] حميده احمديان راد ]

هرچند كه جهانگردى به قصد تفريح يكى از انواع توريسم است، اما برخلاف نظر برخى، همه جهانگردان به اين قصد سفر نمى كنند. همچنين همه جهانگردان دنبال شنا در دريا و استفاده از سواحل به نحوى كه ما نمى پسنديم نيستند. بسيارى از جهانگردان نيز پوشش را مانع سفر تلقى نمى كنند. چون در اين صورت در فصل هاى سردسال هيچ كس به قصد سفر از كشورش خارج نمى شود. اين در حالى است كه در كشورى نظير فرانسه كه بيشترين تعداد گردشگر در جهان را جذب مى كند، انبوهى از جهانگردان در فصل هاى سرد سال هم به بازديد از مكان هاى تاريخى و ديدنى مى پردازند. بنابراين اين قبيل توجيهات، بهانه هاى مناسبى براى اين كه جهانگردان اندكى به ايران مى آيند نيست. به عبارتى ايران مى تواند گردشگران به مراتب بيشترى را جذب كند.

درواقع سؤال اينجاست كه ما با ورود يك گردشگر به ايران چه امكاناتى در اختيارش قرار مى دهيم. آيا كاركنان بخش هاى خدماتى، هتل ها، رستوران ها و ... رفتار مناسبى با گردشگر خارجى دارند آيا در بدو ورود به ايران دفترچه راهنماى مكان هاى توريستى و يا نقشه شهرها در اختيارش قرار مى گيرد تا مكان هاى مورد نظرش را پيدا كند آيا هنگام بازديد از يك مكان تاريخى مى تواند بروشورهاى مناسبى درباره اين محل دريافت كند و يا فيلم هايى درباره آن ببيند آيا با هزينه كردن بر روى تبليغات و نشان دادن جاذبه هاى توريستى توانسته ايم چهره مطلوبى از ايران به نمايش بگذاريم آيا گردشگر خارجى امكان خريد كالا با قيمت مناسب را دارد آيا ما مكان هاى فرهنگى و تاريخى مان را به گونه اى جلوه مى دهيم كه هم بازديدكنندگان از تماشاى آنها لذت ببرند و هم وقايع دوره هاى تاريخى را در ذهن خود بازسازى كنند
* بازديد آسان به وسيله انبوهى از اطلاعات
كشور فرانسه بيشترين تعداد گردشگران جهان را به خود جذب مى كند. تنها درسال ۲۰۰۶ ، ۷۸ ميليون جهانگرد خارجى به فرانسه سفر كردند. در خيابان هاى شهرهاى مختلف فرانسه به خصوص پاريس همه نوع زبانى شنيده مى شود. براى اين جمعيت انبوه همه جا تابلوهاى راهنمايى وجود دارد تا مسير خود را به راحتى پيدا كنند . در متروهاى پاريس كه اينك به خاطر وسعت و ميزان گسترش و جمعيتى كه به آن وارد مى شود، تبديل به شهرى زيرزمينى شده است، سيستم اطلاع رسانى به نحوى است كه هر كسى بتواند مسير حركت، ايستگاه هاى مختلف و ايستگاه مقصدش را از طريق علائم و تابلوهاى مختلف شناسايى كند. اين موضوع از اين جهت اهميت دارد كه نرخ تاكسى ها در اين كشور بسيار گران است و در نتيجه اكثر مسافران ناچارند از وسايل نقليه عمومى استفاده كنند. به خاطر ترافيك سنگين در شهرهاى بزرگ و بخصوص پاريس كه حتى بسيار بيشتر از تهران است، حركت اتوبوس ها در شهرها به كندى صورت مى گيرد و بنابراين مترو در جابه جايى مسافران اهميت زيادى دارد. منتها جهانگردان از تسهيلات خاصى برخوردارند. آنها مى توانند از همه نقاط ديدنى شهر بازديد كنند. اين اتوبوس ها از مسيرهايى حركت مى كنند كه بتوانند مسافران را با سرعت بيشترى به مقصد برسانند و هفت دقيقه در اين مكان ها توقف مى كنند. جهانگردان در صورت تمايل مى توانند مدت بيشترى در مكان مورد علاقه شان باقى بمانند و مطمئن اند كه هر هفت دقيقه به هفت دقيقه اتوبوس جهانگردى به آن مكان مى آيد. در شهرهايى مانند پاريس كه رودخانه از ميان آنها عبور مى كند قايق هاى بزرگى وجود دارد كه مسافران را جابه جا مى كنند. هر مسافرى مى تواند در ايستگاه هاى مختلف پياده شود و از اثر مورد نظرش ديدن كند و باز هم مطمئن باشد كه قايق ديگرى درزمان تعيين شده در اين ايستگاه توقف مى كند و وى مى تواند از طريق قايق به بازديدش ادامه دهد. وجود راهنما در اين قايق ها به جهانگردان كمك مى كند تا اطلاعات مورد نيازشان را درباره هر نقطه از شهر دريافت كنند. در جاده هاى فرانسه در ورودى هر شهر تابلوهايى همانند تابلوهاى راهنمايى و رانندگى نصب شده كه اثر تاريخى جالب هر شهر روى آن كشيده شده و جهانگردان در صورت تمايل مى توانند به آن شهر وارد شوند و از آثار ديدنى آن بازديد كنند. مسافران از طريق اينترنت هم به راحتى مى توانند براى مقصد مورد نظرشان بليت رزرو كنند.
* ارائه اماكن ديدنى به بهترين وجه ممكن
دفاتر توريستى در فرانسه حكم يكى از اركان هر شهر را دارد. به عبارتى همان گونه كه هر شهرى كليسا، كتابخانه و مغازه دارد، دفتر توريستى هم دارد. اين دفاتر همه نوع اطلاعات، نقشه و بروشور را در اختيار جهانگردان قرار مى دهند. در شهرهاى بسيار كوچك كه دفاتر توريستى وجود ندارد، انجمن هاى محلى تشكيل شده كه كمك هايى را دريافت مى كنند و اطلاعاتى را درباره مكان هاى ديدنى شهر به صورت چاپ شده و شفاهى در اختيار مسافران قرار مى دهند. نكته جالب اينجاست كه برخلاف كشور ما كه همه فكر مى كنند تنها دولت متولى صنعت توريسم است، در كشور فرانسه خود مردم محلى نسبت به توريسم حساس اند و به صورت خودجوش نيز كارهاى زيادى براى نشان دادن و ارائه اطلاعات درباره اماكن ديدنى شهرشان انجام مى دهند.
اين در حالى است كه برخلاف ايران كه در هر شهر و حتى روستاهاى مختلف آثارى از چندين هزار سال قبل تا دوره معاصر وجود دارد، در كشور فرانسه بيشتر آثار تاريخى و ديدنى مربوط به ۴۰۰ تا ۵۰۰ سال اخير است و با وجود اين براى ارائه آنها به بهترين وجه ممكن تلاش هاى زيادى صورت مى گيرد و همين آه از نهاد هر ايرانى بلند مى كند. چون با وجود تعداد بى شمارى آثار تاريخى نحوه ارائه اين آثار در ايران بسيار بد است. در حالى كه هر شهر كوچك در فرانسه مى كوشد اثر تاريخى حتى نه چندان جالب خود را به بهترين وجه ممكن بازسازى و درباره آن تبليغ كند، در كشور ما تنها در دو سه شهر كارهايى ابتدايى در اين زمينه انجام شده است. به عنوان نمونه وقتى وارد يك كاخ كوچك با قدمت ۵۰۰ سال در يك شهر فرانسه مى شويد، مى بينيد كه ظاهر عمارت را تميز كرده و بخش هاى تخريب شده آن را مثل همان دوره تاريخى بازسازى كرده اند. در بدو ورود از طريق يك دستگاه آپارات فيلمى انيميشن از اتفاقاتى كه در آن دوره تاريخى رخ داده و آنچه به ساختن عمارت منتهى شده و صاحبان عمارت نشان داده مى شود.
در صورتى كه فيلم مستندى از نحوه بازسازى موجود باشد نيز به شكلى جذاب نمايش داده مى شود. همين ها باعث مى شود كه بازديدكنندگان بدانند قرار است از كجا بازديد كنند و حتى خود را جاى صاحبان كاخ بگذارند و نحوه زندگى آنها را درك كنند. به اين ترتيب با كنجكاوى بيشترى از كاخ بازديد مى كنند. اين اثر تاريخى به خودى خود به موزه اى تبديل مى شود كه آثار قديمى، وقايع تاريخى و حتى فرهنگ عمومى مردم در آن به نمايش گذاشته مى شود. به عنوان مثال در كاخى در شهر نانت همه آثار مربوط به دوره برده دارى مثل دستبندها و گلوبندهايى كه براى شكنجه به دست بردگان بسته مى شد، به تماشا گذاشته شده و كشتى هايى كه بردگان با آنها حمل مى شدند به صورت ماكت ساخته شده است. در اين مكان هاى تاريخى فيلم هاى ديگرى هم حتى به صورت طنز درباره تاريخ شهر به نمايش درمى آيد.
همچنين جهانگردان مى توانند كتابى را ورق بزنند كه تصاوير جالبى از صاحبان كاخ و تاريخ قديم در آن وجود دارد و ماكت هايى را ببينند كه شكل كامل بناى تاريخى و شهر قديم را نشان مى دهد. همچنين بازديدكنندگان از طريق تعداد زيادى مانيتور، هم با وقايع تاريخى شهر و هم شكل كنونى شهر آشنا مى شوند. به عبارتى همه نوع فناورى به خدمت گرفته مى شود تا مكان هاى ديدنى و تاريخى به هويت شهر تبديل شوند و مردم هر شهر به اين هويت ببالند.
همين طور در هر شهر انواع كارت پستال ها و صنايع دستى كوچك اعم از مجسمه، طرح هاى روى پارچه و ... فروخته مى شود كه ضمن نشان دادن هويت شهر و مكان هاى تاريخى، حكم يادگارى را براى جهانگردان دارد.
* ساختمان هاى قديمى هويت شهرها هستند
در شهرهاى فرانسه ساختمان ها اهميت زيادى دارند. آنها طورى ساخته مى شوند كه دست كم۲۰۰ سال عمر كنند. هيچ كس به راحتى نمى تواند آنها را خراب كند و ساختمانى به جاى آنها بسازد. شهردارى بشدت مراقب است كه افرادى كه در هر خانه قديمى ساكن مى شوند، بى مورد ديوارى را خراب نكنند. حتى قوانين سفت و سختى وجود دارد كه براساس آن نوع مصالحى كه قرار است به وسيله مالك خانه براى بازسازى به كار رود و حتى رنگ ساختمان متناسب با دوره تاريخى اى باشد كه ساختمان در آن ساخته شده. اين دقت شكل دلپذير و آرامش بخشى به شهرهاى اين كشور داده. برخلاف فروشندگان ايرانى كه فكر مى كنند بايد كالا را به چند برابر قيمت به جهانگردان بفروشند، در كشور فرانسه علاوه بر اين كه قيمت ها مشخص است، از خارجى ها بابت خريد كالا، ماليات كسر نمى شود و آنها مى توانند پول ماليات را هنگام خروج از كشور از دفاترى در فرودگاه ها دريافت كنند. در كشور فرانسه، همه از جمله فروشندگان دائم به جهانگردان لبخند مى زنند و با آنها برخورد بسيار خوبى دارند. «چنگيز حجتى» استاد دانشگاه مقيم فرانسه مى گويد: «در مدارس به بچه ها آموزش داده مى شود كه در بدو ورود به هر مكان سلام كنند. هنگام پرسيدن سؤال ، صبح بخير و عصربخير بگويند. هنگام تقاضاى چيزى لطفاً بگويند و سپس تشكر كنند.
آنها مى آموزند كه با ديگران برخوردى مناسب داشته باشند و اين تنها منحصر به جهانگردان نيست. ولى همين نحوه برخورد به جهانگردان نيز آرامش مى دهد.» در اين كشور از منابع خدادادى هم استفاده خوبى براى جلب جهانگرد مى شود. به عنوان مثال سواحل اين كشور به ميزان زيادى سنگفرش شده اند. در كنار آنها نيمكت هايى كار گذاشته شده است كه مردم روى آنها مى نشينند و دريا را تماشا مى كنند. همچنين كشتى هاى كوچك و زيبا مردم را از بندرى به بندر ديگر منتقل مى كنند. همين باعث مى شود در فصل هاى سرد سال هم جهانگردان از سواحل زيباى دريا استفاده كنند.
* تبديل شدن به يك كشور توريست پذير مشكل نيست
ما مى توانيم جهانگردان زيادى را جذب كنيم. چون انسان هاى بى شمارى ديدار از آثار باستانى و فرهنگى و سفر در بيابان هاى مرموز را دوست دارند و از ديدن درياهاى زيبا در هوايى دلپذير و كوهنوردى در كوه هاى سر به فلك كشيده لذت مى برند. در اين مسير اراده و سپس تبليغ نقش مهمى دارد. چنان كه تبليغ درباره برگزارى آثار دوره صفوى در موزه لوور، به مردم ساير كشورهاى جهان نشان مى داد برخلاف تبليغات منفى، ايران كشورى فرهنگى با مردم آرام و دوستدار هنر است.