] فريبا دارخال]

اغلب والدين تصور مى كنند روشى كه در تربيت فرزندشان به كار مى برند بى عيب و نقص است و آنها را متمايز از ديگر والدين مى كند. ولى خيلى از ما اشتباهات فاحشى در تربيت فرزندان مرتكب مى شويم و توجه خاصى به آنها نمى كنيم. البته هيچ يك از والدين به عمد اين اشتباه ها را مرتكب نمى شوند، بلكه رفتارهاى سهو آنها در بروز اين اشتباه ها مؤثر است.
نظارت بر رفتار و كردار فرزند جزو وظايف اصلى والدين است، ولى به علت مشكلاتى كه همه خانواده ها به نوعى با آن مواجه اند كمتر به اين موضوع توجه مى كنيم. براى مثال اگر بچه را به مهدكودك گذاشتيم بد نيست هر از گاهى به طور سرزده به مهد مراجعه و از نحوه نگهدارى و وضع روحى او آگاه شويم. حتى در بعضى مواقع لازم است مهدكودك را عوض كنيم چرا كه نحوه مراقبت و نظارت بر بچه مهم ترين اصل است. اغلب والدين به علت مشغله هاى كارى و فكرى فرصتى براى شنيدن حرف هاى كودكان خود ندارند و از شنيدن توضيحات اضافه از جانب كودك طفره مى روند و خيلى دوست دارند زودتر نتيجه صحبت كودك را بفهمند.
اجازه دهيد كودك حرفش را بزند. بگذاريد اين احساس در او پيدا شود كه به او توجه مى شود و حرف هاى او براى شما مهم است. براى مثال اگر بچه شما در كوچه با كسى دعوا كرد و با يك چشم بادكرده و سياه به خانه آمد، با داد و فرياد و تغير با بچه برخورد نكنيد. اجازه دهيد كل ماجرا را براى شما توضيح دهد و او را در قضاوت اين كه كارش درست بوده يا خير كمك كنيد.
بعضى اوقات بچه دوست دارد هنگام بازى در كوچه و پارك والدين به او توجه كنند و حتى در اين تفريح با او مشاركت داشته باشند، كارى كه اغلب ما به عناوين مختلف از آن سرباز مى زنيم. به بچه ها اجازه خطاكردن بدهيد تا از خطايى كه كردند عبرت بگيرند. شما به عنوان والدين وظيفه داريد كه فرزند خود را در حل مشكلات كمك كنيد نه اين كه خودتان مشكل او را حل كنيد. مثلاً اگر بچه با مشكل درسى يا رفتارى درگير بود به او درحل آن مشكل كمك كنيد.
به بچه اجازه تفريح و بازى در اوقات دلخواهش را بدهيد. به او امر نكنيد كه بازى خاصى را انجام بدهد يا اين بازى به درد نمى خورد. بگذاريد آن طور كه خودش دوست دارد بازى كند. اين رفتار باعث مى شود بچه خلاقيت هاى خودش را در چنين اوقاتى بروز دهد و از فشار روحى و ترس دور باشد.
مشاجره در خانواده ها امرى بديهى است، ولى حتى المقدور در مقابل بچه ها از آن اجتناب كنيد. اثرات سوء اين رفتار در آينده فرزند مخصوصاً پسرها لطمات جبران ناپذيرى مى گذارد و آنها را درون گرا و احساسى بارمى آورد.
بچه ها بهترين روان شناسان دنيا هستند. آنها از طرزنگاه والدين همه چيز را مى فهمند. تصور آنها اين است كه والدين تحت كنترل آنها هستند. غالباً بچه ها با رفتارهايى مانند گريه و التماس سعى مى كنند به خواسته شان برسند و چون والدين تحمل اين رفتار كودك را ندارند به خواسته او تن مى دهند. اين ضعف ما برگ برنده اى در دست كودك ماست.
اين اجازه را به بچه بدهيد كه انرژى خود را در فضايى باز تخليه كند. نشاندن او در جلوى تلويزيون و تماشاى كارتون هاى مختلف و فيلم هايى كه زياد هم مناسب سن و سال بچه نيست باعث كم تحركى او مى شود. اين درست كه شما وقت كافى نداريد ولى با يك برنامه ريزى دقيق مى توانيد حداقل زمانى كوتاه براى اين منظور درنظر بگيريد. سعى كنيد در بازى بچه ها مشاركت كنيد. آنها از اين موضوع لذت مى برند. در ايجاد يك رابطه عاطفى دوطرفه بين خود و فرزندتان تلاش كنيد. بچه ها دوست داشتنى هستند و با كمى توجه به آنان مى توانيم حس اعتماد به نفس، دوستى و پشتوانه داشتن را در آنان بپرورانيم. از آنها غافل نشويم.

[غزاله مرعشى]

زمانى كه بچه ها كوچك هستند والدين خودشان را نخستين معلم آن ها مى دانند. ولى همين كه فرزندانشان وارد مدرسه شدند، والدين اين نقش خود را فراموش مى كنند. واقعيت اين است كه شرايط و نحوه زندگى بچه ها در خانه و روابط آنها با ساير افراد خانواده بر ميزان موفقيت تحصيلى آنها تأثير مى گذارد. ساعت خواب، خوردن يا نخوردن صبحانه و روابط با خواهر و برادرها بر عملكرد او در مدرسه اثر مى گذارد. شما مى توانيد شرايط و محيط خانه را طورى تنظيم كنيد كه فرزندتان با آمادگى كامل به مدرسه برود اما فكر مى كنيد اين كار ساده است؟ يك بار ديگر به آن فكر كنيد! هيچ قاعده و قانون كلى اى وجود ندارد. راهكارى كه در يك خانواده مؤثر واقع شده ، ممكن است در خانواده اى كارآيى نداشته باشد. از طرفى روشى كه براى يكى از فرزندانتان مناسب است ممكن است با خواسته ها و نيازهاى ساير فرزندانتان در تضاد باشد. اكثر والدين به اين نتيجه رسيده اند كه وجود برخى قوانين روزانه كه چارچوب كلى روابط و فعاليت هاى روزمره در خانه را پوشش مى دهد، به همه افراد خانواده، چه كودكان و چه بزرگسالان كمك مى كند تا بهتر با مشكلات كنار بيايند. وجود نظم به همه احساس خوبى مى دهد و از آشفتگى هاى ذهنى جلوگيرى مى كند.
كودكان در محيطى كه هرج و مرج بر آن حاكم است به خوبى تربيت نمى شوند. از طرفى اگر قوانين و مقررات خانه بسيار سفت و سخت باشد و خصوصيات ، سليقه و ويژگى هاى شخصيتى فرزندان در آن لحاظ نشده باشد، مسلماً نمى تواند براى آن ها مناسب باشد. والدين بايد در خانواده محيطى متعادل و بين اين دو حالت را ايجاد كنند.
يكى ديگر از مزاياى وجود قانون در خانواده جلوگيرى از بروز مشاجره هاى بين والدين و فرزندان است كه هر از گاهى رخ مى دهد. مثلاً زمانى كه فرزندتان با لحن ملتمسانه مى گويد: نمى شه يه كم ديگه بيدار بمونم؟ بهترين و قانع كننده ترين جواب اين است : خودت كه مى دونى، قانون اينه كه در طول سال تحصيلى شب ها ساعت ۹ بخوابى.
* هرشب براى روز بعد آماده شويد
آماده شدن براى روز بعد قبل از رفتن به رختخواب هم به والدين و هم به فرزندان حس اطمينان خاطر مى دهد. زمانى كه بچه ها با خيال راحت و اطمينان از اين كه همه چيز براى فردا مرتب است به رختخواب مى روند خواب راحت ترى خواهند داشت. صبح ها و قبل از رفتن به مدرسه هم استرس نخواهند داشت.
اين هم يك مثال از قوانينى كه در يك خانواده مى تواند اجرا شود:
* كارهايى كه بچه ها هرشب انجام مى دهند
بچه ها قبل از خواب بايد تمام تكاليف شان را چك كنند تا مطمئن شوندكه چيزى از قلم نيفتاده است. بعد كيف مدرسه شان را آماده كنند و كنار در ورودى بگذارند. لباسى را كه قرار است روز بعد بپوشند (حتى جوراب ها را) درگوشه اى حاضر و آماده بگذارند تا فردا بتوانند آنها را راحت پيدا كنند. خوراكى اى كه قرار است فردا به مدرسه ببرند را آماده كنندو در يخچال بگذارند.
* كارهايى كه والدين و بچه ها با هم انجام مى دهند
در يك تقويم تمام كارهايى كه بايد در هر روز انجام شود با كمك بچه ها و والدين شان نوشته مى شود. مانند تاريخ امتحان ها، زمان تحويل طرح ها، كلاس هاى فوق برنامه آموزشى و ورزشى و برنامه هاى تفريحى. والدين و فرزندان هرشب با هم به اين تقويم نگاه مى كنند و براى روز آينده برنامه ريزى مى كنند.
* كارهايى كه والدين و فرزندان پيش از خواب انجام مى دهند
يكى از قوانين خانه ساعت به رختخواب رفتن بچه ها است. اين زمان متناسب با سن هريك از فرزندان به صورت جداگانه تعيين مى شود. زمانى كه بچه ها كوچك هستند بهتر است والدين هرشب يك داستان كوتاه با لالايى براى آن ها بخوانند. بچه هاى بزرگتر هم اگر دوست داشته باشند مى توانند قبل از خواب چند دقيقه اى مطالعه كنند. همه اين موارد مى تواند با ميل و سليقه بچه ها تغيير كند به جز ساعت خواب كه والدين آن را تعيين مى كنند. نظم و ترتيب و پايبندى به اين قانون هم به نفع بچه ها است و هم به نفع والدينشان.
* اضطراب صبحگاهى بچه ها را كمتر كنيد
همه پدر و مادرها دوست دارند فرزندانشان سرحال و شاداب و مشتاقانه به مدرسه بروند. ولى بدون داشتن نظم و ترتيب و فاصله زمانى مناسب و كافى بين ساعت از خواب بيدار شدن بچه ها و ساعتى كه بايد از خانه بيرون بروند و راهى مدرسه شوند، استرس زيادى را تجربه خواهند كرد.
راهكارهايى براى جلوگيرى از استرس و شتابزدگى صبحگاهى وجود دارد.
* بيدار شدن
اگر از تلاش هر روزه براى بيرون كشيدن بچه ها از رختخواب خسته شده ايد و نمى خواهيد هر روز صبح تان را با داد و فرياد براى بيدار كردن بچه ها شروع كنيد ، بهتر است به هركدام از آن ها يك ساعت زنگ دار بدهيد.
به اين ترتيب خيلى زود بچه ها مسئوليت بيدارشدنشان را به عهده مى گيرند. اگر فرزندتان دوست دارد بعد از بيدار شدن چند دقيقه اى را در رختخوابش دراز بكشد از او بخواهيد ساعتش را نيم ساعت زودتر كوك كند.
* وقت بيشترى را به صرف صبحانه اختصاص دهيد
بچه ها كيف شان را برداشته اند و با عجله به طرف در مى روند. شما هم به سرعت يك لقمه مى گيريد و دنبال آنها مى دويد تا آن لقمه را به عنوان صبحانه بخورند. ولى اين كار اصلاً شروع مناسبى براى يك روز خوب نيست. بعضى از بچه ها دوست ندارندكه صبحانه بسيار مفصلى بخورند ولى اگر شما وقت بيشترى را به زمان صرف صبحانه اختصاص دهيد به طورى كه بچه ها در آرامش خاطر و بدون استرس ديرشدن مدرسه بتوانند صبحانه بخورند، مسلماً نسبت به خوردن صبحانه علاقه بيشترى نشان خواهند داد.
سعى كنيد خوردن صبحانه را به جاى يك كار اجبارى به صورت كارى لذت بخش درآوريد. همه با هم سرميز صبحانه حاضر شويد و هنگام صبحانه خوردن با بچه ها در باره چيزهايى كه دوست دارند صحبت كنيد. اين كار نه تنها باعث مى شودكه آنها صبحانه را با ميل و علاقه بيشترى بخورند بلكه اضطراب شان را كمتر مى كند وبچه ها با آرامش بيشترى راهى مدرسه مى شوند.
* محيطى آرام به وجود آوريد
صبح ها و هنگام خوردن صبحانه سعى كنيد خانه محيطى آرامش بخش داشته باشد. از هرگونه مشاجره بپرهيزيد. بهتر است صبح ها تلويزيون راخاموش كنيد. اگر دوست داريد مى توانيد از موسيقى هاى ملايم استفاده كنيد.
* بازگشت به خانه
بهتر است قوانينى هم در مورد زمانى كه بچه ها از مدرسه به خانه مى آيند داشته باشيد. مثلاً اين كه كيف شان را در جاى خاص بگذارند و لباس هايشان را آويزان كنند. دراين صورت آن ها ديگر مشكلى براى پيداكردن وسايلشان نخواهند داشت.
پس از آن بچه ها بايد نگاهى به دفترچه يادداشت شان بيندازند و ببينند كه براى فردا چه كارهايى را بايد انجام دهند. اگر وقت كافى براى انجام تكاليف شان داشتند مى توانند زمانى را هم صرف بازى و تفريح كنند و بعد از آن به درس هايشان برسند.
* تقويم خانوادگى
همه والدين مى دانند كه تنظيم برنامه براى بيشتر از يك نفر چقدر سخت است. پس بهتر است يك تقويم خانوادگى داشته باشيد و در آن تمام كارهاى فوق برنامه را يادداشت كنيد. مانندكلاس موسيقى ، تمرين فوتبال و تحقيق هايى كه بچه ها بايد انجام و در تاريخ معينى تحويل دهند. مى توانيد براى هريك از بچه ها، يك رنگ خودكار اختصاص دهيد تا تقويم مرتب تر باشد. همه اعضاى خانواده بايد مرتباً تقويم را چك كنند تا هيچ كارى از قلم نيفتد. مى توانيد جمعه شب ها هم يك نگاه كلى به روزهاى هفته آينده در تقويم داشته باشيد.
وقتى بچه ها كوچك هستند، خانه و مدرسه دو بخش بسيار مهم از زندگى آنها است. هرچه كه در يكى از آن ها رخ دهد معمولاً بر ديگرى هم اثر مى گذارد. مشكلات خانوادگى بچه ها را مضطرب مى كندو عملكرد آنها را در مدرسه تحت تأثير خود قرار مى دهد. هرچه محيط خانواده آرام تر باشد آنها در مدرسه موفق تر خواهندبود.