گروه اجتماعى- محسن جندقى: ده، نه، هشت... سه، دو، يك، پرتاب. آيا فكر مى كرديد زمانى برسد كه اين شمارش معكوس براى پرتاب يك ماهواره ايرانى باشد ماهواره «سينا-يك» پائيز ۱۳۸۴ به فضا پرتاب شد و هم اكنون ايستگاه سپهر، تصاوير ماهواره اى را به صورت لحظه اى و آن لاين دريافت مى كند. در همين لحظاتى كه اين چند خط را خوانده ايد، ايستگاه سپهر، همچنان تصاوير شهر، منطقه و محله اى را كه درآن قرار داريد، ثبت كرده است. البته چگونگى استفاده از اين تصاوير هم مهم است. مثلاً آلمان با استفاده از اين تصاوير محصولات كشاورزى و زمين هاى سطح زيركشت خود را كنترل مى كند. وزارت كشاورزى آلمان مشخص مى كند كه در كدام مناطق، كشاورزان چه محصولى را بپرورانند و تخلف و احتكارى صورت نگيرد. بهره بردارى از نقشه هاى ماهواره اى در كشور ما نيز آغاز شده و يكى از اهداف آن برپايى عدالت است، اما با استفاده از فناورى هاى نوين صنعت فضايى، چگونه ثروت در كشور توزيع مى شود امير سرتيپ دوم محمدحسن نامى رئيس سازمان جغرافيايى كشور، در پنجمين روز هفته فضا كه به روز «فضا و ديده بانى زمين» نامگذارى شده است، به سؤالات ما در اين باره پاسخ داد.
* كشورهاى فاقد فناورى فضايى، صفت كشورهاى كور را يدك مى كشند. چگونه ما از زمره اين كشورها خارج شديم
در ابتدا بايد بگويم كه حاكميت جوى در جهان، طبق معاهدات بين المللى، مانند درياهاى آزاد، ميراث مشترك بشرى است. براين اساس ماهواره هاى هر كشور مى تواند بدون مجوز از كشورهاى ديگر تصويربردارى كند و كشورهاى دارنده ماهواره سنجش از دور مى توانند از اطلاعات به دست آمده در مورد كشورهاى ديگر براى برنامه ريزى و رسيدن به اهداف نظامى، اقتصادى، سياسى و فرهنگى بهره بردارى كنند.
البته حاكميت جوى نيز در سازمان ملل مطرح است كه طبق آن كشورهاى يك منطقه تحت حاكميت جوى يك كشور قرار مى گيرند. مدتى پيش با تلاش و پيگيرى موفق شديم جو كشورمان را كه تحت حاكميت عربستان بود، از آن خود كنيم.
توجه به اين امر كه فناورى فضايى كمك زيادى به توسعه بخش هاى مختلف مديريتى، اجتماعى و اقتصادى كشور مى كند موجب سرعت گرفتن سرمايه گذارى در دانش فضايى و حمايت از آن شد به طورى كه هم اكنون سازمان ملل يك ماهواره به نام ايران ثبت كرده است.
* صنعت فضايى در كشور چه كارآيى هايى خواهد داشت
در عكس ها و نقشه هاى ماهواره اى را كه با استفاده از ايستگاه سپهر به روز شده، مى توان در كشاورزى، بررسى بلاياى طبيعى و حوادث غيرمترقبه، طراحى شبكه هاى حمل و نقل، مطالعات شهرى، بازنگرى نقشه ها، زمين شناسى، حفاظت جنگل ها و مراتع، پيش بينى وضع هوا، اقليم شناسى، سنجش آلودگى ها مثل آلودگى هوا، آب و خاك، مورد استفاده قرارداد. براى مثال در زمان وقوع زلزله بم توانستيم ظرف ۴۸ ساعت، نقشه شهر، هنگام وقوع زلزله و آخرين وضعيت آن منطقه پيش از وقوع زلزله را به دست آوريم و به مسئولان اجرايى ارائه دهيم.
ما الآن به فناورى اى دست پيدا كرده ايم كه حتى مى توان با استفاده از تصاوير ماهواره اى، نوع خاك منطقه را بررسى كرد.
همچنين انواع گونه هاى گياهى كه به هم شباهت دارند نيز قابل تفكيك است و تغييرات اقليمى با استفاده از همين تصاوير به طور كامل مشخص مى شود.
زمانى كه در خليج فارس آلودگى رخ داد تصاوير خود را به سازمان حفاظت محيط زيست ارسال كرديم تا كارشناسان با استفاده از آن علت به وجود آمدن اين معضل را بررسى كنند.
اين تصاوير به راحتى تغييرات آب يك منطقه را اعلام مى كند.
* گويا قبل از خودكفايى در زمينه تصاوير ماهواره اى هزينه بسيارى براى به دست آوردن اطلاعات مى پرداختيم
«سين» واحد شمارش و اندازه گيرى تصاوير ماهواره اى است. براى يك تصوير ۲/۵ مترمربع با واحد سين مبلغ ۳ هزار و ۲۰۰ دلار پرداخت مى شد به طورى كه در سال ۱۳۸۳ سازمان هاى دولتى براى استفاده از تصاوير ماهواره اى ۴۰ميليون دلار به كشورهاى داراى اين فناورى پرداخت كردند، اما با مستقل شدن كشورمان در فناورى فضايى هزينه ها به يك دهم تقليل يافته است و موفق شديم در اين زمينه صرفه جويى كلانى كنيم.
* در حال حاضر آيا مى توانيم تصاوير را به كشورهاى ديگر بفروشيم
ما الآن چندين كشور اطراف را هم تحت پوشش قرار مى دهيم. با وجود اين كه فقط چند سال است به اين فناورى دست پيدا كرده ايم، تعامل ما با ساير كشورها برقرار است و تصاويرى را كه آنها مى خواهند برايشان ارسال مى كنيم.
گويا بازنگرى نقشه ها به حداقل رسيده است
قبلاً بايد با پرداخت هزينه، نقشه هاى جغرافيايى كشور هر ۱۵ سال يك بار مورد بازنگرى قرار مى گرفت، اما با اين فناورى، اين مسأله بين ۳ تا ۵ سال تقليل يافته است. ايستگاه سپهر در كشورمان با دريافت تصاوير ماهواره اى به آمايش سرزمينى مى پردازد و جالب است بدانيد كه با استفاده از آن دولت، به تقسيم و توزيع ثروت مى پردازد.
*چگونه
اگر يك نقطه را از نزديك ببينيد فقط آن نقطه را مى بينيد و اطلاعات چندانى به دست نمى آيد، اما همان نقطه را اگر از بالا ببينيد، اطلاعات گسترده اى پيدا مى كند. با استفاده از نقشه ها و آمايش سرزمينى تمام كشور را مى توان ديد و هزينه ها و نيازهاى تمام مناطق را بررسى كرد. با اين روش توزيع ثروت انجام مى شود. دولت نيز از اين مسأله استقبال كرده و استفاده از آن را در دستور كار خود قرار داده است.
* همواره شاهد رشد دانش و فناورى در كشورمان هستيم. آيا سازمان جغرافيايى با قشر دانشگاهى تعامل دارد
همكارى هاى ما با دانشگاهيان بسيار جالب است. دانشجوهاى مقاطع كارشناسى ارشد و دكترا و همچنين استادان مى توانند از نقشه ها و تصاوير ماهواره اى ايستگاه سپهر به صورت رايگان استفاده كنند. سخنان رهبر معظم انقلاب كه در ديدار با دانشجوها و دانشگاهيان همواره عنوان مى شود، مسيرى را نشان مى دهد كه بايد آن را طى كنيم.
اين قابليت در كشورمان وجود دارد و اين قشر به راحتى مى توانند از آن استفاده كنند. البته براى رشد فناورى و دانش جغرافيايى، ما نيز از پايان نامه هاى دانشجويان استفاده مى كنيم.
* تحريم ها با وجود اين كه تأثير منفى مى گذارد اما موجب شده كه ما در بعضى بخش ها رشد قابل توجهى داشته باشيم يا حتى به خودكفايى برسيم. آيا در زمينه فناورى فضايى نيز چنين اتفاقى افتاده است
فشارها و تحريم هاى كشورهاى بيگانه و خارجى نمى تواند بر كشورى كه قوى است، تأثير چندانى بگذارد. مثلاً در زمينه تسليحات نظامى تا قبل از انقلاب، فقط به فناورى نگهدارى تجهيزات دفاعى آمريكا رسيده بوديم! اما هم اكنون ايران جزو معدود كشورهايى است كه در زمينه تسليحات نظامى مستقل شده است. ما در دانش و فناورى فضايى هم تمام سعى مان خوداتكايى و استقلال است. البته به طور طبيعى دشمنان موانع بسيارى در مسير رشد فناورى جلوى پايمان قرار مى دهند كه به علت بزرگ و قوى بودن ايران، تأثير چندانى براى ما ندارد.
* برنامه هاى سازمان جغرافيايى براى پرتاب ماهواره هاى بعدى چيست
ما هنوز در اول راه هستيم. يعنى طبق برنامه ريزى ها هم اكنون ماهواره سنجش از راه دور داريم، اما در آينده با رشد فناورى ماهواره هاى مدرن ترى را به فضا پرتاب خواهيم كرد. البته ميزان رشد و فناورى را مسئولان بعدها اعلام خواهند كرد اما در زمينه صنايع فضايى در وضع مناسبى به سر مى بريم.