] سميه قاضى زاده]
گروه هاى موسيقى ايرانى به صرافت اين افتاده اند كه در موسيقى مى شود براى مولانا كارى انجام داد و به همين دليل و از آنجا كه اصولاً ما به كارهاى دسته جمعى علاقه خاصى داريم بيش از ۱۰ گروه موسيقى تصميم به برگزارى كنسرت براى مولانا گرفته اند.
اگرچه پيش از اين استادان بزرگ موسيقى ايران بارها و بارها در مورد مولانا داد سخن و آواز را سر داده بودند و آلبوم هايى را ويژه اشعار مولانا روانه بازار كرده بودند كه اتفاقاً با استقبال خوبى هم مواجه مى شد، اما امسال و در آستانه هشتصدمين سال تولد مولانا، هر گروه موسيقى را كه فكر كنيد، تصميم گرفته است كه براى مولانا برنامه اى را اجرا كند.شايد به اين جريان بتوان از دو زاويه نگاه كرد، اولى اينكه نيمه پر ليوان را ببينيم و بگوييم چقدر خوب كه اينقدر همه به فكر مولانا هستند و تصميم دارند موسيقى شان را به روان پاك و دستاوردهاى هنرى و ادبى مولانا تقديم كنند و زاويه دوم اينكه چرا اينقدر دم دستى و زودگذر به مولانا نگاه مى كنيم و واقعاً چندتا از اين كنسرت هايى كه امسال و در هفته مولانا برگزار خواهند شد، ماندگار خواهند بود، حالا ماندگار هيچ، حداقل شما بعد از يكسال آنها را به ياد خواهيد آورد.
اهالى موسيقى، به جز چند استاد خاص كه هميشه بليت كنسرت هايشان به بازار سياه كشيده مى شود، دم از بى مخاطبى مى زنند و شايد برپايى هفته مولوى و برگزارى اين كنسرت ها فرصت خوبى باشد براى جذب مخاطب و چه بهتر اينكه موضوع ساز زدن و آواز خواندن مولانا باشد.
با اين حساب و به خاطر اينكه ما هم قضاوت خاصى نكرده باشيم و زاويه ديد مشخصى را به شما تحميل نكرده باشيم، همه اين برنامه هاى موسيقى را براى شما مى چينيم، خواه شما پند گيريد و خواه ملال.خلاصه اين گوى و اين ميدان.
* شهرام ناظرى و سمفونى رومى
«سمفونى رومى» به آهنگسازى «حافظ ناظرى» و خوانندگى «شهرام ناظرى»، ۱۵ اكتبر (۲۳ مهر) در سالن باربيكن، لندن، برگزار شد.«ناظرى» در اين روز اشعار جلال الدين محمد بلخى را خواند و بعد از اجراى اين سمفونى نشان شواليه (لژيون دونور) فرانسه به دليل فعاليت ۲۰ سال گذشته وى در شناساندن ايران و فرهنگ شرق به غربيها، اجراى موسيقى و كنسرت هاى متعدد درباره مولانا و سخنرانى هاى ناظرى درباره هنر ايرانى در دانشگاه هاى مختلف دنيا به او اعطا شد.
شهرام ناظرى در مورد اجراى اشعار مولانا با آواز ايرانى اعتقاد دارد: اجراى اشعار مولانا لحن و آواز خاصى مى خواهد كه بايد فعالان در اين عرصه حس سوررئاليستى اشعار او را درك كنند تا بتوانند جوابگوى امواج خروشان افكار مولانا باشند. اشعار مولانا عظمت دارد و از يك فرهنگ خاص برخوردار است.آنچه در حوزه يك فرهنگ درست، قوى و عظيم قرار مى گيرد، مى تواند با همه سنخيت، نزديكى و هماهنگى داشته باشد. در حال حاضر دوره، دوره تقلب و تقليد است.هركس هر كارى را كه بخواهد انجام مى دهد البته تا دو سه دهه قبل اين طور نبود هنرمندان جايگاه خود را مى دانستند و پاى خود را به اندازه گليمشان دراز مى كردند ولى اكنون اوزان به هم ريخته و وارد مرحله تقليد شده ايم.بايد فعاليتها و كارها به دست افراد صاحب صلاحيت و مطلع سپرده شود تا از اين مرحله خارج شويم.
ناظرى گفت: شعر مولانا جايگاه خودش را دارد و نمى توان اشعار مولانا را در موسيقى پاپ گنجاند بلكه بايد با اركستر كلاسيك اشعار مولانا را اجرا كرد. اشعار مولوى جنبه حماسى دارد كه بايد در موسيقى حركت پرتلاطم و روح پر حماسه مولانا را در نظر گرفت.عظمت نهايى روح مولانا را هنوز هيچ كس نتوانسته دريابد و اين مسأله نياز به يك برنامه ريزى بزرگ دارد. در حال حاضر افرادى كه روى موسيقى با اشعار مولانا فعاليت مى كنند فقط مى خواهند از قافله جهان امروز عقب نمانند.زيرا در پنج سال گذشته مولانا مورد توجه قرار گرفته است و فروش آثار مولانا بيشترين ارقام را به خود اختصاص داده است به همين دليل خوانندگان ما نيز وارد اين حوزه شده اند و چه بسا برخى از آنها صلاحيت كار را ندارند. در سال هاى گذشته به دلايلى از اشعار سعدى بيشتر در موسيقى استفاده مى شد و به دلايل تاريخى اشعار فردوسى و مولانا كه مضمون حماسى دارند از حوزه موسيقى سنتى كنار گذاشته شده بود.از سه دهه قبل كار با شعر مولانا را آغاز كردم.در همان دوره مولانا گريزى، دليل انتخاب اشعار مولانا وجود فرهنگ حماسى شعر او بود. به دنبال الحان حماسى رفتم تا بدانم چرا اين الحان در گذشته بوده ولى اكنون از بين رفته اند.پس از تحقيق دريافتم كه شعر مولانا با روحيه و فرهنگ من نزديك است.
* محمدرضا شجريان و كنگره بين المللى شمس تبريزى
محمدرضا شجريان، استاد موسيقى ايران براى زيارت آرامگاه شمس تبريزى مراد و مرشد جلال الدين مولوى به شهرستان خوى سفر كرد و از اجراى يك برنامه موسيقى در اين شهرستان خبرداد.
شجريان در مورد اين سفرش كه در جريان برگزارى كنگره بين المللى شمس تبريزى در خوى بود، گفت: شكوه و عظمت يافتن خوى، به لحاظ وجود آرامگاه شمس تبريزى در اين شهرستان است.
* شمس و پورناظرى ها
گروه شمس كه نام مولانا را پيوسته با خود به همراه دارد، جزو نخستين گروه هاى موسيقى ايرانى بودند كه به مناسبت سال مولانا به اجراى قطعات موسيقى پرداختند.گروه موسيقى شمس به سرپرستى كيخسرو پورناظرى و خوانندگى فرشاد جمالى در تابستان امسال به مدت چهار شب به اجراى موسيقى در كاخ سعدآباد پرداخت.
كيخسرو پورناظرى، سرپرست گروه موسيقى شمس معتقد است: «موسيقى ما و همچنين اشعار مولانا درياى بى كران و گسترده اى است كه مى توان ساليان سال آنها را كنار هم نشاند و بدين وسيله موسيقى را به تعالى رساند.ديوان كبير و مثنوى مولوى حاوى مهمترين انديشه ها و مكتوبات اين شاعر گرانقدر است و اگرسالها گروه هاى موسيقى در ايران روى آنها كار كنند باز هم جاى كار دارد.موسيقى تأثيرگذارترين هنر است و مى تواند در ارائه اشعار و ابعاد وجودى مولوى نيز تأثيرگذار باشد.»
او بيان كرد: «گروه شمس نيز در اين زمينه تمام تلاش و سعى خودش را در كنسرت اخير به مناسبت سال مولانا ارائه داد و در واقع در سال جهانى مولانا دست تنها در حد مقدور و توان انجام وظيفه كرد.»
* كسايى و ناهيد
در بزرگداشت مولانا كه ششم آبان در تهران برگزار شد، «حسن كسايى» و «حسن ناهيد» به نى نوازى پرداختند. اين برنامه در جريان برگزارى كنگره بزرگداشت هشتصدمين سال تولد مولانا كه از ششم تا دهم آبان ماه امسال در تهران، تبريز و خوى بود برپا شد.
* محمدرضا لطفى
محمدرضا لطفى و محمد قوى حلم به انگلستان رفته و در تالار كويين اليزابت در شهر لندن با اجرايى بداهه، در هشتصدمين سال تولد مولانا جلال الدين محمد رومى، كنسرتى را اجرا كردند.
لطفى در اين كنسرت، برداشت خاص خود از اشعار «مولانا جلال الدين محمد»، شاعر و عارف بزرگ ايرانى را به مناسبت سال مولوى به اجرا در آورد.در اين كنسرت كه ساعت ۳۰:۷ بعد از ظهر روز ۲۸ اكتبر به وقت لندن اجرا شد، محمدرضا لطفى آواز، نواختن سه تار و تار و محمد قوى حلم نواختن تنبك و دف را بر عهده داشت.اين كنسرت كه توسط «بنياد ميراث ايران» در لندن و گروه هنرى «نوا» هماهنگ شد، از مجموعه برنامه هاى «جشنواره رومى» بود كه توسط اين بنياد به مناسبت يادبود سالگشت تولد مولانا به اجرا گذاشته شد.
* سالار عقيلى و جشنواره مورگن لند
«سالار عقيلى» به همراه گروه راز و نياز در برنامه اى تحت عنوان شب مولانا در جشنواره مورگن لند، به اجراى قطعاتى از موسيقى سنتى ايران پرداخت.او در روز ۳۱ آگوست (۹ شهريور) به همراه گروه رازونياز در جشنواره مورگن لند (جشنواره شرقى) اجراى قطعاتى را در دستگاه ماهور، نوا و مركب خوانى اجرا كرد.
* سراج و بيدل
كنسرت گروه موسيقى بيدل به سرپرستى و خوانندگى «حسام الدين سراج» در كنگره بزرگداشت هشتصدمين سال مولانا برگزار شد. گروه موسيقى بيدل در اين كنسرت منتخبى از غزليات ديوان شمس تبريزى كه مشتمل بر۳ تصنيف و يك قطعه ساز و آواز است را اجرا كردند.حسام الدين سراج در مراسم افتتاحيه جشنواره شمس تبريزى در خوى با كارى جديد روى صحنه رفت و براى نخستين بار بود كه آواز اصيل ايرانى توسط يك هنرمند در خوى اجرا مى شد.گروه حسام الدين سراج پس از اجراى سه تصنيف و يك آواز از ديوان شمس مولانا مورد تشويق تماشاگران و علاقمندانى قرار گرفت كه از ساعت ها قبل با ازدحام در سالن مجتمع فرهنگى ارشاد خوى، در انتظار اجراى اين كنسرت بودند.
حسام الدين سراج در آغاز كنسرت گفت:«اين كنسرت را به خاطر اداى احترام به آستان شمس تبريزى در مدفن وى و به خاطر مردم خونگرم اين شهر در خوى اجرا مى كنيم».
* دولتمند خال اف
دولتمند خال اف خواننده و آهنگساز مطرح تاجيكستان در هفته مولوى به همراه گروهش به اجراى برنامه پرداخت.
دولتمند خال اف از چهارشنبه نهم آبان تا جمعه يازدهم همين ماه به مدت سه شب از ساعت ۲۱ در فرهنگسراى هنر به روى صحنه رفت.گروه هشت نفره دولتمند خال اف با سازهاى ويولن، سه تار، تار و دوتار، قيچك، رباب، قانون، دف، دايره و نى در اين برنامه قطعاتى را با استفاده از اشعار مولوى اجرا كردند.
* اركستر صدا و سيما
براى نخستين بار اركستر ۱۰۰ نفره مركز موسيقى و سرود صدا و سيما، قطعه «كجاييد اى شهيدان خدايى» را در سال مولانا اجرا مى كند.
قرار است كه در اجلاس بين المللى رسانه هاى آسيا و اقيانوسيه، اركستر سمفونيك مركز موسيقى و سرود صدا و سيما به رهبرى محمد بيگلرى پور و به خوانندگى محمد عبدالحسينى، قطعه ماندگار «كجاييد اى شهيدان خدايى» از ساخته هاى هوشنگ كامكار و براساس شعرى از مولانا را در حضور نمايندگان رسانه هاى مختلف آسيا و اقيانوسيه اجرا خواهد كرد. اين اركستر متشكل از گروه كر به رهبرى رازميك اوهانيان و با حضور نوازندگانى همچون على رحيميان، هادى آرزم، جابر اطاعتى و....در سالن كتابخانه ملى به اجرا خواهد پرداخت. در ادامه برنامه هاى اين اجلاس بين المللى اركسترهاى ديگرى از مركز موسيقى، اعم از كردى، آذرى، بوشهرى، خراسانى و گيلكى به اجراى نواهاى محلى و مقامى مى پردازند.
* فيه ما فيه
گروه «فيه ما فيه» به سرپرستى سعيد نايب محمدى اشعار مولانا را به سه زبان انگليسى، فارسى و عربى در فرهنگسراى هنر اجرا كردند.در اين اجرا مجتبى عسگرى، استاد غلامعلى پورعطايى دوتارنواز و خواننده برجسته تربت جام و خوانندگانى از كشورهاى ارمنستان و سوريه گروه را همراهى كردند.در بخش اول قطعاتى بى كلام با نام هاى «چهارمضراب»، «لوت» و «كوزه» ساخته سعيد نايب محمدى، «آفرو» ساخته همايون نصيرى و «يا رايه» ساخته دمن الحراچى از كشور الجزاير اجرا شد و در بخش دوم كه به اجراى قطعات با كلام اختصاص داشت، گروه فيه ما فيه با اجراى قطعه «عشق» ساخته هوشيار خيام و با صداى تيگران سوكيازيان از كشور ارمنستان به روى صحنه رفت.اين خواننده ارمنى شعرهاى مولوى را به زبان انگليسى مى خواند.در قطعه عشق هوشيار خيام پيانو نواخت و آواز انگليسى، پركاشن و عود او را همراهى كردند.
«بلخى» نام قطعه اى بود كه سعيد نايب محمدى آن را بر اساس مقام هاى تربت جام ساخته و استاد غلامعلى پورعطايى از تربت جام به عنوان نوازنده و خواننده ميهمان با آواز و دوتار اين قطعه را اجرا كرد.در اجراى برنامه گروه موسيقى «فيه مافيه» كه پيش از اين آلبومى را هم به همين نام توسط نشر موسيقى حوزه هنرى منتشر كرده بودند، از اين قطعه استقبال فراوانى شد.
* روحتاف
گروه موسيقى «روحتاف» از ايران در فرهنگسراى خانواده و مجموعه فرهنگى هنرى آسمان (فرهنگستان هنر) به اجراى موسيقى پرداخت.اين ويژه برنامه كه در روزهاى ۸ ، ۹ و ۱۰ آبان ماه برگزار شد، شامل دو بخش علمى(سخنرانى و ارائه مقالات)، مثنوى خوانى و اجراى موسيقى بود كه گروه موسيقى روحتاف قطعاتى را به صورت بداهه نوازى اجرا كرد.
اين برنامه در دو بخش براساس موسيقى تنبور و موسيقى رديف دستگاهى ايران و با استفاده از اشعار مولانا برگزار شد. سازبندى گروه موسيقى «روحتاف» براساس سازبندى موسيقى ادوار قديم شكل گرفته است؛ نوع سازبندى گروه «روحتاف» را «تنبور» و«چهارتار» -كه سازى احيا شده از دوران صفوى و زمان حيات عبدالقادر مراغه اى است- تشكيل مى داد.در كنسرت گروه موسيقى روحتاف، نوعى تنبور ابريشمى با كاسه بزرگ، نى، كمانچه، قيچك آلتو، تنبك، دف ، كوزه، نقاره و دهل مورد استفاده قرار گرفت و به گفته آرش شهريارى در تركيب گروه سازهايى مثل «هانگ» كه يك ساز سوئيسى با ريشه ايرانى است نيز استفاده شده است.
* اپرت عشق
بابك محمدى اپرت «طبيب عشق» را با تلفيقى از نمايش و موسيقى، به مناسبت هفته مولوى از ۴ تا ۱۱ آبان ماه جارى به مدت هشت شب به روى صحنه برد.اين اپرت برگرفته از داستان «پادشاه و كنيزك» از آثار مولوى بود كه علاوه بر گروه نمايش، گروه موسيقى، كر و گروه اجراكنندگان سماع نيز در آن حضور داشتند. بخش موسيقى اين نمايش را ابراهيم اثباتى ساخته و رضا معماريان، خواندن اشعار مولوى را به صورت آوازى به عهده داشت.
محمدى در مورد اين اپرت مى گويد: قصد داشتم اين داستان را به صورت كامل و بدون دخل و تصرف اجرا كنم.ما تقريباً از ۹۹ درصد اشعار مولوى در داستان پادشاه و كنيزك استفاده كرده ايم.قسمتى از اين اشعار توسط خواننده خوانده مى شد و قسمتى توسط بازيگران به اجرا در مى آمد.اجراى اين نمايش با اجراى زنده موسيقى با استفاده از سازهاى ايرانى، همخوانى گروه كر و اجراى سماع همراه بود. هفت بازيگر اصلى، ۱۰ بازيگر فرعى، ۲۰ همخوان، نوازنده و كر در اپرت «طبيب عشق» حضور داشتند.
* داوود آزاد و كنسرتى كه لغو شد
«داوود آزاد» نوازنده تار و سه تار و خواننده موسيقى سنتى ايران، كه پيش از اين در آلبوم « ديوان شمس و باخ» ارادت خود را به مولانا ثابت كرده بود، تصميم گرفت تا در هفته مولوى هم برنامه موسيقى را در تهران برگزار كند.
قرار بود كه در اين برنامه قطعات «پيمانه»، «آن دلبر من»، «خوان وحدت»، «مى بى رنگ»، «شمس و قمر»، «عشق، بيا بيا بيا»، «ساقى مستان»، «شاه بى نشان» و قطعات ديگرى از داوود آزاد اجرا شوند اما اين اجرا به دليل سفر «داوود آزاد» در تالار وحدت لغو و به تاريخ ديگرى موكول شد.