مارى «جاروك ليموترش» موجب كوچكى برگ ها و ايجاد شكلى مشابه جارو در برگ ها شده و در مدت ۴ تا ۵ سال سبب مرگ درخت مى شود.

اين براى نخستين بار بود كه دلم براى يك درخت مى سوخت، ديدن درختى كه جادوى خزنده «جاروك ليموترش» نيمى از آن را چروكيده و خشكيده كرده است و هر روز بيشتر از روز قبل پيكر نيمه جان درخت پيشروى مى كند، نه تنها دل باغداران بلكه دل هر رهگذرى را به درد مى آورد.
اندوهمان وقتى مضاعف مى شود كه بدانيم اگر هرچه زودتر اقدام مؤثرى انجام ندهيم تمام باغ هاى ليموى كشور تا ۱۰ سال ديگر در چنگ اين جادوگر پير خشك و ‎/‎/‎/ خواهند شد.
شروع اين داستان غم انگيز به ۱۰ سال پيش و مشاهده نخستين مورد بيمارى ليموترش به نام «جاروك» بر مى گردد.
شايد در آن زمان كسى تصور نمى كرد اين بيمارى بتواند به اين سرعت در سطح باغ هاى ليموترش كشور شيوع يابد ولى اكنون با گذشت يك دهه از اين اتفاق ناخوشايند، كارشناسان بخش كشاورزى اتفاق نظر دارند كه با توجه به هزينه خسارت وارده از سال?هاى ۷۷ تا ۸۶ و پيش بينى روبه گسترش بيمارى«جاروك ليموترش» در صورتى كه به اين موضوع به طور جدى و مستمر پرداخته نشود در كمتر از 10 سال درآمد حاصل از توليد ليموترش در جنوب كشور به صفر نزديك خواهد شد و اين بدان معنا است كه اقتصاد كشاورزى در بسيارى از نقاط استان هرمزگان و بخشى از استان فارس با خطر جدى مواجه خواهد شد و عملاً بايد منتظر تبعات اين پديده از جمله از دست دادن سهم جهانى توليد ليموترش، از بين رفتن اشتغال كشاورزان و سرايت اين بيمارى به ديگر محصولات باغى و احتمالاً زراعى باشيم، اما نكته بحرانى اين قضيه عدم وجود هرگونه اطلاعات از روش هاى مهار و كنترل اين بيمارى در جهان است.
جايگاه ايران در توليد ليموترش كه در اصطلاح عاميانه به آن ليمو عمانى مى گويند يكى از مهم ترين و اقتصادى ترين محصولات باغى در جنوب كشور است. براساس آمار ايران در توليد ليمو ترش چهارمين توليد كننده جهان است كه علاوه بر كميت توليد، كيفيت ليموترش توليدى ايران نيز از ويژگى هاى منحصر به فرد اين محصول محسوب مى شود. آمارها نشان مى دهد از سطح ۲۷۰ هزار هكتار سطح زير كشت مركبات در كشور بالغ بر ۴۱ هزار هكتار به ليموترش اختصاص دارد كه بيشترين سطح زير كشت ليموترش (عمانى) مربوط به استان هاى هرمزگان و فارس است. در استان هرمزگان به عنوان بزرگ ترين توليد كننده ليموترش از سطح زير كشت ۳۸ هزار و ۵۰۰ هكتارى مركبات ۱۹ هزار و ۱۰۰ هكتار اختصاص به كشت اين محصول دارد.
سالانه در كشور ۶۱۵ هزار تن ليموترش توليد مى شود كه از اين مقدار ۲۶۰ هزار تن مربوط به استان هرمزگان و ۱۹۲ هزار تن مربوط به استان فارس است.
اشتغالزايى ليموترش به ازاى هر هكتار 7 دهم نفر تا مرحله برداشت و ۷ دهم نفر در مراحل صنايع تبديلى و حمل و نقل است.
تاريخچه جاروك ليموترش
اين بيمارى براى نخستين بار در سال ۱۳۶۵ در كشور عمان مشاهده شد به طورى كه ما بين سال هاى ۱۳۶۵ و ۱۳۶۶ بدون اعلام روش هاى مبارزه با اين بيمارى بيش از ۵۰ درصد درختان اين منطقه نابود شدند.
سپس اين بيمارى در سال ۱۳۶۸ در امارات متحده عربى مشاهده شد.
مطالعات اوليه در اين كشورها نشان مى دهد عامل بيمارى به وسيله حشراتى (مانند زنجرك ها) به ليمو ترش انتقال يافته است.
عامل بيمارى جادوى جادوگر يا جاروك ليموترش يك پروكاريوت فاقد ديواره سلولى به نام فايتو پلاسمايى است كه در ابتدا موجب كوچكى برگ ها و ايجاد شكلى مشابه جارو در برگ ها و سپس در مدت ۴ تا ۵ سال موجب مرگ گياه مى شود. عملكرد عامل بيمارى (فايتوپلاسما) در ليموترش مشابه عملكرد ويروس HIV يا ايدز در انسان است زيرا عامل بيمارى در مراحل اوليه آلودگى داراى يك دوره سكون است و پس از ظهور موجب مرگ سريع گياه مى شود.
بيمارى جادوى جادوگر نخستين بار در سال ۶۷ در نيك شهر استان سيستان و بلوچستان مشاهده شده سپس در سال ۷۷ در ميناب و در سال ۷۹ در رودان استان هرمزگان ديده شد.
در سال ۱۳۷۷ شمار درختان آلوده به عامل بيمارى جادوى جادوگر تنها ۵۱ اصله بود كه اين شمار در سال ۱۳۸۰ به ۲ هزار و ۴۳۸ اصله در سال ۱۳۸۲ به ۱۳ هزار و ۶۵۸ اصله و در سال ۱۳۸۴ به ۱۱۷ هزار و ۲۲۲ اصله و در سال ۸۵ به ۱۶۰ هزار اصله رسيد.
آخرين برآوردها نشان مى دهد هم اكنون شمار درختان آلوده به عامل جاروك ليموترش به بيش از ۲۰۰ هزار اصله رسيده است.
آغاز اجراى برنامه جامع مديريت بيمارى جاروك ليموترش
هرچند حدود ۱۰ سال از ورود و انتشار بيمارى جاروك يا جاروى جادوگر ليموترش در ايران مى گذرد و اين بيمارى، توليد ليموترش كشور را به گونه اى تحت تأثير خود قرار داده كه موجب نگرانى هاى بسيار عمده در نابودى تدريجى مزارع ليموترش كشور شده است و در اين عرصه كشور را با بحران جدى روبه رو كرده است ولى به نظر مى رسد هنوز عزم ملى در اين زمينه وجود ندارد. اقتصاد كشاورزان استانهاى جنوبى كشور و از آن مهم تر اشتغال اين كشاورزان با خطر جدى مواجه است و اين امر مى تواند تبعات نابهنجار اجتماعى براى اين استان ها به دنبال داشته باشد و اين در حالى است كه ميزان خسارت و هزينه هاى انجام شده براى مديريت اين بيمارى تا امسال حدود ۲۸۰ ميليارد ريال بوده است كه به هيچ عنوان كافى نيست.
رضا محمدى، يكى از باغداران ليمو مى گويد: با وجود اين كه ۱۰ سال از ورود اين بيمارى به كشور مى?گذرد، متأسفانه حمايت جدى از كشاورزان نمى شود و حمايت هاى مسئولان بيشتر جنبه توصيه دارد و به امحاى درختان بسنده مى?كنند.
اين در حالى است كه محسن مردى مدير برنامه جامع بيمارى جاروك ليموترش مى گويد: برنامه جامع مديريت اين بيمارى در يك دوره 4 ماهه در سال ۸۵ تدوين شد كه شيوه برخورد با اين مسأله و روش تدوين اين برنامه در يك دوره زمانى ۴ ماهه خود يكى از رويكردهاى موفق چگونگى برخورد با يك مسأله و حل آن بوده است كه مى تواند براى ساير مراكز پژوهشى كشور به عنوان يك الگوى بسيار خوب و كارآمد با رويكرد علمى مورد استفاده قرار گيرد. از مهم ترين ويژگى هاى اين برنامه مى توان به نگرش جامع به صورت مسأله، توجه به زواياى مختلف موضوع، اعم از پژوهش، اجرا، ترويج و بهره گيرى از توانمندى ها و استعدادهاى موجود در داخل و خارج از كشور شامل دانشگاه ها و مراكز پژوهشى، و انجمن هاى علمى، تجربيات افراد صاحبنظر و سازماندهى آنها در قالب يك كميته فنى و هسته مركزى نام برد، كه خوشبختانه با بسيج تمامى ظرفيت هاى علمى، امكانات و توانمندى هاى داخل و خارج از كشور اين برنامه تدوين و شبكه بيمارى جاروك ليموترش ايران (www.iwbdln.ir) راه اندازى شد.
به گفته وى هرچند تدوين برنامه و شيوه ترسيم نقشه علمى براى حل اين معضل مهم ترين بخش از برخورد با اين مشكل است ولى آنچه فعاليت هاى صورت گرفته را منجر به حل مشكل خواهد كرد، عملياتى كردن قطعى اين برنامه بود لذا در فروردين ماه سال ۱۳۸۶ با پيگيرى هاى وزير جهاد كشاورزى و مسئولان استان هاى درگير على الخصوص استان هرمزگان بخشى از اعتبارات موردنياز اين برنامه (۱۰ ميليارد ريال) در هيأت دولت تصويب شد. پيرو اين مصوبه دبيرخانه اجراى اين برنامه در مؤسسه تحقيقات بيوتكنولوژى كشاورزى وزارت جهاد كشاورزى تشكيل و هماهنگى هاى گسترده به منظور اجراى سريع و دقيق اجراى برنامه آغاز شد.
مردى مهم ترين اقدام هاى انجام شده را طراحى و ايجاد شبكه هوشمند اجرا و نظارت اجراى طرح هاى پژوهشى و اجرايى اعلام كرد و افزود: از ديگر اقدام هاى مهم انجام شده عقد توافقنامه و قرارداد حدود ۵۰ طرح پژوهشى و اجرايى است كه داراى شاخص هاى ارزيابى دقيق كمى و كيفى و نتايج مورد انتظار مشخص است. وى خاطرنشان كرد: نكته مهم در ارتباط با اين بيمارى اين است كه مشكل بيمارى جاروك ليموترش نبايد به عنوان يك راز در كشور و على الخصوص استان هاى سالم مطرح شود. كشاورزان و مسئولان بايد بدانند كه ارائه راه حل مبارزه سريع با اين بيمارى به دليل عدم وجود اطلاعات علمى بسيار مشكل است و شناسايى و ارائه دستورالعمل هاى مناسب براى مبارزه با اين بيمارى نيازمند تحقيق و زمان است.
مردى همچنين از اجراى هماهنگ ۵۰ طرح مرتبط با قرنطينه بيمارى در مناطق سالم و آلوده، شناسايى ارقام مقاوم جايگزين، اصلاح و جايگزينى باغات ليموترش به عنوان طرح هاى در دست اجراى سال جارى نام برد و خاطرنشان كرد: انتظار مى رود با اجراى اين طرح ها كه به صورت كاملاً سنجيده و علمى طرح ريزى شده اند در يك برنامه زمانبندى ۵ ساله بيمارى جاروك ليموترش مديريت شود. هم اكنون داستان جادوى جادوگر ديگر شكل واقعى به خود گرفته و نه تنها كشاورزان بلكه كارشناسان و مسئولان آن را به عنوان يك واقعيت انكارناپذير پذيرفته اند كه باغ هاى ليموترش در جنوب كشور در معرض نابودى قرار گرفته اند ولى آيا با نبود عزم ملى براى كنترل بيمارى جادوى جادوگر مى توانيم اميدوار باشيم داستان نابودى 100 درصدى باغ هاى ليموى كشور در عرض ۱۰ سال همچنان در دهه آينده يك داستان باقى بماند و شكل واقعى به خود نگيرد؟

سرپرست وزارت نفت گفت: ظرفيت توليد نفت ايران به ۴‎/۳ ميليون بشكه رسيده كه اكنون ۴‎/۱ ميليون بشكه از آن به توليد مى رسد.
غلامحسين نوذرى در مراسم افتتاح مجتمع اوره و آمونياك غدير در عسلويه اظهار داشت: اين ركوردى است كه پس از انقلاب به ثبت رسيده و توليد با ثبات به بيش از ۴‎/۱ ميليون بشكه در روز رسيده است. مدير عامل شركت ملى نفت با اشاره به تأمين گاز مورد نياز در فصل زمستان تصريح كرد: در اين خصوص آمادگى لازم براى تأمين گاز مصارف خانگى انجام شده است البته نبايد از مصرف بهينه و صرفه جويى در مجموعه حامل هاى انرژى در فصل سرما غفلت كرد. وى افزود: تنها با ۱۰ درصد صرفه جويى در مصرف گاز مى توان هزينه توسعه ۲ فاز پارس جنوبى را تأمين كرد. نوذرى گفت: سياست هاى پتروشيمى بايد به سمت ايجاد واحدهاى داراى ارزش افزوده بيشتر جهت گيرى شود و در واقع به سمت توليدات دانش پايه حركت كنيم كه اثرات آن بيشتر خود را در اقتصاد ملى نشان دهد.