شيراز ـ خبرنگار «ايران»: مدير كل دفتر پيشگيرى از معلوليت هاى سازمان بهزيستى كشور با اشاره به اين كه پارسال يك ميليون و ۵۰۰ هزار كودك در طرح تشخيص تنبلى چشم معاينه شدند پيش بينى كرد كه امسال اين تعداد به يك ميليون و ۷۰۰ هزار نفر افزايش يابد.
دكتر زهرا نوع پرست در جمع خبرنگاران در شيراز افزود: پارسال ۷۱ درصد از كودكان ۴ تا ۶ ساله ايرانى زير پوشش طرح تنبلى چشم قرار گرفتند و اميدواريم با مشاركت بيشتر خانواده ها اين ميزان امسال به ۸۰ درصد برسد.
وى گفت: پيشگيرى از تنبلى چشم يكى از اولويت هاى اصلى سازمان بهداشت جهانى (WHO) در رده سنى كودكان است كه يك برنامه ۲۰ ساله از سوى اين سازمان براى انجام آن تدوين شده و اجراى آن از ۱۰ سال قبل در كشورهاى مختلف از جمله ايران آغاز شده است.
به گفته نوع پرست، در طول ۱۰ سال اجراى طرح در ايران ۱۱ ميليون كودك مورد معاينات تشخيص تنبلى چشم قرار گرفته اند كه ۳۰۰ هزا نفر از آنها دچار اختلالات بينايى بوده اند و از اين تعداد ۸۹ هزار كودك مبتلا به تنبلى چشم شناسايى شده و جهت درمان آنها اقدام شده است.
وى، نبود مستندات قانونى را يكى از مشكلات اساسى اجراى طرح هاى پيشگيرى از معلوليت در كشور ذكر كرد و گفت: به لحاظ قانونى هيچ الزام و اجبارى براى شركت افراد در طرح هاى پيشگيرى از معلوليت وجود ندارد و خانواده ها به صورت داوطلبانه مى توانند كودك خود را براى انجام معاينات طرح به مراكز مربوطه بياورند يا اين كه آنها را از اين امكان فراهم آورده براى جلوگيرى از بروز معلوليت هاى احتمالى محروم كنند. نوع پرست از تدوين اوليه قانون جامع پيشگيرى از معلوليت ها از سوى كارشناسان سازمان بهزيستى و ارسال آن به وزارت رفاه براى تأييد، خبر داد.
وى با تأكيد بر اين كه عارضه تنبلى چشم، داراى علائم ظاهرى نيست و والدين قادر به تشخيص آن نيستند، گفت: اين عارضه تنها پس از انجام معاينات، قابل تشخيص است و با اين كه تا ۱۲ سالگى مى توان آن را درمان كرد اما بهترين زمان درمان آن تا ۵ سالگى كودك است.
مدير كل دفتر پيشگيرى از معلوليت هاى سازمان بهزيستى كشور يادآور شد: طرح پيشگيرى از تنبلى چشم براى كودكان زير ۳ سال به صورت آزمايشى در استان هاى اصفهان و هرمزگان به اجرا درمى آيد و امسال براى نخستين بار يك بودجه ۹ ميليارد ريالى از سوى وزارت رفاه به منظور اجراى غربالگرى بينايى در نظر گرفته شده است.
وى با بيان اين كه هر ۲ روز بين ۳۰ تا ۴۰ كودك ناشنوا در ايران به دنيا مى آيد، اظهار داشت: در حال حاضر انجام معاينات شنوايى سنجى براى تشخيص اختلالات شنوايى كودكان از ۲‎/۵ سالگى در ايران انجام مى شود كه اين زمان بسيار دير است و با دستگاه هاى شنوايى سنج جديدى كه به تازگى استفاده از آنها در كشور رايج شده مى توان اختلالات شنوايى نوزادان را در ساعت هاى اوليه پس از تولد شناسايى و به آسانى درمان كرد.
نوع پرست افزود: اگر اختلالات شنوايى نوزادان در روزهاى اوليه تولد شناسايى شود مى توان از طريق استفاده از سمعك به مدت ۶ ماه يا در صورت نياز با كاشت حلزون، مشكل ناشنوايى آنها را درمان كرد و اين كودكان در آينده علاوه بر داشتن شنوايى كامل، مى توانند به راحتى صحبت كنند.وى خاطرنشان ساخت: هم اينك ۳۶ دستگاه شنوايى سنج جديد در مراكز دولتى كشور وجود دارد و امسال با هماهنگى وزارت رفاه ۱۲۰ دستگاه ديگر براى استفاده در سراسر كشور بويژه مناطق روستايى خريدارى مى شود.
معاون پيشگيرى سازمان بهزيستى استان فارس نيز در اين نشست خبرى اظهار داشت: در طرح پيشگيرى از تنبلى چشم در سال گذشته بيش از ۹۰ هزار كودك كه حدود ۸۰ درصد از جمعيت كودكان ۴ تا ۶ ساله استان فارس را تشكيل مى دادند، معاينه شدند كه تعداد يك هزار و ۲۰۰ نفر از آنها دچار عارضه تنبلى چشم بودند و حل مشكل بينايى اين كودكان از سوى بهزيستى با تجويز عينك و در مواردى با انجام جراحى پيگيرى شد.
دكتر معصومه فروتن افزود: پارسال انجام معاينات پيشگيرى از تنبلى چشم در فارس در يك هزار و
۳۰۰ پايگاه صورت مى گرفت كه امسال تعداد پايگاه ها به يك هزار و ۴۰۰ مورد افزايش يافته است.
وى گفت: امسال در اجراى طرح پيشگيرى از تنبلى چشم، گروه هاى سيار در استان افزايش يافته و با هماهنگى هاى انجام گرفته، كودكان عشاير نيز در اين طرح پوشش داده مى شوند.
طرح پيشگيرى از تنبلى چشم در سراسر كشور از اول تا ۳۰ آبان ماه جارى به اجرا درمى آيد كه در مرحله اول كودكان ۴ تا ۶ ساله مراجعه كننده در مهدهاى كودك و آمادگى ها مورد معاينه قرار گرفته و در مرحله دوم از سوى متخصصان بينايى سنجى (اپتومترويست) معاينه مى شوند كه در صورت نياز و تشخيص متخصص كودكان داراى اختلالات بينايى به چشم پزشك متخصص ارجاع داده مى شوند.اين طرح به صورت رايگان و با همكارى سازمان بهزيستى و آموزش و پرورش اجرا مى شود.

معاون خدمات شهرى شهردارى قم از آغاز طرح ضربتى جمع آورى متكديان در سطح شهر قم خبر داد.
غلامرضا جانقربان در اين باره گفت: با هدف پاكسازى سيماى شهر مذهبى قم از وجود متكديان طرح ضربتى جمع آورى متكديان در اين شهر با همكارى تعدادى ديگر از دستگاه هاى اجرايى به مرحله اجرا در مى آيد.
وى با اشاره به اين كه اين طرح در ۲ مرحله به اجرا گذاشته مى شود،ادامه داد: در اجراى اين طرح استاندارى، نيروى انتظامى، بهزيستى و دادستانى عمومى و انقلابى قم شهردارى را يارى مى كنند.
معاون خدمات شهرى شهردارى قم اظهار كرد: در مرحله نخست اجراى اين طرح ۱۸ متكدى جمع آورى و به مجتمع بهزيستى در قم تحويل داده شدند.

به مناسبت ۱۳ آبان، دانشجويان و دانش آموزان
سراسر كشور در يك راهپيمايى با شكوه شركت كردند
طنين مرگ بر آمريكا در ميهن اسلامى
گروه شهرستان ها ـ به مناسبت ۱۳ آبان، روز مبارزه با استكبار جهانى، روز تسخير لانه جاسوسى آمريكا و روز دانش آموز دانشجويان و دانش آموزان سراسر كشور با شركت در راهپيمايى با شكوهى، نسبت به سياست هاى مستكبرانه آمريكا و هم پيمانانش اعلام انزجار كردند.
در پايان اين راهپيمايى كه با شعارهايى همچون «سيزدهم آبان ماه يوم الله يوم الله»، «مرگ بر آمريكا»، «مرگ بر اسرائيل» و «آمريكا ننگت باد» همراه بود، قطعنامه سراسرى روز مبارزه ملى با استكبار جهانى قرائت شد كه با تكبير مورد تأييد حاضران قرار گرفت.
به گزارش خبرنگاران «ايران» ،از اقصى نقاط كشور حاكى است كه شركت دانش آموزان و دانشجويان و قشرهاى مختلف مردم در اين راهپيمايى چشمگير بود.
سمنان ـ شمارى از دانش آموزان و دانشجويان در سمنان با حضورى گسترده و پرشور در راهپيمايى روز ملى مبارزه با استكبار شركت كردند.آنها با اشاره به اينكه استكبار به سركردگى آمريكا دشمنى با ملت ايران را هر ساله بيشتر و آشكارتر مى كند، افزودند: حضور در راهپيمايى ۱۳ آبان به آمريكا اين پيام را مى دهد كه مردم ايران همچنان در راه ارزش ها و اصول خود استوار و در مقابل تهديد ها سرخم نخواهندكرد.
احمد غريبيان يك دانش آموز سمنانى گفت: با حضور خود و خانواده ام در راهپيمايى روز ۱۳ آبان ضمن بيعت مجدد با آرمان هاى انقلاب پايبندى خود را به ارزش هاى ناب انقلاب به نمايش مى گذاريم. مريم سلطان پور يك دانشجوى سمنانى حضور در راهپيمايى ۱۳ آبان را وظيفه ميهنى و دينى همه ملت ايران دانسته و گفت: با حضور خود دراين راهپيمايى بار ديگر ايستادگى و مقاومت خود را در برابر توطئه ها و دشمنى دشمنان ملت به نمايش خواهيم گذاشت.
خرم آباد ـ معاون امنيتى، انتظامى وزير كشور گفت: ايران اسلامى كانون مبارزه با استكبار جهانى است.سردار محمد باقر ذوالقدر در جمع راهپيمايى كنندگان ۱۳ آبان در خرم آباد افزود: با پافشارى و مبارزات دانشجويان مسلمان ايران اسلامى و انتشار اسناد جاسوسى آمريكا در ايران، ماهيت واقعى آمريكا و استكبار براى جهانيان افشا شد.
وى اضافه كرد: استكبار جهانى به سركردگى آمريكا براى مبارزه با ايران و ايرانى در همه جاى دنيا از هيچ كوشش و تلاشى دست بردار نيست.
سردار ذوالقدر گفت: آمريكايى ها همه راه هاى مبارزه را امتحان كرده اند اما هميشه در اين مبارزه بزرگ با شكست رو به رو شده اند.
وى اظهار داشت: آمريكايى ها با اعمال فشار سياسى، تحريم اقتصادى و تهاجم فرهنگى نيز نتوانسته اند ملت ايران را شكست دهند و ملت ايران هميشه و در همه جا پيروز ميدان مبارزه بوده است.
قائم مقام وزير كشور گفت: فشارهاى آمريكا و استكبار جهانى در آينده بر ايران ادامه خواهد داشت و ايران و ايرانى هميشه موفق خواهد بود.
سردار ذوالقدر گفت: با اتحاد و وحدت مى توان همه مشكلات پيش رو را برداشت و در همه عرصه ها پيروز شد.
اروميه ـ مسئولان و مديران دستگاه هاى اجرايى آذربايجان غربى نيز همگام با مردم اين استان در راهپيمايى ۱۳ آبان شركت كردند.
رئيس سازمان ملى جوانان آذربايجان غربى حضور دراين راهپيمايى را يك وظيفه شرعى و دينى خواند و گفت: روز ۱۳ آبان ماه يادآور رشادت هاى دانشجويان و دانش آموزان اين مرز و بوم در عرصه هاى مختلف پيروزى انقلاب است.
طاهر بخشايى افزود: سازمان ملى جوانان استان به همراه تمامى انجمن هاى مردم نهاد خود در كنار همه قشرهاى مردم در اين راهپيمايى شركت كرد.
گناوه ـ دانش آموزان و قشرهاى مختلف مردم در شمال استان بوشهر، فرياد استكبار ستيزى خود را در راهپيمايى ۱۳ آبان در سواحل خليج فارس طنين انداز كردند. هزاران نفر از قشرهاى مختلف مردم بندرهاى گناوه، ديلم، ريگ و امام حسن با حضور در راهپيمايى يوم الله ۱۳ آبان شعارهاى مرگ بر آمريكا و اسرائيل سر دادند و انزجار خود را از سردمداران استكبار جهانى اعلام كردند. حضور بى شمار دانش آموزان بسيجى با لباس فرم و پيشانى بندهايى با شعارهاى مذهبى و انقلابى از جلوه هاى ويژه راهپيمايى مرزنشينان شمال استان بوشهر به مناسبت گراميداشت روز ملى مبارزه با استكبار جهانى بود.
در اجتماع راهپيمايان ۱۳ آبان شهرهاى گناوه، ديلم، ريگ و امام حسن عده اى از فرهنگيان و دانش آموزان با قرائت مقاله هايى مناسبت هاى اين روز تاريخى را بيان كردند .
اردبيل ـ استاندار اردبيل از روز ۱۳ آبان به عنوان روز تقابل حق و باطل ياد كرد.
على نيكزاد در آيين راهپيمايى روز سيزدهم آبان در شهر اردبيل با اشاره به اين كه اين روز همواره در تاريخ ايران اسلامى روز تقابل حق و باطل بوده است، گفت: شما دانشجويان، دانش آموزان، نوجوانان و جوانان اين مرز و بوم با تحصيل علم، خودسازى، ارتباط با خداوند، روحيه ايثار و گذشت و پيروى از اهل بيت عليه السلام آينده را باز هم از آن ايران اسلامى خواهيد كرد.
گزارش خبرنگاران ما از شهرستان هاى خلخال، مشكين شهر، پارس آباد، گرمى، بيله سوار، كوثر، نمين و نير حاكيست كه راهپيمايان در اين مناطق نيز سالروز تسخير لانه جاسوسى، تبعيد امام (ره) و نيز شهادت جمعى از دانش آموزان را گرامى داشتند.
دزفول ـ رئيس اداره آموزش و پرورش دزفول گفت: مبارزه مردم ايران عليه استكبار جهانى برگ زرينى در تاريخ كشور است.عبدالكريم جمال در اجتماع راهپيمايان ۱۳ آبان در دزفول افزود: مبارزه مردم ايران به رهبرى امام خمينى (ره) و رهبر معظم انقلاب با توطئه هاى آمريكا و ايادى اش براى جهانيان الگو و پيام ايستادگى در برابر استكبار را به همراه داشته است.
به مناسبت ۱۳ آبان دانش آموزان دختر و پسر مدارس راهنمايى و متوسطه دزفول در سالروز ملى مبارزه با استكبار جهانى دست به راهپيمايى زدند.
در اين راهپيمايى كه امسال به طور جداگانه در دزفول انجام شد دانش آموزان پسر از ميدان حاج مرادى تا مصلاى امام على عليه السلام اين شهر و دانش آموزان دختر از دبيرستان كوثر تا كلوپ ورزشى راهپيمايى كردند.
نظير اين راهپيمايى در ديگر شهرهاى شمالى خوزستان، انديمشك، شوش و گتوند با حضور دانش آموزان برگزار و در اين شهرها روز ملى مبارزه با استكبار جهانى گرامى داشته شد.

قزوين - آزاده گروسى: در آيين تجليل از صادركنندگان نمونه كشورى كه با حضور معاون فرهنگى و امور مجلس، وزير بازرگانى، معاون رئيس اتاق بازرگانى كشور و نماينده ولى فقيه و امام جمعه قزوين و نايب رئيس مجلس شوراى اسلامى و جمعى از مسئولان دستگاه هاى مربوطه در استان قزوين برگزار شد، دكتر بازرگان قائم مقام وزير بازرگانى از اختصاص ۷۳۰ ميليارد تومانى جايزه صادراتى به صادركنندگان نمونه امسال خبر داد.
وى تصريح كرد: اتاق بازرگانى از طريق دولت مبلغ ۷۳۰ ميليارد تومان به منظور تجليل از صادركنندگان در رونق توسعه و توليد دركشور به مجلس پيشنهاد داده كه اميدواريم با تأييد اين مصوبه در مجلس مطالبات صادركنندگان پرداخت و نظام توليد و تجارت در كشور مورد حمايت واقعى قرار گيرد.
بازرگان با اشاره به اهميت آموزش، نقد سازنده و پيشنهادهاى عملياتى در برنامه ريزى اقتصادى، گفت: توليد هدفمند مبتنى بر بازار مشخص، سود شروع و توليد پايدار موجب رونق تجارى، سامان يافتن تجارت و ايجاد نشاط در جامعه مى شود.
وى تصريح كرد: ساختار كنونى كشور نه تنها از بسيارى جهات پاسخگوى نيازهاى وارد شدن به بازار جهانى نيست، گاهى حتى پاسخگوى نيازهاى واقعى نيز نيست.
وى سپس به سياست هاى اصل ۴۴ اشاره و تأكيد كرد: اجراى اين اصل از جمله راهكارهاى ايجاد تحول و دگرگونى در اقتصاد كشور است.
على عبداللهيان، معاون اتاق بازرگانى كشور هم تغيير نگاه به صاحبان ثروت و سرمايه دركشور و استفاده از نخبگان اقتصادى را امرى ضرورى دانست و گفت: صاحبان سرمايه و كارآفرينان بايد در جامعه احترام داشته باشند و با حمايت جدى دولت موانع دست و پاگير را از سر راه بردارند.
حجت الاسلام و المسلمين ابوترابى فرد، نايب رئيس مجلس شوراى اسلامى در اين مراسم با قدردانى از صادرات نمونه استان، گفت: با وجود داشتن اقتدار سياسى، متأسفانه در بخش اقتصادى آسيب پذير هستيم و نمى توانيم از قابليت هاى خدادادى مانند نفت براى رفع تهديدات دشمنان بهره لازم را ببريم.
سيدمحمد ابوترابى افزود: با كنترل هزينه هاى جارى و عمرانى و تأمين آنها از محل دريافت ماليات، كاهش وابستگى به نفت و مديريت منابع مى توانيم با يك انقلاب اقتصادى تورم را يك رقمى ، ارزش ملى را حفظ و به توسعه اقتصادى نيز كمك كنيم.
نايب رئيس مجلس شوراى اسلامى، تصريح كرد: صادركنندگان با يك نگاه عقلانى، نه با يك نگاه سود مقطعى بايد از تسهيلات براى توسعه و افزايش توليد استفاده كنند. قطعاً درآمدهاى ما زياد و به بيش از ۸‎/۷ درهم درصد ارتقا خواهد يافت و ما منتظر روزى هستيم كه تمامى هزينه هاى جارى بايد توسط قانون از سهم درآمدهاى مالياتى تأمين شود.
وى با اشاره به يك انقلاب اقتصادى تأكيد كرد: شاهراه ارتقاى سطح زندگى در آمد و ارزش پول ملى و كاهش تورم در كشورمان، پرداختن به حوزه صادرات است كه در اين راه قدم هاى بلندى برداشته شده اما نقش صادر كنندگان نقش بسيار محورى و كليدى است و كشور آماده شنيدن نظرات و ديدگاه هاى صادر كنندگان در جهت ظرفيت هاى بسيار بالا براى سرمايه گذارى است.
وى با اشاره به بسترهاى لازم صادرات در ايران خاطرنشان كرد: فاصله ايران با افغانستان همان فاصله اى است كه ايران با كشورهاى توسعه يافته در زمينه صادرات دارد چرا كه زيرساخت ها و امكانات در كشور براى رقابت در كشورهاى توسعه يافته خارجى فراهم است كه اين مستلزم اين است كه توليدات بايد با استانداردهاى بين المللى مطابق باشد.
مقدسى نايب رئيس و دبير شوراى توليد كننده پودر كشور نيز به نمايندگى از صادركنندگان گفت: ما خواهان ارتقاى هر چه بيشتر توليد جهانى هستيم كه اين كميته با هزار ميليارد تومان پتانسيل در داخل كشور مى تواند در سطح عظيمى در عرصه صادرات نقش آفرينى كند.مقدسى تصريح كرد: از مجموع توانى كه در كشور جهت توليد پودر كشور وجود دارد
۴۷‎/۷ درصد توسط استان قزوين در اين نياز مهم بهداشتى در سطح ملى تأمين مى شود و ۴۹‎/۵ درصد پودر كشور نيز توسط استان قزوين به كشورهاى ديگر و حتى اروپايى صادر مى شود.
وى گفت: ۱‎/۵ ميليارد تومان سهم جواز است كه فقط در بخش شوينده ها بالاى
۲ ميليارد تومان مطالبات وجود دارد كه پرداخت نمى شود.
وى با انتقاد از اينكه تنها به شركت هاى صددرصد خصوصى جوايز تعلق مى گيرد تصريح كرد: شركت هاى بزرگ عملاً از چند لايه تشكيل شده اند و سهام داران زيادى دارند.
سيد احمد نصرى استاندار قزوين ميزبان اين همايش نيز گفت: توليد بدون در نظر گرفتن صادرات در دراز مدت محكوم به شكست است و به دليل محدوديت بازارهاى داخلى بايد به مجهز كردن خود به علم و تكنولوژى روز به روز به صادرات توجه جدى كنيم.
نصرى ارزش كالاهاى صادراتى در ۶ ماهه نخست در استان قزوين را ۱۰۴ ميليون دلار برآورد كرد و افزود: بيش از ۸۰ درصد كالاهاى صادراتى استان قزوين را كالاهاى صنعتى و معدنى تشكيل مى دهند. افرازه رئيس بازرگانى استان قزوين، سرچمى رئيس اتاق بازرگانى و ۳ نفر از صادر كنندگان درباره نحوه انتخاب صادركنندگان نمونه و مشكلات موجود راهكارهايى براى صادركنندگان عنوان كردند.
همچنين از ۱۷ صادر كننده نمونه استان قزوين و ۳۵ شركت فعال كه بيشترين رشد صادرات كشورى را داشتند به همراه ۳ نفر از شركت هاى بهداد، ياس نخ و صادرات خاورميانه به عنوان صادركنندگان نمونه كشورى تنديس و لوح يادبود اهدا شد.

كاشان ـ خبرنگار «ايران»: رئيس اداره بهزيستى كاشان گفت: در حال حاضر ۳۵۰ بيمار روانى مزمن در اين شهرستان شناسايى و براى آنها پرونده تشكيل شده است.
سيد جواد ثنايى كه در ششمين همايش آشنايى با بيمارى هاى روانى در فرهنگسراى مهر سازمان رفاهى تفريحى شهردارى كاشان سخن مى گفت افزود: اداره بهزيستى به ۱۶۲ نفر از اين بيماران خدمات ارائه مى كند.
وى اظهار داشت: علاوه بر آنكه به ۱۰۰ نفر از اين عده ماهانه كمك هزينه نگهدارى به طور مستمر پرداخت مى شود ۵۰ نفر از بيماران روانى مزمن نيز ۳ ماه يك بار كمك هزينه نگهدارى به صورت غير مداوم دريافت مى كنند.
وى افزود: هم اكنون يك مركز جامع توانبخشى آموزشى مخصوص بيماران روانى مزمن با ظرفيت ۳۰ بيمار به صورت شبانه روزى در كاشان فعال است كه ۱۰ بيمار نيز به صورت روزانه به اين مركز مراجعه و آموزش مهارت هاى زندگى را كسب مى كنند و ۳۰ بيمار هم روزانه در اين مركز به صورت سرپايى درمان مى شوند. در ادامه اين همايش نيز رئيس بيمارستان اخوان كاشان گفت: برخى اختلالات مانند اختلال اسكيزوفرنيا سال هاى طولانى و گاهى تا آخر عمر باقى مى مانند كه به اين دسته از بيمارى ها، بيمارى روانى مزمن گفته مى شود. ششمين همايش آشنايى با بيمارى هاى روانى مزمن با هدف افزايش آگاهى و توانمند ساختن خانواده ها براى كمك به اين دسته از بيماران در فرهنگسراى مهر سازمان رفاهى تفريحى شهردارى كاشان برگزار شد.

] نغمه عقيلى]

بام هاى سفالى نشانه معمارى خانه هاى شمال ايران، شاخصه اى منسوخ شده است كه تا چند سال ديگر اثرى از آن باقى نخواهد ماند. اكنون در شمال نه مردم بام ساختمان ها را سفال مى كنند و نه ديگر استادكارى پيدا مى شود، در تمام استان گلستان حتى يك كوره پخت سفال باقى نمانده است.
سفال هاى قرمز اخرايى رنگ زير باران هاى بى محاباى شمال وقتى كه بوى رطوبت همه جا را پر مى كند، قشنگ تر از هر زمان ديگرى هستند اين شيروانى ها كه از خيسى باران پررنگ تر و زيباتر مى شوند سال هاست خانه هاى قديمى را از يورش باران هاى سيل آسا در امان نگه داشته اند اما خود ديگر در امان نيستند.
اين روزها خانه هاى قديمى يكى يكى خراب مى شوند و جاى خود را به مكعب مستطيل هاى آپارتمانى مى دهند. هرچند دهه هاى گذشته سقف هاى حلبى به دليل تبليغات بسيار و سبكى جاى سفال را بر روى بام ها گرفته بودند اما حالا ديگر نوبت ايرانيت است كه جايى براى سفال باقى نگذارد و سقف آپارتمان ها را بپوشاند. سفال بام ساختمان هاى قديمى، امروزه در شهرهاى استان گلستان تغيير رنگ داده، در مجاورت هوا سياه شده و پس ازگذشت چندين دهه محل سبز شدن علف ها شده است. هرچند سفال هايى كه در خانه هاى تحت مرمت ميراث فرهنگى به كار مى روند نو و جديد به نظر مى رسند اما اينها سفال هاى خانه هاى قديمى است كه شسته و تميز شده چراكه بيش از ۴۰ سال از بسته شدن آخرين كوره هاى سفال پزى در گرگان و رشت مى گذرد و ديگر سفال نويى وجود ندارد.
حدود نيم قرن پيش، تا قبل از اين كه حلب پوشش سقف خانه ها شود مردم در گرگان و رشت و سراسر شمال ايران سقف خانه ها را سفال مى كردند. فرقى نداشت از غنى و فقير از شرق تا غرب مردم سقف خانه ها را به دليل باران هاى منطقه شيروانى مى ساختند. شيروانى خانه ها در حقيقت اسكلتى شيبدار از چوب هاى محكم بود كه روى آن را با تخته و نى مى پوشاندند و سپس سفال ها را بر روى آن مى چيدند.
شعبانعلى چلچله، استادكار ۵۵ ساله گرگانى كه سازمان صنايع دستى گلستان به سختى توانست او را بيابد سفال چينى را از پدرش ياد گرفته و از ۱۳ سالگى در آخرين كوره ساخت سفال پزى گرگان كار مى كرده است. وى مى گويد: ماده اوليه سفال، خاك رس قرمز رنگ بود كه با آب آن را خمير مى كردند و مخلوط حاصل را پس از هواخوردن به صورت ناودانى قالب گيرى مى كردند و سپس در كوره مى چيدند؛ بسته به زمانى كه يك كوره پر مى شد از زمانى كه آتش كوره روشن مى شد تا زمانى كه سفال ها از آن بيرون بيايند يك هفته زمان لازم بود.
چگونگى استقرار سفال ها روى بام هم قاعده خاصى داشت به طورى كه سفال چينى از پايين به بالا صورت مى گرفت و تنها انتهاى رديف پايينى و سر رديف بالايى را با ملات گل و آهك مى گرفتند تا سفال ها ليز نخورد و نريزد. سفال را در ۲ رديف مى چيدند رديف زيرين آب بر بود و بر روى تخته ها و نى ها مى نشست و رديف بالايى به عنوان بالاپوش بر روى رديف هاى زيرين چيده مى شد، در نتيجه پوششى قفل و بست شده به دست مى آمد كه مانع از نفوذ باران به داخل سقف بود.
در شيروانى ها ستونى دودكش مانند نيز وجود دارد كه به آن كلاغ نشين مى گفتند. كلاغ نشين براى اين ساخته مى شد تا هر وقت به تعمير سفال ها نياز باشد سفالگردان از راه آن داخل بام خانه شود و سپس به روى سفال ها بيايند. برخى دهانه كلاغ نشين را با چوب مى بستند تا حيوانات به داخل نيايند و بودند كسانى كه براى استفاده از كود پرندگان دهانه ورودى بام را بازمى گذاشتند.
چلچله مى گويد گاهى اوقات سفال ها مى شكنند يا از بام مى افتند به همين سبب به تعمير نياز دارند تعمير سفال ها را سفال گردانى مى نامند چرا كه اگر سفالى در رديف زيرين شكسته بود آن را برمى داشتند و با سفال سالم رويى عوض مى كردند و سفال سالم را زيركار مى گذاشتند اين برگردان سفال ها سبب شده بود كسانى كه اين كار را انجام مى دادند به سفالگردان مشهور شوند. اين روزها ديگر سفالگردان پيدا نمى شود مگر پيرمردان قديمى در روستاها كه آنها هم به سبب سن بالا به سختى مى توانند بر روى شيب تند برخى بام ها كار كنند .چلچله با بيان اين مطلب ادامه مى دهد سفالگردان هايى هستند اما افراد آموزش ديده ندارند، همگى تجربى كار مى كنند و كسانى كه بتوانند كارهاى مورب را كه مشكل تر است اجرا كنند نداريم.
علاوه بر اين اكنون سفال فروشى نيز وجود ندارد. اگر بنايى خراب شود برخى ها سفال هايشان را جمع مى كنند تا در مواقع لزوم بام خانه هاى محكم و خوبى كه از قديم باقى مانده را با آن تعمير كنند زيرا تا زمانى كه چوب هاى زير سفال ها يعنى اسكلت شيروانى سالم باشد سفال باقى خواهدماند و فقط سالى يكبار يا چند سال يكبار به سفالگردانى نياز دارد.
قربانعلى عباسى كارشناس ارشد ميراث فرهنگى استان گلستان نيز مى گويد: بافت هاى ارزشمند قديمى گل سر سبد شهرهاى تاريخى ايران هستند كه به عنوان يكى از شاخصه هاى اصلى معمارى ايران زمين محسوب مى شوند اما در دهه هاى اخير با
بى رحمى تمام در معرض نابودى قرارگرفته اند.
وى ادامه مى دهد در استان هاى شمالى خانه هاى آجرى، بام پوش هاى سفالى، حياط هاى بزرگ و درختان مركبات كه طراوت و شادابى به همراه داشتند مدت هاست كه در خطر نابودى قرار گرفته و چند سالى است كه شاهد فرو ريختن اين يادگارهاى باعظمت گذشته و هويت معمارى ايرانى و اسلامى هستيم.
امروزه به جاى سفال در خانه هاى شمال از ايرانيت استفاده مى شود هرچند استاد چلچله عقيده دارد ايرانيت در كشورهاى اروپايى به دلايل بهداشتى از رده خارج شده با اين حال كسى در ايران از سفال استفاده نمى كند با اين كه به گفته اين استاد كار باتجربه سفال به نسبت ايرانيت عايق بهترى براى گرما، سرما و صداست و قطر و فاصله بين ۲ سفال سبب مى شود اين فاصله به صورت عايق عمل كند؛ اما مردم هرگز سقف خانه ها را سفال نمى كنند.
پوشش سفالى بام در بسيارى از كشورهاى دنيا از قاره آسيا تا اروپا از ژاپن تا پرتغال در زيباترين شهرهاى قديمى جهان در بناهاى تاريخى و محلات اين شهرها هنوز برجاى مانده است. اين كشورها براى ايمن سازى سفال ها تغييراتى در شيوه كار داده اند به طورى كه علاوه بر استفاده از لايه هاى عايق، شيروانى ها را هم كاملاً با تخته سه لا پوشانده و سفال ها را به تخته سه لا پيچ مى كنند.
اما اين روزها در استان گلستان مردم حتى در خانه هاى ييلاقى كه در روستاهاى اطراف شهر مانند روستاى زيارت گرگان مى سازند از سفال استفاده نمى كنند. چلچله با اشاره به ساختمان هايى كه ادارات ميراث فرهنگى در آن مستقر هستند مى گويد: ميراث فرهنگى گلستان همت كند ساختمان هايش را با سفال نو سرنمايد تا ديگران نيز به اين كار تشويق شوند.
هرچند با گذشت زمان و اطلاع از كيفيت سفال و مقاومت آن در برابر عوامل طبيعى شركت هاى توليد سفال ماشينى، سفال هايى در طرح ها و رنگ هاى متنوع مى سازند اما با اين حال سفال به طور گسترده مورد استفاده قرار نمى گيرد، فقط در برخى ساختمان هاى شيك مالكان براى تزئين بام خانه ها از آنها استفاده مى كنند و معماران با اين كار نماى خوبى به بناها مى دهند، ضمن اين كه شكل و تكنيك استفاده از اين سفال ها نيز به نسبت گذشته تغيير كرده است، با اين حال سفال مانند گذشته طرفدار ندارد.

] كلثوم سلطانى]

سرزمين كهنسال هرمزگان كه تاريخ، فرهنگ، سنت ها، آداب و رسوم ديرپايش همواره گوياى جاودانگى و قدمت ريشه دارش بوده است در پهنه خود هزاران رمز و راز دارد. يادها، يادبودها و آثار باستانى كه تاريخ پربارش را به نظاره مى نشيند.
بر اساس آخرين بررسى هاى باستان شناسى كه در استان هرمزگان انجام شده است پيشينه تاريخى اين استان برگرفته از دوره هاى پارينه سنگى، پيش از تاريخ، تاريخى و دوره اسلام است كه در واقع اهميت استان را به لحاظ تاريخى و باستان شناسى در كشور مورد توجه قرار مى دهد.
معاون ميراث فرهنگى، سازمان ميراث فرهنگى گردشگرى و صنايع دستى استان هرمزگان مى گويد : دوره پارينه سنگى بين ۲۰۰ تا ۸۰۰ هزار سال بر اساس آثار به دست آمده است، يعنى زمانى كه انسان هاى اوليه از قاره آفريقا به آسيا از طريق استان و شهرستان هاى ميناب و جاسك وارد شده اند.
عباس نوروزى دوره تاريخى استان را از ۷ هزار سال تا ۳ هزار سال عنوان كرده و مى افزايد: در هزاره سوم اين دوره يعنى ۵ هزار سال پيش استان هرمزگان به عنوان ارتباط دهنده فرهنگ هليل رود از شرق كشور به غرب يعنى شوش بوده است و در واقع اين دوره ادامه فرهنگ هليل رود بوده كه بخشى از آن در استان كرمان است و بر طبق بررسى هاى به عمل آمده شهرستان جاسك درشرق استان نزديك ترين مكان براى انتقال اين فرهنگ به كشورهاى حاشيه خليج فارس بوده است.
وى دوره تاريخى استان را شامل دوره هاى هخامنشى، اشكانى و ساسانى دانسته و خاطر نشان مى كند كه به دليل عدم پژوهش هاى باستان شناسى لازم در حال حاضر آثار دوره هخامنشى كمتر مورد شناسايى قرار گرفته است، اما آنچه مسلم است در اين دوره استان به دليل داشتن بندرگاه هاى مهم داراى اهميت بوده به گونه اى كه داريوش اول در كتيبه هاى خود نام مكران را كه بخش هايى از شهرستان ميناب و خصوصاً جاسك است به عنوان ايالت هاى ايران نام برده است.
وى عنوان مى كند: در دوره بعد از هخامنشيان بر طبق اسناد تاريخى سردار بزرگ اسكندر مقدونى و طى مأموريتى كه به او داده شده بود
(طبق كتاب هردوت مورخ يونانى) گذر او از سواحل خليج فارس شهرستان هاى ميناب و جاسك بوده به گونه اى كه شهرستان ميناب نام آناميس را داشته است.نوروزى دوره هاى اشكانى و ساسانى را با توجه به آثار به دست آمده از اين دوران مهم مى داند: نقش شهرستان ميناب بسيار حائز اهميت بوده است. در اين دوران كشور داراى ثبات سياسى بوده و به راحتى از بندرگاه هاى اين استان كالاهايى چون پارچه ابريشم و زعفران به كشورهاى همجوار صادر و ديگر كالاها وارد مى شد.وى قديمى ترين آثار استان در دوره اسلامى را مسجد كوشه در قشم مى كند: اين مسجد از مساجد اوليه اسلامى در كشور است كه قدمت آن به سال ۲۶۱ هجرى قمرى مى رسد .
معاون ميراث فرهنگى سازمان ميراث فرهنگى گردشگرى و صنايع دستى استان هرمزگان استان را در دوره سلجوقى به لحاظ بازرگانى پر رونق توصيف مى كند: اهميت اقتصادى در اين دوره زمانى اتفاق افتاد كه شهر تجارى سيراف بوشهر به دليل زلزله از بين مى رود و از آن تاريخ به بعد جزيره كيش داراى رونق تجارى شده كه آثار آن به عنوان شهر حريره موجود است و پس از اين كه جزيره كيش رونق تجارى خود را از دست داد از قرن پنجم تا هفتم هرمز كنونى كه در واقع بخشى از شهرستان ميناب است، داراى اهميت بسيارى از جهت تجارى و بازرگانى بوده به گونه اى كه مركز تجارى جاده ابريشم دريايى محسوب مى شده و كالاهايى از خراسان، رى، چين و ادويه هند از اين بندر به خارج از كشور صادر مى شده است .
در سفرنامه هاى جهانگردانى چون ماركو پولو، ابن بطوطه و ديگر جهانگردان به اهميت اين شهر پرداخته اند. گفتنى است ميناب (هرمز كهنه) در زمان حمله تيموريان در قرن هشتم اهميت خود را از دست داد و مدتى نيز جزيره هرمز به عنوان بندرگاه تجارى جاى هرمز كهنه را تا زمان حمله پرتغالى ها گرفت كه با ساخت بزرگترين قلعه و همچنين جزاير قشم و لارك از موقعيت استراتژيكى آن به سود خود بهره بردند.
پرتغالى ها قريب به ۱۱۵ سال جزاير و سواحل استان هرمزگان را در تصرف خود داشتند و از سال ۱۵۰۷ تا ۱۶۲۲ ميلادى به دليل اين كه كشور ايران در زمان شاه اسماعيل با اقوام داخلى و كشور عثمانى درگير بود، نتوانست به مقابله با پرتغالى هايى كه مناطق جنوبى را در اشغال داشتند بپردازد، اما در سال ۱۶۲۲ ميلادى پرتغالى ها در زمان شاه عباس صفوى به فرماندهى امامقلى خان و كمك كشتى هاى جنگى انگلستان، از جزاير هرمز، قشم و لارك بيرون رانده شدند اما اين جزاير رونق گذشته خود را از دست داد.
عباس نوروزى مى گويد: در دوره صفويه در استان هرمزگان كاروانسراهاى بسيارى وجود داشته و قريب به ۲۵ كاروانسراى آن در حال حاضر شناسايى شده است.معاون ميراث فرهنگى سازمان ميراث فرهنگى، گردشگرى و صنايع دستى استان هرمزگان خاطرنشان مى كند: به دليل عدم پژوهش هاى باستان شناسى و تاريخى لازم در اين استان اطلاعات كمى وجود داشته و شرايط طبيعى و آب و هوايى اين استان موجب شده بسيارى از بنا هاى دوره هاى تاريخى اوايل اسلام كاملاً از بين برود اما با توجه به اين كه حداقل يك دهم اين استان مورد پژوهش هاى باستان شناسى قرار گرفته، نشان از قدمت بالاى اين استان است.