] امير صديقيان ، خبرنگار اعزامى «ايران» به هرات [
43 سال از زمان تأسيس سازمانى كه با ايده بلند تحول اقتصادى منطقه تولد يافت مى گذرد. سكه بنيانگذارى اين نهاد به نام ايران، تركيه و پاكستان ضرب خورده است. سازمان اكو در گرماگرم جنگ سرد (ژوئيه ۱۹۶۴) با نام سازمان همكارى عمران منطقه اى پا به عرصه وجود نهاد. اين سازمان باوجود داشتن آرمان زيبا در صف بندى آن روز به بازوى اقتصادى سازمان پيمان مركزى (سنتو) تبديل شد كه در سال ۱۹۵۹ به وجود آمده بود و حلقه مركزى سيستم نظامى غرب را براى محاصره اتحاد شوروى تشكيل مى داد . نفوذ آن روز غرب در ساختار ۳ كشور مؤسس اكو، اين سازمان را دچار تلاطم كرد. پاكستان دوبار در سال هاى ۱۹۶۵ و ۱۹۷۱ با كشور هند به جنگ پرداخت.
در چنين شرايط منطقه اى و بين المللى، سازمان همكارى اكو نيز در مسير عمران منطقه اى چندان تكاپويى نشان نمى داد.
انقلاب اسلامى ايران در سال (۱۹۷۹) ۱۳۵۷ نخستين حادثه بود كه به اين ترديد و تلاطم پايان داد و به كناره گيرى تهران از پيمان سنتو انجاميد. سپس با خروج پاكستان از آن، عملاً اين صف بندى از هم گسست. ايده سازمان همكارى عمران منطقه اى كه به موازات همين تحولات براى چندين سال به فراموشى سپرده شده بود در سال ۱۹۸۵ با ابراز تمايل هر ۳ كشور حيات تازه اى يافت تا بار ديگر همكارى اقتصادى را در يك قالب و عنوان تازه آغاز كنند.اين بار نام «سازمان همكارى اقتصادى» را برگزيدند. فروپاشى اتحاد جماهير شوروى و استقلال جمهورى هاى آسياى مركزى و قفقاز در سال ۱۹۹۱ نفس تازه اى در كالبد اكو دميد و زمينه گسترش اكو را فراهم كرد.كشورهاى آذربايجان، تاجيكستان، قزاقستان با فاصله اندك، به اين سازمان پيوستند. افغانستان نيز با عضويت در اين سازمان، شمار اعضاى آن را به ۱۰ كشور افزايش داد و بر اهميت منطقه اى آن افزود. اكنون نهاد اكو با حدود ۳۵۰ ميليون نفر و حدود ۸ ميليون كيلومتر مربع به نهالى برومند تبديل شده است بويژه آن كه اكثريت قريب به اتفاق ساكنان اقليم اكو مسلمانند و مشابهت هاى فرهنگى بسيار در ميان آنها ديده مى شود.
* آرزوى بر زمين مانده
تشكيل اكو پاسخى به مطالبه تاريخى و مرهمى بر زخم كهنه است. فلسفه ايجاد اين سازمان را بايد در شرايط سياسى و اقتصادى موجود در كشورهاى عضو جست وجو كرد. آرزوى ديرين توسعه در كشورهاى اسلامى، نياز به اجراى طرح هاى صنعتى، توانمندى تكنولوژى و سرانجام استفاده از امكانات رفاهى منطقه اى، از جمله دلايل به وجود آمدن انديشه همكارى در قالب تشكيل سازمان اكو بوده است. علاوه بر اين عوامل، داشتن علايق تاريخى، فرهنگى و سنتى مشترك ميان اعضا و قرارگرفتن در يك جغرافياى حساس و استراتژيك ضرورت افزايش همكارى ها در سازمان اكو را آشكار مى سازد.
* دفتر ۴۳ ساله اكو
سازمان اكو دستيابى به جايگاه ممتاز در عرصه اقتصاد جهانى را نشانه گرفته است. اكو با موقعيت جغرافيايى راهبردى، منابع طبيعى فراوان و پشتوانه عظيم انسانى و فرهنگى، به كسب اعتبار تاريخى در ميان ملل جهان مى انديشد و با پيگيرى روند همگرايى و همفكرى كشورهاى عضو، اميدوار است كه اين سازمان در آينده نزديك به جايگاه ممتاز خود در عرصه اقتصاد جهان نائل شود . در ساليان اخير تلاش گسترده اى براى پيشبرد فعاليت هاى اكو به عمل آمده است. آرشيو مذاكرات سران اكو حاكى از آن است كه مجموعه مهمى از اسناد همكارى شامل موافقتنامه ها و طرح هاى اجرايى در بخش هاى مختلف تدوين شده است. در رأس اقدامات نخبگان اكو تدوين سند چشم انداز اكو ۲۰۱۵ قرار دارد، سندى كه درصدد است، شرايط لازم براى اجراى طرح هاى مشترك بويژه در بخش هاى اولويت دار همكارى اكو شامل تجارت، حمل و نقل و انرژى را مهيا كند. در مرور دفتر ۴۳ ساله اكو راهبردها و طرح هاى بلندمدت همكارى در زمينه هاى مهمى مانند؛ ارتباطات، محيط زيست، صنعت، كشاورزى، توسعه نيروى انسانى و مقابله با منابع ناامنى و جرايم مرتبط با قاچاق مواد مخدر به چشم مى خورد. شايد رمز پايدارى اكو در اين ۴ دهه اجماع اعضاى آن حول اهداف اين سازمان باشد. به باور مؤسسان و مدافعان اكو تقويت همكارى هاى درون منطقه اى با نتايج و آثار مثبت در عرصه روابط سياسى همراه خواهد شد و در همان حال زمينه ساز تعامل سازنده با قطب هاى مؤثر اقتصاد دنيا شده و در نهايت توسعه و رفاه بيشترى را در پى خواهد داشت. در اين ميان شايد ايرانى ها بيش از همه براى اين اهداف تلاش كرده اند.
|
|
|
* ديپلماسى در خدمت توسعه اكو
نگاهى به تقويم رفت وآمدهاى ديپلماتيك، سياسى و اقتصادى در ميان كشورهاى عضو اكو نشان مى دهد كه در سال هاى اخير قطار توسعه اكو بيش از همه از سوخت ديپلماسى بهره مند بوده است . تاكنون در سطح دوجانبه و چندجانبه، سفرهاى مختلف ديپلماتيك در منطقه اكو صورت گرفته كه به امضاى قراردادها، موافقتنامه ها، پروتكل ها و يادداشت هاى تفاهم زيادى در عرصه هاى مختلف انجاميده است. در حوزه اجلاس هاى چندجانبه و در چارچوب سازمان همكارى اقتصادى نيز هر ساله نشست هايى در سطوح مختلف مسئولان كشورهاى عضو برگزار مى شود. اين گونه نشست هاى دوجانبه و چندجانبه براى تحكيم همگرايى و ارتباطات منطقه اى صورت مى گيرد.
* به سوى اصلاح ساختار
از مباحث مهم در مسير نوسازى اكو، دگرگونى در سازمان آن بوده است. هم اكنون اركان سازمان همكارى اقتصادى (اكو) عبارتند از: شوراى وزيران ، شوراى قائم مقامان ، شوراى برنامه ريزى منطقه اى ، كميته هاى فنى ، دبيرخانه و سازمان تخصصى. شوراى وزيران به عنوان عالى ترين ركن تعيين كننده خط مشى سازمان محسوب مى شود و با شركت وزراى امور خارجه كشورهاى عضو و يا ديگر نمايندگان كه مقام وزارت داشته باشند تشكيل مى شود. شوراى وزيران داراى اجلاس سالانه بوده و در اين اجلاس تصميم هاى سازمان و آئين نامه هاى داخلى آن تدوين مى شود. هر چند برخى از كارشناسان اكو معتقدند كه اين سازمان با ساختار تشكيلاتى كنونى آن نيز مى تواند بسيارى از برنامه هاى مصوب را تحقق بخشد اما با نگاه به تجربه اتحاديه و سازمان هاى منطقه اى به نظر مى آيد كه اكو بايد اصل «انعطاف و پويايى تشكيلاتى» را بايد وجهه همت خويش سازد.
* نشست هرات؛ فصل جديد حيات اكو
ميزبانى كشور جنگزده افغانستان براى اجلاس اكو پيام هاى اميد بخشى را براى خانواده اكو دربر داشت. شايد زيبا ترين بخش اين پيام آن بود كه اعضاى اين خانواده حتى در بحرانى ترين روز هاى خويش راضى به توقف چرخ اين سازمان نيستند . هفدهمين نشست وزيران امور خارجه سازمان همكارى هاى اقتصادى (اكو) در شهر هرات افغانستان با حضور هيأت هاى نمايندگى كشورهاى عضو، دبيركل اكو و نمايندگان تعدادى از سازمان هاى بين المللى برگزار شد. نكته جالب اين بود كه كشور همسايه و همزبان ما افغانستان براى نخستين بار ميزبان چنين نشست عالى در سطح سازمان اكو بود. دولت حامد كرزاى و همه مسئولان افغانستان براى برگزارى اين نشست از ماه ها پيش برنامه ريزى كرده بودند. در شوق و اشتياق افغان ها براى اين اجلاس راز و رمزى نهفته بود كه برگزارى اين نشست از چند جهت براى كابل و دولت كرزاى اهميت داشت.
|
|
|
اول آن كه با برگزارى اين نشست افغانستان براى نخستين بار بعد از سرنگونى طالبان كابل انديشه خود براى همگرايى نشست هاى منطقه اى را نشان داد و سعى در جلب توجه دولت هاى منطقه نمود. ديگر آن كه ديپلماسى دولت افغانستان با اين اقدام تحركى تازه در صحنه معادلات منطقه آغاز كرد به نحوى كه رياست دوره اى شوراى وزيران اكو را به دست گرفت. در يك سال گذشته رياست اين شورا برعهده وزير امور خارجه جمهورى آذربايجان بود.
از نگاه سوم، اجلاس اكو دريچه اى براى مشاركت كشورهاى منطقه در غائله افغانستان گشود. كشورهاى عضو در اجلاس خود تصميم هاى خوبى را براى كمك به بازسازى افغانستان و كمك به اين كشور گرفتند كه اين دستاورد نيز براى دولت كرزاى حائز اهميت بود. اجلاس هرات در حاشيه خود اقدام هاى ديگرى را نيز براى افغانستان رقم زد.
برگزارى نشست هاى سه جانبه و دوجانبه مقام هاى افغان با ديگر كشورهاى عضو كه از جمله مهم ترين آنها نشست وزراى امور خارجه ايران، افغانستان و پاكستان از يك سو و نشست ايران، افغانستان و تاجيكستان و توافق هاى آنها از سوى ديگر بود. اجلاس هرات افزون بر اين كه پيام مهم ديگرى هم داشت. محمد نعيم پويش ديپلمات ارشد وزارت امور خارجه افغانستان و از اعضاى كميسيون برگزارى اجلاس اكو به «ايران» گفت: ما به جهان نشان داديم كه افغانستان فقط كابل نيست و در شهرهاى ديگر و مهم افغانستان از جمله هرات امنيت برقرار است. وى افزود: ما مى خواهيم نشان دهيم كه در ۶ سال گذشته در افغانستان بازسازى صورت گرفته و مردم از بازسازى و روند سياسى موجود حمايت مى كنند. اين ديپلمات افغان مانند ساير همكارانش جلب توجه محافل منطقه بويژه جهانگردان به هرات و همچنين ديگر شهرهاى افغانستان را از دستاوردهاى حاشيه اى اجلاس اكو توصيف كرد. ديپلمات ارشد وزارت امور خارجه افغانستان در ادامه سخنان خود تلاش ها و حمايت هاى جمهورى اسلامى ايران در برگزارى موفقيت آميز اين اجلاس را تعيين كننده خوانده و گفت: مردم افغانستان هيچ گاه زحمات و تلاش هاى دولت و ملت ايران براى افغانستانى بهتر را فراموش نمى كنند.
*نگاه ديپلمات ها
مدعوين نشست هرات با يك پرسش مشترك مواجه بودند و آن اين كه دربرابر بحران بزرگ افغانستان چه وظايفى بر دوش كشورهاى منطقه است؟ و براستى اگر قرار به مشاركت اعضاى اكو در پروژه افغانستان باشد پروژه اى كه تاكنون به صورت انحصارى از سوى غرب و سازمان ناتو مديريت شده است، نقطه عزيمتش كجاست؟ پاسخ اين پرسش را از ديپلمات هاى افغان جويا شديم.
محمد كبير فراهى، معاون وزير امور خارجه افغانستان دراين باره تأثير ات و پيامدهاى اجلاس اكو بر روند بازسازى افغانستان را بر مى شمارد و مى گويد: افغانستان زمانى به عنوان مركز تلاقى تمدن هاى شرق و غرب و دروازه اقتصادى ميان آسيا و اروپا نقش مهمى را ايفا مى كرد كه بر اثر جنگ فرصت هاى زيادى را از دست داده است. وى مى افزايد: ۶ سال قبل افغانستان كشورى بود كه به دليل حاكميت طالبان و گروه تروريستى القاعده به عنوان يك تهديد جدى عليه امنيت و ثبات منطقه و جهان به شمار مى رفت. فراهى مى خواهد سران اكو توجه خويش را توأمان به چالش ها و فرصت هاى موجود در اين كشور معطوف كنند لذا تأكيد مى كند: افغانستان در سال هاى اخير به رغم چالش جدى از ناحيه تروريسم دستاوردهايى را در جهت ايجاد مؤسسات دولتى، تداوم بازسازى، احياى حاكميت قانون، رشد اقتصادى، گسترش مبادلات تجارى و ارتقاى روابط با كشورهاى مختلف كسب كرده است. معاون وزير امور خارجه افغانستان مى گويد: افغانستان راه صلح و همكارى را در پيش گرفته و معتقد است كه در شرايط كنونى مسائل و چالش هاى موجود را فقط از طريق همكارى مشترك و منطقه اى در چارچوب فعاليت سازمان هاى معتبرى همچون اكو مى توان حل كرد.
فراهى به آينده نگاه مى كند و اين كه روزى افغانستان جايگاه تاريخى خود را باز يابد لذا مى گويد: برگزارى نشست وزيران امور خارجه اكو در هرات براى افغانستان كه موقعيت جغرافيايى آن به عنوان پل زمينى و نقطه ارتباط ميان آسياى مركزى و جنوب آسيا اهميت خاص خود را در منطقه دارد اميدواركننده است. معاون وزير امور خارجه افغانستان معتقد است كه نقش هاى زيادى را اكو مى تواند ايفا كند. او مى گويد: كشورهاى عضو اكو با بيش از ۳۰۰ ميليون نفر جمعيت منابع و ظرفيت هاى كافى را در عرصه هاى انسانى، علمى، طبيعى، صنعتى و جغرافيايى در اختيار دارند. سيدحسين انورى والى هرات نيز درباره رهاورد اجلاس اكو در اين شهر و تأثير آن بر بازسازى افغانستان مى گويد: برگزارى اجلاس اكو سرفصل جديد سياسى، اقتصادى و اجتماعى براى مردم افغانستان بود. انورى افغانستان را ميدان بكر سرمايه گذارى براى اكو مى بيند. او خواستار توجه كشورهاى عضو اكو به افغانستان شد و تصريح مى كند: اكنون افغانستان مى تواند جايگاه مطمئنى براى سرمايه گذارى كشورهاى عضو اكو باشد.
* طنين اميد بخش يك خبر
پابه پاى ديپلمات ها، رسانه هاى افغان هم پوشش وسيع به اجلاس هرات دادند. روزنامه ها و نشريات افغانستان در تيتر ها و سرمقاله هاى خود با استقبال از برگزارى نشست وزيران امور خارجه كشورهاى عضو سازمان همكار هاى اقتصادى - اكو - نتايج و دستاوردهاى اين اجلاس را براى افغانستان اميدواركننده و مطلوب توصيف كردند. روزنامه «افغانستان» نوشت: دولت كرزاى بايد از امتياز ميزبانى و رياست يك ساله خود بر اجلاس وزراى امور خارجه اكو سود ببرد و نيازمندى هاى خود را مطرح كند. روزنامه «هشت صبح» نيز نوشت: برگزارى موفقيت آميز اين نشست به مردم افغانستان كه به جنگ و ناامنى عادت كرده اند اميد بخشيده است. روزنامه «اصلاح» طرح و تصوير اميدوار كننده اى از نشست هرات را به چاپ رساند و نوشت: نتايج نشست اكو در هرات براى بازسازى افغانستان نويد خوبى را مى دهد. روزنامه «اتفاق اسلام» نيز تأكيد كرد: ظرفيت سرمايه گذارى در افغانستان يكى از وجوه امتياز اين كشور است كه به علت سال ها جنگ و دربه درى براحتى مى تواند سرمايه ها را جذب كند و بازدهى مناسبى براى سرمايه گذاران داشته باشد.
* اجلاس هرات در كانون نگاه رسانه ها
اجلاس هرات عرصه اى بود كه در آن مى شد ميزان حساسيت محافل خبرى غرب به حوزه افغانستان را نظاره كرد. با آن كه اجلاس هرات يك نشست اختصاصى كشور هاى منطقه بود اما چند اكيپ رسانه اى آمريكا و اروپا براى پوشش آن راهى اين ناحيه غربى افغانستان شده بودند. در ميان سخنرانى هاى ايام اجلاس، محافل خبرى پس از اظهارات حامد كرزاى ميزبان اجلاس، بيشترين توجه را به مواضع ميهمان ايرانى هرات ابراز كردند. كرزاى همانند ديپلمات هايش كوشيد ارزش ها و اهميت موقعيت افغانستان را براى خانواده اكو اثبات كند لذا او تأكيد كرد: افغانستان نقطه اتصال ميان كشورهاى آسياى مركزى، شرقى، جنوب شرقى و شرق ميانه است و تقويت همكارى ها با كشورهاى عضو اكو از اولويت هاى سياست خارجى دولت افغانستان است. وزير امورخارجه جمهورى اسلامى ايران در تحليل خويش اجلاس هرات را نشانه اى از پويايى اكو خواند و گفت: فرايند همكارى كشورهاى عضو اكو همواره روند روبه رشدى داشته است. منوچهر متكى افزود: اكو از لحاظ جغرافيايى در موقعيت راهبردى خاصى قرار گرفته و نقطه پيوند شرق و غرب است كه كشورهاى عضو داراى ظرفيت ها و منابع متنوعى براى پيشرفت هستند. وى خاطر نشان كرد: اكو شايسته كسب جايگاه ممتاز در عرصه اقتصاد جهان است كه با پيگيرى روند همگرايى و همفكرى كشورهاى عضو مى تواند به اهداف اساسى خود نائل شود. متكى در توصيف وظايف خانواده اكو در بحران افغانستان ، اهميت برقرارى ثبات و آرامش در كشور همسايه و همزبان افغانستان را موردتأكيد قرارداد. فرستاده ايران براى اجلاس هرات خبرهاى خوشى هم داشت: تهران علاوه بر ارائه كمك هاى بلاعوض دوجانبه و در ادامه كمك قبلى به صندوق اكو براى بازسازى افغانستان، مبلغ ۶۰۰ هزار دلار ديگر به اين صندوق كمك خواهدكرد.
