[فريبا دارخال ]

والدين نقش اساسى و حياتى در كمك به فرزندان براى پرهيز از رفتارهاى پرخطر دارند. فرزند شما در سنين نوجوانى و جوانى در معرض رفتارهاى پرخطرى مانند مصرف دخانيات قرار دارد و اگر ما به عنوان والدين روزى متوجه شويم كه آنها سيگار مى كشند چگونه بايد با اين موضوع برخورد كنيم اين را مى دانيم كه سنين بلوغ، بحرانى ترين زمان براى فرزند ماست و شايد برخورد تند ما در قبال فهميدن اين موضوع راه و روش درستى براى درك متقابل نباشد. پس بايد به دنبال راهكارى بود كه اگر حس مى كنيم فرزندمان درمعرض آلودگى است بتوانيم با او ارتباط درست برقرار كنيم. صحبت كردن با نوجوانان درمورد رفتارهاى پرخطر، چندان هم ساده نيست. شايد آنها از گفت و گو دراين مورد ناراحت شوند و شايد هم خجالت بكشند. البته صحبت درباره مسائل حساسى مثل سيگار، الكل و موادمخدر نياز به زمان و فرصت مناسبى دارد كه با برخوردهاى مناسب و راغب كردن نوجوان به گفت و گو مى توان به نتيجه كار خوشبين بود. شايد در وهله اول، وقتى بفهميد فرزندتان با اين مسأله درگير است، به كلى موضوع را ناديده بگيريد و قبول نكنيد. شايد هم با برخورد قاطعانه و تند و گفتن «هرچه زودتر اين كار را ترك كن» خود را خلاص كنيد ولى بايد قبول كنيد كه ارتباط برقراركردن و صحبت در اين باره نيازمند زمان است. تحقيقات نشان داده وقتى از نوجوانان درمورد رفتارهاى پرخطر پرسيده شده است آنها نقش والدين را خيلى تأثيرگذار دانسته اند.
ارتباط دو سويه درمورد اين گونه رفتارها بايد هرچه زودتر بين والدين و بچه ها شروع شود و درطول نوجوانى استمرار داشته باشد. والدين بايد خود را در هر چيزى كه زندگى فرزندشان را تحت تأثير قرار مى دهد بطور مثبت و مؤثر درگير كنند.
اين ارتباط شامل درك و توسعه روش ها و مهارتهاى مؤثر است. بعضى اوقات سخت ترين قسمت درمورد رفتارهاى پرخطر شروع بحث با فرزند است يعنى بدانيم از كجا و چگونه بحث را شروع كنيم. شايد ديدن هشدارهاى عمومى كه در تلويزيون نشان داده مى شود فرصت مناسبى براى شروع بحث باشد. او را به مناظره دعوت كنيد. عكس العمل او را در قبال مواجهه با اين جمله كه «هرگز از يك دوست سيگار قبول نكن» ببينيد. ديدگاه خودتان را درمورد سيگارنكشيدن بيان كنيد. از فرزندتان بخواهيد طرزفكرش را درباره سيگار توضيح دهد. با همديگر درمورد آمارهاى مربوط به مصرف دخانيات در جوانان و اتفاقاتى كه در اثر مصرف آن رخ مى دهد صحبت كنيد.
خطرات ناشى از سيگاركشيدن را به او تذكر دهيد.
بررسى رفتارهاى افراد مشهورى كه سيگار مى كشند مى تواند براى شروع بحث مفيد باشد. پرسيدن از فرزند كه كدام يك از دوستانت سيگار مى كشد فرصت مناسبى است كه احساسات فرزند خود را در اين مورد بفهميد و به او بقبولانيد كه نظر او را رد نمى كنيد.
شايد زمان شروع صحبت غيرقابل پيش بينى باشد و شما آمادگى آن را نداشته باشيد ولى خودتان را متقاعد كنيد كه در هر زمان، اين آمادگى را داريد. گوش دادن به حرف ها و نظرهاى فرزندتان در يك گفت و گوى مؤثر مهمترين اصل است. اين باور را به او بدهيدكه براى حرف هايش ارزش قائل ايد و حتى به سؤالات خاص او در اين مورد مى توانيد پاسخ مناسب بدهيد. شايد زمانى نياز باشد با حركات چهره و بدن هم عكس العمل خود را در پاسخ به سؤالات او نشان دهيد. مراقب باشيد! حركات شما دقيقاً زيرنظر فرزندتان است و اگر در حالات شما كوچكترين اثرى از عصبيت ببيند از ادامه بحث خوددارى مى كند. زمان و مكانى را براى بحث انتخاب كنيد كه او احساس آرامش و راحتى كند. به خاطر داشته باشيد كه بعضى از نوجوانان خيلى خجالتى اند و در محيط هاى شلوغ و حتى بعضى ها در مكان هاى خلوت در برقرارى ارتباط و گفت و گو در مورد اين مسأله خاص معذبند. شما به عنوان والدين مجبور نيستيد وانمود كنيد كه همه چيز را مى دانيد. اجازه دهيد فرزندتان خودش هم به دنبال راهكار مناسب باشد. به هيجانات و احساسات فرزندتان توجه كنيد و به گفتار و رفتارش هنگام توضيح اين مسأله دقت كنيد. شما مى توانيد از نوع رفتار و گفتار او به احساس او نسبت به سيگار يا تمايل او به كشيدن سيگار پى ببريد.
بگذاريد فرزندتان بداند شما چطور احساسات او را درك مى كنيد. حتى اگر موافق نظر او نيستيد خود را به شنيدن سخنان او راغب نشان دهيد. بيشتر به رفتار و ايده اى كه فرزندتان نسبت به اين موضوع دارد توجه كنيد نه اين كه شخصيت او چگونه است. در برخورد با مسأله سيگار محتاطانه برخورد كنيد. به فرزندتان نگوييد «آن دوستت كه سيگار مى كشد فرد احمقى است» چرا كه فرزندتان شايد نسبت به اين مسأله تدافعى برخورد كند و از ادامه گفت و گو سر باز زند. نظرش را به زيان هاى سيگار جلب كنيد و از خود او راه هايى بخواهيد كه مى تواند به ترك سيگار كمك كند. اين به فرزند شما اجازه مى دهد برروى نتايج سيگار كشيدن تمركز داشته باشد. يك بار صحبت كردن كافى نيست، سعى كنيد اين رابطه را ادامه دهيد. بچه ها در سنينى قرار دارند كه اگر خود مرتكب اين عمل شوند به خاطر قبح آن در نزد خانواده، دوست خود را مثال مى زنند و درمورد رفتارهاى او صحبت مى كنند حال اين كه خود او عامل اين رفتارهاست.
نوجوانى سنى است كه بچه ها خيلى راحت تر و ساده تر با قوانين كنار مى آيند. با رشد نوجوان، صحبت ها و هشدارها را تكرار كنيد تا او بتواند رابطه اش را با شما برقرار كند.
يادتان باشد در حين صحبت با او چه مى گوييد، كى مى گوييد و چطور مى گوييد. اگر حتى وقتى مى فهميد كه فرزندتان سيگارى است عصبانى شويد بايد در مقابل او آرامش خود را حفظ كنيد. از سخنرانى براى او پرهيز كنيد چون آنها اصلاً از اين كار خوششان نمى آيد. اگر از او سؤالى مى پرسيد به دقت به جواب او گوش دهيد ولى قضاوت نكنيد. شايد فرزند شما در يك شب تعطيلى به يك ميهمانى دعوت شود، از او درمورد شرايط ميهمانى و اين كه چه كسانى دعوتند و با چه كسى به ميهمانى مى رود گفت و گو كنيد.
شما بهتر از هركس ديگرى فرزندتان را مى شناسيد. پس در اين مورد كه چگونه با او برخورد كنيد بهترين روش را خواهيد داشت. زيرا تأثيرپذيرى او از شما به غايت بيشتر از ديگران است.
با او با زبان خودش صحبت كنيد و لغات پيچيده به كار نبريد. براى او نتايج سيگار كشيدن از قبيل ابتلا به سرطان ريه و نارسايى هاى قلبى را توضيح دهيد؛ هرچند سن او ايجاب نمى كند كه به آينده اين كار بينديشد و نگران آن هم نيست. به او درمورد ارتباط با افراد سيگارى تذكر دهيد و خاطرنشان كنيد كه اين افراد لباس هايشان بوى بد مى دهد و دندان هايشان زرد است. اين افراد در فعاليتهاى ورزشى ناتوانى دارند و مشكلات تنفسى آنها مزيد بر علت است. نوجوانان عادت دارند براى توجيه كار خود بگويند «همه اين كار را انجام مى دهند».
آنها خيلى مغرورند ولى با يك راهكار مناسب مى توانيد متقاعدشان كنيد كه جمع كثيرى از همكلاسى هاى او از سيگار بيزارند و در جامعه تعداد افراد غيرسيگارى به مراتب بيشتر از افراد سيگارى است.
در مورد هزينه اين كار هم مى توانيد با او صحبت كنيد كه چطور به جاى خريد سيگار با پولش مى تواند چيزهاى موردنيازش را بخرد.
گاهى اوقات درمورد مشتقات تنباكو و توتون با او صحبت كنيد و نحوه اعتياد به اين مواد را براى او بازگو كنيد.
يادتان باشد بر اعصاب خود تسلط داشته باشيد و از كوره درنرويد.
از اتهام زدن به او پرهيز كنيد. نسبت به عواقب كار و نحوه وابستگى به آن، به او هشدار دهيد. از او اين سؤالات را بپرسيد:
۱- آيا تا به حال تمايل شديدى به سيگار داشته اى يا اين كه دوست داشته اى يك نخ سيگار بكشى
۲- آيا اين حس را دارى كه اگر سيگار نكشى نمى توانى برروى موضوعى تمركز كنى يا احساس عصبى بودن و ترس بر تو حاكم مى شود!
۳- سخت است كه در مكان هاى عمومى سيگار نكشى
۴- آيا براى ترك سيگار تلاش كرده اى
اگر فرزند شما به اين ۴ سؤال پاسخ مناسبى نداد و از جواب قطعى طفره رفت بايد درباره آينده و سلامتى او برنامه ريزى كنيد. به او بقبولانيد كه كشيدن سيگار يك وظيفه نيست بلكه يك مشكل است.
براى ترك سيگار او را مجاب كنيد با پزشك مشورت كند و اين كه چه چيزهايى مى تواند به او در اين كار كمك كند.
البته در كنار اين موارد به تظاهرات و عصيانگرى هاى او از قبيل نوع مدل مو، نوع پوشش و حتى نوع موسيقى كه گوش مى كند دقت كنيد. شايد مجبور باشيد در اين موارد به او آزادى هايى بدهيد تا از رفتن او به سراغ سيگار جلوگيرى كنيد.
تحقيقات نشان داده اغلب نوجوانان تا سن ۱۳ سالگى حداقل يك بار سيگار كشيدن را امتحان كرده اند. اين موضوع نشان دهنده اهميت موضوع صحبت با بچه هاست. بدانيد آنها بيشتر از شما تأثير مى پذيرند تا از دوستانشان. عقايد و راهنمايى هاى شما در اين مرحله، پيشرفت قابل توجهى در روابط ميان فرزندتان و شما ايجاد خواهدكرد.
او به دنبال راهى است كه استقلال خودش را امتحان كند و شايد سيگار كشيدن يك راه براى اين منظور باشد. توجه كنيد او در آستانه بلوغ قرار دارد و تغييرات رفتارى در او هرروز به گونه اى بروز پيدا مى كند و شايد او سيگار را علتى بر بلوغ خود بداند. با او درباره بلوغ صحبت كنيد و اين كه بلوغ حقيقى يعنى اين كه در فشارهاى اجتماعى بتوان روى پاى خود ايستاد. درمورد دوست واقعى با او بحث كنيد و اين كه دوست واقعى به دست شما سيگار نمى دهد بلكه شما را از مضرات آن آگاه مى كند.
همانطور كه مى بينيد صحبت با نوجوان درمورد سيگار همراه با مرارت و سختى است و نياز به حوصله دارد. بايد راهكار مناسب را در زمان مناسب به كار برد تا او هم با كسب اعتماد به نفس به سوى خانواده بازگردد و درباره عواقب آن با اعضاى خانواده گفت وگو كند.

[هليا خرم ‎/ منبع: ريدرزدايجست ]

ياد بگيريد در برخورد با كودكانتان خونسرد باشيد.
هرگز نخستين بارى را كه پسر ۶ ساله ام به خاطر نخريدن اسباب بازى مورد علاقه اش سر من فرياد كشيد و با عصبانيت گفت: «مامان ازت بدم مى آد»، فراموش نمى كنم.
در آن لحظه تركيبى از احساسات و عواطف به مغزم هجوم آورد؛ قسمتى از وجودم مستعد خنده بود، زيرا مى دانستم به درستى معنى حرف خود را نمى داند، فقط اين كلمات را از دوستانش شنيده و طوطى وار ياد گرفته است، اما بخشى از وجودم ناراحت و غمگين بود. با خود فكر مى كردم پسرم كه عاشقش هستم و زحمت زيادى برايش كشيده ام، چگونه مى تواند از من نفرت داشته باشد. در همين زمان هم با خود فكر كردم چقدر شجاع است كه مقابل مادر قدرتمند خود ايستاده و با كمال شجاعت به او اعلام مى كند كه مراحلى از رشد را گذرانده و در كمال احساس امنيت مى تواند ميزان خشم خود را نشان دهد و بگويد كه از من متنفر است؛ كارى كه من در كودكى هرگز نتوانستم انجام دهم.
«ازت بدم مى آد» نخستين چيزى است كه كودكان وقتى از والدين خود ناراحت هستند، بر زبان مى آورند. اكثر والدين از كودكان ۵ تا ۱۳ ساله جملاتى مانند: «تو هميشه مخالفت مى كنى»، «پدر (يا مادر) از تو مهربان تر است» و يا «تو خيلى بى انصافى» را از كودكان خود مى شنوند و بدترين حالت در سنين بالاتر اتفاق مى افتد، وقتى كه نوجوانان يا جوانان با پدر و مادر مشاجره و جر و بحث مى كنند و گاهى اوقات نيز واژه هاى مخرب يا تمسخرآميزى به كار مى برند.
* واكنش شديد و بيش از حد نشان ندهيد
همه ما مى دانيم كه عكس العمل نشان ندادن در مقابل چنين رفتار و گفتارى كار مشكل و سختى است. بهترين راه براى جلوگيرى از بروز خشم، كشيدن چند نفس عميق است، بنابراين به جاى اين كه عصبانيت خود را نشان دهيد، ۲ يا چند نفس عميق بكشيد و هرگز اجازه ندهيد كه بروز خشم موجب ايجاد مشاجره ميان شما و فرزندتان شود. به جاى فكر كردن به كلمات گفته شده، روى احساسات قلبى خود تمركز كنيد و سعى كنيد خونسرد باشيد.
من هميشه در چنين مواقعى به پسرم مى گويم: «مى دانم كه از دست من عصبانى هستى، اما مى توانيم در مورد اين مسأله با هم صحبت كنيم ولى هم اكنون وقت آن نيست. مى توانيم تا زمانى كه تو كمى آرام تر شوى صبر كنيم.»
براى كودكان درك احساس و عواطفشان اهميت فوق العاده اى دارد و از اين كه والدين احساسات آنها را ناديده بگيرند، ناراحت مى شوند. گاهى اوقات لازم است فقط وانمود كنيد كه حالت آنها را درك مى كنيد.
* كمى زمان به خود و كودكتان بدهيد
زمان ادامه دادن به بحث بسيار مهم است. لازم نيست خيلى منتظر شويد، فقط سعى كنيد بفهميد چقدر طول مى كشد تا عصبانيت كودك شما كاهش پيدا كند و به حالت طبيعى بازگردد. براى مثال شيلا مى گويد: پسر ۸ ساله من وقتى ناراحت مى شود، خود را در اتاق حبس مى كند و ساكت مى ماند، ولى به محض اين كه متوجه صداى بالا كشيدن بينى اش شوم، مى فهمم كه به من نياز دارد و عصبانيتش فروكش كرده است. زمانى كه مى خواهيد در رابطه با اين اتفاقات با كودك خود صحبت كنيد، احساسات و افكار شخصى را فراموش كنيد و سعى كنيد به بعد واقعى و حقيقى مسأله نگاه كنيد. حتى گاهى لازم است فقط شنونده باشيد. مادر مارتا، ۱۱ ساله، مى گويد: وقتى مى خواهم با دخترم در مورد موضوعى كه موجب عصبانيت او شده صحبت كنم، بيشتر سعى مى كنم خونسردى خود را حفظ كنم و اصلاً حالت دفاعى به خود نمى گيرم. فقط سرم را تكان مى دهم و سعى مى كنم از ديدگاه او به مسائل نگاه كنم و اشتباه خودم را بفهمم. اگر هم مقصر نبودم ديدگاه و نقطه نظر خود را بعداً و در زمان مناسب تر برايش توضيح مى دهم.
* نظر بچه ها را بپرسيد و از ايده هايشان مطلع شويد
از كودك خود سؤال كنيد كه نظرش در مورد بهتر شدن شرايط و جلوگيرى از دعواى دوباره چيست از او راه حل بخواهيد و با واداشتن او به فكر، او را نيز در جايگاه محاكمه قرار دهيد. با اين كار نه تنها كودك شما فكر مى كند كه براى او ارزش خاصى قائل شده ايد و به نظراتش احترام گذاشته ايد، بلكه با خود و افكارش جدالى خواهد كرد تا احساس بهترى پيدا كند.
* دوست داشتن شان را به آنها يادآورى كنيد
به كودكان خود نشان دهيد كه حتى اگر هم از دست آنها عصبانى و ناراحت باشيد، باز هم آنها را دوست داريد و ناراحتى شما خيلى طول نخواهد كشيد. مارگارت مى گويد: «وقتى پسران من كوچك بودند و من با آنها دعوا مى كردم يا مرا ناراحت مى كردند، به آنها مى گفتم: با وجود اين كه از دست شما عصبانى هستم اما هنوز دوستتان دارم و اين حرف من موجب مى شد تا هر وقت كه آنها نيز از دست من عصبانى بودند، همين جمله را تكرار كنند.» كودكان در هر سنى نياز دارند كه بدانند، زمانى كه توفان خشم فرومى نشيند يا كاهش پيدا مى كند، خود را دوباره در يك پناهگاه امن و دوست داشتنى خواهند ديد. جايى كه دوست داشته مى شوند.