال» از برجسته ترين تحليلگران سياسى اسرائيل آشكارا و به صراحت مى گويد: اگر ابومازن سر تمامى رهبران جنبش حماس را در طبقى از طلا قرار داده و تقديم كنند، اولمرت حاضر نيست در مقابل آن، حتى يك گام براى فلسطينيان بردارد.
«نظير مجلى» خبرنگار روزنامه «الشرق الاوسط» هفته گذشته گزارشى را از تل آويو ارائه كرد كه بخشى از آن بدين شرح است: به دنبال برگزارى اجلاس ميان سران تل آويو و تشكيلات خودگردان ژنرال گابى اشكنازى رئيس ستاد مشترك ارتش اسرائيل توانست دستان ايهود اولمرت را از پشت ببندد و به وى اجازه هيچ گونه وعده اى براى كاهش درخواست فلسطينيان در كرانه باخترى از جمله برچيدن ايست هاى بازرسى نظامى و باز كردن راه ها و جاده ها را ندهد. خبرنگار الشرق الاوسط در ادامه گفت كه اشكنازى براى موفقيت در كار خود، با آزادى اسراى فلسطينى به بهانه نشان دادن حسن نيت به ابو مازن و كمك به وى مخالفت كرد. اشكنازى براى توجيه اين مخالفت مدعى شد كه هرگز نمى تواند مادامى كه شمارى از نظاميان اسرائيلى در دست كشورهاى عربى قرار دارد عده اى تروريست را آزاد كند. از اين پيام اشكنازى اين گونه بر مى آيد كه اولمرت حتى اگر خود نيز بخواهد نبايد حتى در يك چنين امور كوچكى (آزادى شمارى از اسرا) پيش از دريافت موافقت فرماندهان ارتش، به فلسطينيان وعده دهد، حال چه رسد به وعده در خصوص امور بزرگ تر و سرنوشت ساز. در واقع اين موضع گيرى ثابت و تغيير ناپذير رژيم صهيونيستى در جريان همه مذاكرات با فلسطينيان با طرف هاى عربى است. براى اثبات تلاش هاى مداوم اسرائيل براى امتياز گيرى از اعراب فلسطينيان بايد به طرح صلح كشورهاى عربى اشاره كرد. رژيم صهيونيستى تاكنون اين طرح را نپذيرفته است اما تلاش كرده تا آن بخشى را كه مربوط به سازش با كشورهاى عربى مى شود قبول كند بى آن كه در مقابل آن و بر اساس آن چه كه در اين طرح ذكر شده، حاضر باشد از اراضى اشغالى ۱۹۶۷ميلادى عقب نشينى كند.
بازگشت آوارگان، عقب نشينى تا مرزهاى سال ،۱۹۶۷ تقسيم قدس و تخليه شهرك هاى صهيونيست نشين همواره به عنوان خواسته هاى حداقلى اعراب و طرف هاى فلسطينى مطرح بوده است و در روزهاى اخير نيز برخى طرف هاى عربى مى كوشند اسرائيل را به مطرح شدن بخشى از اين خواسته ها در كنفرانس پائيز ترغيب كنند كه البته تاكنون ناموفق بوده اند.
اشكالات فراوانى كه كشورهاى عربى بر اين كنفرانس وارد مى كردند سبب شد تا كاندوليزا رايس وزيرخارجه آمريكا در هفته گذشته به خاورميانه آمده ودر پى راهى براى حل بدبينى شديد اعراب به اين قضيه باشد و بستر لازم براى شركت كشورهاى مؤثر عربى در اين كنفرانس و به تبع آن كشورهاى ديگر را در اين كنفرانس فراهم كند. رايس پيش از اين سفر شانس پيشبرد طرح صلح خاورميانه اى دولت آمريكا را با وجود تحركات اخير اسرائيل اندك دانسته و گفته بود كه مى خواهد به مقام هاى اسرائيلى بگويد كه غصب سرزمين عربى نزديك به بيت المقدس اعتماد طرف ديگر را پيش از برگزارى اين نشست از بين برده است.
يكى از مهم ترين تلاش هاى رايس در اين سفر متقاعد كردن سران تل آويو به تعيين جدول زمانى براى دستيابى به توافق با طرف فلسطينى بود كه البته ناكام ماند. رايس هنگامى كه در ديدار با اولمرت اين خواسته خود را مطرح كرد اين گونه جواب شنيد كه تعيين جدول زمانى مشكلات بيشترى را به همراه مى آورد.
 الى يشايى وزير تجارت و صنايع رژيم صهيونيستى هم هنگامى كه رايس از او خواست تا درباره بيت المقدس در اجلاس پائيز تصميم گيرى شود، گفت كه عموم مردم اسرائيل گمان مى كنند هر گونه گفت وگو درباره بيت المقدس بايد خارج از دستور كار قرار بگيرد و هر گونه توافق درخصوص مسائل كليدى بايد به عهده دولت باشد نه كنفرانس بين المللى صلح خاورميانه. رايس نيز مستأصل از متقاعد كردن طرف اسرائيلى براى شايد كمى نرمش تنها بر لزوم يافتن راهى ديپلماتيك براى اين موضوع تأكيد كرد و اين تأكيد در حالى انجام مى گرفت كه همزمان با آن تانك هاى رژيم صهيونيستى به غزه حمله ور شده بودند و مردم بى گناه فلسطين را به خاك و خون مى كشيدند.
شبكه تلويزيونى الجزيره در گزارشى پيرامون سفر كاندوليزا رايس به منطقه گفت: همه مسئولان اسرائيلى كه با وزيرخارجه آمريكا ملاقات كردند به وى گفتند، هنوز زمان ورود به مسائل بنيادين و اساسى نزاع خاورميانه فرا نرسيده است.
كنفرانس پائيز نشانى از پيروزى به همراه ندارد. دستان خالى وزير خارجه آمريكا و نگاه نوميدانه همه حتى متحدان منطقه اى آمريكا تأكيدى است بر ناكام ماندن اين كنفرانس. كنفرانس پائيز در آخرين ماه هاى رياست نومحافظه كاران بر كاخ سفيد برگزار مى شود و در خوش بينانه ترين حالت به ضيافتى براى تجديد ديدار دوستان سال هاى رياست جمهورى بوش تبديل خواهد شد؛ ضيافتى براى خداحافظى بوش.