Iran Newspaper - گزارش

] فاطمه اميرى]

چندنشريه با قطع و شكل متفاوت كه روى هركدام آنها نوشته شده «آگهى نامه تخصصى بهداشتى - پزشكى » به دستم رسيده است. همه آنها جنس گلاسه دارند با صفحه هايى پر از رنگ هاى شاد و روشن كه در آنها جراحى پلاستيك بينى، ترميمى، ارتدنسى ، خدمات پوستى، قرص ها و مكمل هاى ويتامين و كرم هاى زيبايى تبليغ شده است. اين نشريه ها، غير از بروشورهايى است كه هر روز جلوى ورودى خيلى از خانه ها، مجتمع هاى مسكونى ، مغازه ها و فروشگاه هاى مواد غذايى و داروخانه ها در حجم زيادى توزيع مى شود و در آنها هم خدمات پزشكى يا مركز پزشكى تبليغ شده است. اينها را بايد به صدها آگهى بزرگ و كوچك كه در روزنامه ها و مجله ها چاپ مى شوند، اضافه كرد. تبليغاتى كه زندگى و سلامت مردم را محاصره كرده است و حرفه اى را كه قرار است كارش خدمات رسانى و كمك به درمان مردم باشد، به فرصتى براى پولدارشدن عده اى تبديل كرده كه مى دانند چگونه با كمك تبليغات براى مردم نيازهاى كاذب به وجود بياورند ، جيب شان را پرپول كنند و دست آخر هم خودشان را پاسخگوى زيانى كه از اين بابت نصيب مردم مى شود، ندانند.

«ما بهترين هستيم»‎/« برترى ما ثابت شده است »‎/ «پرسابقه ترين مركز»‎/ «پشيمان نمى شويد». اين جمله ها، متن آگهى يك كالاى خانگى ، لوازم برقى و مركز ارائه دهنده خدمات فنى و مهندسى نيست، بلكه قرار است معرفى كننده كار يك متخصص جراح پلاستيك، دندانپزشك، مركز ترك اعتياد و خدمات يك مركز جراحى محدود باشد، اما در قالبى كه بيشتر از آن كه آگاهى دهنده باشند، فقط يك آگهى محسوب مى شوند كه مى توان با جايگزين كردن حرفه و مركز ديگرى در متن، آنها را براى هر شغل و خدماتى به كار برد.
دكتر «زرى نعمتى» متخصص تغذيه اعتقادى به اين شكل تبليغ براى معرفى خدمات پزشكى ندارد. به عقيده او «بهترين تبليغ براى پزشك، فرد به فرد و دهان به دهان است. بيشتر مردم براى مراجعه نزد پزشك، دندانپزشك حتى جراحى هاى زيبايى از اطرافيان خود پرس و جو مى كنند. سابقه ، تجربه و نتيجه بخش بودن درمان پزشك، بهترين تبليغ براى اوست.»
اما موضوع ديگر آگاهى رسانى است كه دكتر نعمتى مى گويد: «گاهى شما لازم است درباره يك بيمارى ، جراحى يا كارى كه مربوط به درمان، زيبايى و ترميم است اطلاعاتى را بگيريد و سپس دست به انتخاب بزنيد. در اينجا پزشك يا مؤسسه درمانى مى تواند اين آگاهى را به مردم بدهد. درباره كارى كه مى كند توضيح بدهد، اما آوردن عبارت هايى مانند «جوانى تا بى نهايت» ، «زيباتر شويد» و «روش نوين و متفاوت» ، نه فقط عوام فريبانه است، بلكه مى تواند فرد را متأثر سازد و او را به انجام كارى كه چندان ضرورتى هم ندارد تشويق كند.
چند وقت پيش من آگهى مربوط به يك دندانپزشك را ديدم كه نوشته بود «درمان بيمارى هاى دندان با روش استريليزاسيون وسايل!» واقعاً اين كار خاصى نيست ، وظيفه هر دندانپزشكى است كه اين كار را براى در امان بودن بيمار از آلودگى و حفظ سلامت خود و بيمارش در همه موارد انجام دهد، اما در آگهى ، او از اين موضوع به عنوان يك ويژگى كه لابد به خاطر آن از بيمار حق ويزيت بيشترى هم طلب مى كند، استفاده كرده بود. كسى با آگاهى دادن به مردم مخالفتى ندارد، تبليغات گمراه كننده كه سبب به خطر افتادن سلامت مردم يا صرف هزينه هاى گزاف از سوى آنها مى شود، ناپسند است.»
* وقتى پزشك عمومى جراح پلاستيك شد
كار تبليغات يادآورى است. يادآورى نيازى كه داريد و بزرگ كردن آن تا آن حد كه درصدد برآورده كردنش باشيد. اين نياز گاهى خريدن يك كالا يا استفاده از خدمات آموزشى، فنى و مهندسى يك مركز خاص است. حتى اگر اين نياز به شكلى غيرواقعى و اغواكننده هم به وجود بيايد و فرد درصدد رفع آن باشد، تا وقتى كه موضوع درحيطه سلامتى نبوده و صدمه هاى جانى در بر نداشته باشد، مى توان ضررهاى مالى ناشى از دل سپردن به تبليغات نادرست را فراموش كرد ، اما وقتى تبليغات از اين حوزه فراتر رفته و حيطه سلامتى مردم را در بر مى گيرد، موضوع ديگر شوخى بردار و كم اهميت نيست. چنانچه به سرعت و ظرف چند سال برخى جراحى هاى پلاستيك و زيبايى، تبديل به نيازى در بين مردم از قشرها و گروه هاى مختلف شد. كارى كه فقط بايد در حوزه تخصصى گروهى از پزشكان صورت مى گرفت، به قدرى سودآور شد كه پزشكان و متخصصان در زمينه ها و رشته هاى ديگر پزشكى را تشويق كرد تا آنها هم بهره اى از اين بازار پرسود تقاضا براى جراحى زيبايى ببرند. اين شد كه حتى گاهى پزشك عمومى هم در بروشور تبليغاتى، خود را داراى تخصص جراحى پلاستيك معرفى مى كند و در مدت كوتاهى ميزان شكايات و تخلفات صورت گرفته از سوى اين افراد، بالاترين ميزان تخلفات پزشكى را از آن خود كرد. نمونه هايى از اين دست، داراى بيشترين فراوانى در بين خبرهاى حوادث است: «بعد از عمل جراحى بينى ماه هاست كه جرأت نكرده ام به آينه نگاه كنم ‎/ فك پائينم بعد از عمل جلوتر از فك بالايى قرار گرفت‎/ دو ميليون پول دادم اما نتيجه اى نگرفتم ‎/سه دوره قرص هاى لاغرى را به تجويز پزشكم خوردم اما فايده اى نكرد و كلى هم از پس اندازم خرج شد. پزشكى به خاطر نقص زيبايى و تنفسى دختر جوانى به پرداخت ۱۱ ميليون تومان ديه محكوم شد ‎/كار پاكسازى پوست صورتم به قدرى عميق انجام شده بود كه ماه ها پوست صورتم ملتهب و پر از زخم بود.» فرهاد عليخانى كارشناس و آسيب شناس اجتماعى مى گويد:«يكى از راه هاى پيشگيرى از چنين وضعى، اطلاع رسانى دقيق و شفاف به مردم است تا به راحتى تحت تأثير تبليغات گول زننده پزشكى، بهداشتى و درمانى قرار نگيرند. بايد به مردم آگاهى داد تا براى امور مربوط به سلامتى ، زيبايى و ترميمى نزد هر كس نرفته و به هرمركزى مراجعه نكنند.»
* گمراه كننده و دردسرساز
صفحه هاى روزنامه ها مملو از آگهى هاى پزشكى است. افزايش و كاهش وزن، افزايش قد، تغيير چهره ، جراحى صورت و ... گاهى از راديو و تلويزيون هم تبليغاتى پخش مى شود كه مستقيم يا غيرمستقيم پزشك يا شيوه درمانى خاصى را معرفى مى كند. بروشورها، كاتالوگ و تراكت هاى تبليغاتى هم كم نيستند، اما دراين وضع كانال هاى ماهواره اى گوى سبقت را از بقيه ربوده اند و حجم زيادى از تبليغات پزشكى را روانه خانه هاى بينندگان برنامه هاى خود مى كنند. آنها انواع قرص ها، ويتامين ها و كپسول ها، شربت هاى جوان كننده چهره، رفع چربى خون، كاهش كلسترول و درمان ديابت را با يك تلفن تماس گيرنده به او معرفى مى كنند. در اغلب موارد پزشك توصيه كننده به مصرف اين محصولات يا خود صاحب كمپانى توليدكننده آنها است و يا سهمى از سود نصيب او مى شود.
سازمان نظام پزشكى ، انتشار هرگونه تبليغات پزشكى بدون اخذ مجوز از اين سازمان را غيرقانونى مى داند. نورالدين پيرمؤذن نماينده مجلس و عضو كميسيون بهداشت و درمان مجلس مى گويد:«وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشكى موظف شده براى نظارت به تبليغات پزشكى درمطبوعات آئين نامه اى را تدوين كند و چون حدود ۲۰ هزار آگهى پزشكى هر روز در مطبوعات چاپ مى شود، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى هم بايد از چاپ هرگونه تبليغات پزشكى براى كسانى كه فارغ التحصيل رشته پزشكى نيستند، جلوگيرى كند.» گو اين كه مديركل تبليغات و اطلاع رسانى وزارت ارشاد معتقد است : «روزنامه وظيفه اى براى استعلام صحت موارد درج شده در آگهى ندارد.»
* معجونى كه جادو مى كند
ممنوعيت هاى قانونى حتى اگر بتواند مطبوعات داخلى كشور و مؤسسه هاى تبليغاتى و مراكز پزشكى و بهداشتى را مجبور به ارائه اطلاعات درست درمتن آگهى ها به مردم كند، براى مردمى كه به هرحال به كانال هاى ماهواره اى دسترسى دارند و اغلب گمان مى كنند هر محصولى كه از آن سوى آب ها مى آيد، حكم معجون جادويى را دارد كه قادر است يك شبه همه دردها را از آنها دور كند، چه راه حلى مى توان پيش گرفت ! فرهاد عليخانى مى گويد:«يك پرسش اين است كه چرا اين تبليغات وجود دارد چون افراد سود جو و كسانى كه هميشه از سادگى و زودباورى و اعتماد مردم سوءاستفاده مى كنند، وجود دارند. اغلب هم به تعهدات حرفه پزشكى بى اعتنا هستند. از طرفى وضع بد اقتصادى و پائين بودن درآمد برخى گروه هاى پزشكى آنها را براى افزايش درآمد در پيش گرفتن چنين شيوه هايى تشويق مى كند. اما يك پرسش ديگر هم اين است كه مردم چرا اين تبليغات را باور مى كنند. نكته اين است كه اين آگهى ها درست انگشت روى نيازهاى مردم مى گذارند. چون تكيه آنها يا روى مسائل مربوط به سلامتى است يا زيبايى و همه به نوعى با اين مسائل درگيرند. مردم يا بيمارى دارند و دنبال پيداكردن راه درمان مؤثر، كارآمد و مقرون به صرفه اند و يا تمايل به زيباتركردن چهره و ظاهر خود دارند. در نتيجه كمتر مى شود كسى بى اعتنا از كنار اين آگهى ها و تبليغات بگذرد. از طرفى واقعاً كمتر كسى قدرت مقاومت در برابر تبليغاتى رادارد كه مدام در آنها گفته مى شود زيباتر ، لاغرتر، جذاب تر به نظر بياييد. بهترين راه حل اين است كه مردم از طريق رسانه ها، در جريان مسائل روز دانش پزشكى قرار بگيرند و بعد هم اين آگاهى بايد به آنها داده شود كه نبايد در زمينه سلامت خود ريسك كنند، چون صدمه اى كه به سلامتى مى رسد در بيشتر موارد قابل جبران نيست يا هزينه معنوى و مادى زيادى را به همراه دارد.»
تبليغات دروغ و خلاف واقع، هميشه مى تواند گمراه كننده و دردسرساز باشد، اما وقتى اين تبليغات در حيطه پزشكى قرار مى گيرند، سلامت جامعه اى را در معرض خطر قرار داده و موجب بى اعتمادى مردم به حرفه اى مى شود كه از آن به عنوان يكى از قديمى ترين حرفه هاى بشرى ياد مى شود.
كسانى كه عضو گروه هاى پزشكى نيستند، افرادى كه ادعاى انجام امور درمانى را دارند، پزشكانى كه ادعاهاى نادرست و خلاف واقع مى كنند و توان و تخصص خود را آنچه نيست ، نشان مى دهند هميشه براى ارائه اطلاعات نادرست به اشتباه انداختن مردم و سوءاستفاده از اعتماد و اطمينان آنها در صحنه زندگى حاضرند، هرچه قوانين براى برخورد با آنها قدرتمندتر شده و بر سختگيرى ها افزوده شود باز هم از ضرورت آگاه شدن مردم درباره آنچه مى بينند، آنچه مى شنوند و آنچه مى پذيرند كاسته نمى شود.