]گفت و گو: موسى علوى]

با آنكه بوش وكابينه سياسى او در آخرين روزهاى سال ميلادى جارى تلاش ويژه خويش را متوجه بحران فلسطين كرده اند اما هنوز هم گمان ناظران براين است كه قلب ديپلماسى نومحافظه كاران كاخ سفيد در عراق مى زند. حتى به گمان اين كارشناسان گسيل ديپلماسى ايالات متحده به سمت مسأله فلسطين نيز حركتى در راستاى جبران ناكامى هايى است كه در اداره بحران عراق عايد دولت آمريكا شده است. به هر حال از اين منظر عراق و فلسطين در چارچوب سياست خارجى آمريكا سرنوشت مبهمى دارند و هنوز روشن نيست كه در سال جديد و دور تازه تحولات منطقه عراق چه وضعيتى خواهد داشت. فرصتى فراهم شد تا در گفت وگويى با «شيخ عبدالقادر عبدالوهاب الملا» سخنگوى «جماعت علماى مسلمين جنوب عراق» آخرين وضعيت سياسى اين كشور را به بحث بگذاريم. اين روحانى عراقى و گروه تحت اداره او از حاميان دولت عراق محسوب مى شوند اما در عين حال در برخى زمينه ها از جمله برخورد با نيروهاى اشغالگر داراى نقطه نظرات متفاوت است .

* برخى منابع خبر از كاهش دامنه خشونت ها و حملات تروريستى داده اند. استناد آنها نيز به آمارهاى منتشره از سوى دولت عراق و بيانيه هاى ارتش آمريكا است. از طرفى همزمان با كاهش عمليات هاى تروريستى خبر ها حاكى از آن است كه جناح هاى قدرت در حاكميت عراق تاحدى در مسير تفاهم گام برداشته اند بويژه طيف اهل سنت عراق طرح يك همكارى تازه با شيعيان را ريخته اند. اين گزارش ها تا چه حد واقعيت دارد، آيا به راستى ما با آغاز دوره اى تازه درعراق روبه رو هستيم
وضعيت جارى سياسى در عراق اكنون بسيار پيچيده است. از مشكلات امنيتى عراق تاحدى كمتر شده اما فاصله زيادى تا عبور از بحران داريم. بحران داخلى و معضلات امنيتى عراق نيز تنها محدود به يك جهت يا طرف خاص نيست. برخى اختلاف هاى عميق سياسى هنوز ادامه دارد. در شكاف سياسى داخل عراق برخى گروه ها و طيف ها دخالت دارند، طرف هاى خارجى نيز در افزايش اين تنش و بحران در عراق سهيم هستند كه در رأس آنها اشغالگران عراق قرار دارند. بويژه اشغالگران آمريكايى، انگليسى و ديگر كشورهاى همپيمان آنها كه حضور آنها اوضاع پر تنش عراق را بيش از پيش سخت تر و آشفته تر كرده است.
متأسفانه هنوز محافل اسلامى منطقه به پيامدهاى ادامه اشغال عراق توجه نمى كنند. به اعتقاد ما تهديد اشغالگران منحصر به عراق نيست بلكه حضور آنها ديگر كشورهاى همسايه عراق و ديگر كشورهاى عربى و به طور كل خاورميانه را تهديد مى كند.
* به طور خاص مى توانيد بگوييد كه اين تهديد آمريكا چه عرصه هايى را دربرمى گيرد
برخلاف تصور عامه مردم امروز حضور اشغالگران بويژه آمريكايى ها منحصر به حضور نظامى نيست. آنها علاوه بر قبضه امور امنيتى و نظامى عراق حاضر نيستند اراده اداره امور عراق به طور كامل در اختيار نيرو ها و گروه هاى عراقى قرار گيرد. لذا ما به طور جدى نگران نفوذ آمريكايى ها در ساختار سياسى عراق هستيم. بنابراين معتقدم كه در شرايط كنونى مسأله اصلى استقلال حاكميت عراق و بازگرداندن اختيار اداره امور از سوى اشغالگران به عراقى ها است تا زمانى كه استقلال و حاكميت كامل خود عراقى ها براين سرزمين حاكم نشده نمى توان به فكر حل بحران هاى سياسى در عراق بود. اين امرى طبيعى است كه در عراق با بافت اجتماعى و سياسى متنوع اختلاف هاى سياسى، اجتماعى، اقتصادى ميان احزاب و طوايف با يكديگر وجود دارد. لكن به اعتقاد ما تا زمانى كه آمريكايى ها از عراق خارج نشده اند و اشغال عراق توسط اشغالگران پايان نيافته نمى توان به دنبال راه حلى براى حل اين دست مشكلات خانواده احزاب و گروه هاى عراق بود.
* اكنون كه منشأ بن بست سياسى در عراق را اشغال اين سرزمين مى دانيد چه سازوكارى درباره خروج نيروهاى آمريكايى از عراق داريد و ازميان گزينه هاى مختلفى كه مطرح است مانند خروج زودهنگام يا خروج زمانبندى شده نيروهاى آمريكايى از عراق كدام يك را دنبال مى كنيد
مسأله اصلى ما اين است كه طرف مقابل يعنى نيرو هاى آمريكايى و رهبرى اين كشور تاكنون فكر خروج را به ذهن خويش خطور نداده است و همه اقدامات آنها در جهات نظامى وسياسى در مسير تثبيت نفوذشان پيش مى رود.
بله من هم اين ديدگاه كارشناسى برخى از شخصيت هاى عراقى را قبول دارم كه منطقى نيست كه يك باره حكم بدهيم كه خروج نيروهاى آمريكايى بايد فوراً صورت بگيرد وخروج ارتشى كه يك صد وشصت هزار نيرو در اين جا مستقركرده است نياز به تشريفات و تمهيدات دارد و در نهايت آمريكايى ها بايد طبق يك جدول زمان بندى از عراق خارج شوند. اما اين كه خروج زودهنگام مى تواند مشكلات بسيارى را براى عراق ايجاد كند يا اين انديشه به صلاح نيست كه ما در اين وضعيت كه هنوز از شر نيرو هاى خشونت طلب خلاص نشديم براى خروج آمريكايى ها خيز برنداريم نبايد بهانه يا پوششى براى توجيه ماندن آمريكايى ها در عراق شود.
* پس به چه شكل شما مى خواهيد هم به اشغال عراق پايان داده شود و از طرفى مى گوييد كه نبايد حكم خروج زود هنگام آمريكا صادر شود
مشكل اصلى اين جاست كه آمريكايى ها در عراق فقط به نقش نظامى نمى پردازند و در همه امور و شئون سياسى كشور مداخله مى كنند. ايده ال ما اين است كه تا زمانى كه موعد ترك عراق توسط اشغالگران برسد مرز دخالت آنها در مقدرات سياسى عراق بسته شود و نمايندگان ملت با اختيار و اراده خودشان كشور را اداره كنند.
* در اين باره كه گفته مى شود جناح هاى سياسى عراق به سوى تفاهم گام برمى دارند چه نظرى داريد به نظر شما طرح آشتى ملى كه تا كنون چند بار به تأخير افتاده است اين بار به نتيجه مى رسد
من هنوز خوشبين نيستم و فكر مى كنم كه آشتى ملى كه تاكنون به تعويق افتاده اين بار هم احتمالاً به تعويق مى افتد زيرا فضاى ملتهبى بر عراق حاكم است. تا زمانى كه اختلاف ها و درگيرى هاى سياسى در عراق به طور ريشه اى حل و فصل نشده آشتى ملى محقق نخواهد شد.
* به تازگى اجلاس ها و كنفرانس هاى تازه اى در باره عراق و خاورميانه برگزارشده ويا در شرف برگزارى است آيا فكر مى كنيد اين همايش ها بتوانند در باره خروج آمريكا و يا آينده منطقه به تصميم روشنى برسند
تا زمانى كه به طور صادقانه و با تصميم قاطع به بررسى اوضاع عراق پرداخته نشود، نمى توان اميد چندانى به چنين كنفرانس هايى داشت. در عراق هنوز هم ماشين هاى بمب گذارى شده و كمربندهاى انتحارى بدون هيچ قيد و بندى وارد مى شود در حالى كه هيچ كس در برابر آنها پاسخگو نيست. نيروهاى اشغالگر هنوز هم عزم كافى براى خشكاندن تروريسم در اين منطقه نشان نمى دهند.
* در اجلاس و يا محافل داخل و خارج آمريكا طرح هاى گوناگونى در باره آينده عراق مطرح شده است از طرح فدراليسم كه بسيارى معتقدند كه دموكرات ها در كنگره وحتى در ايام رياست احتمالى شان بر كاخ سفيد در آينده مى خواهند دنبال كنند تا توزيع تازه قدرت در بغداد، فكر مى كنيد كدام يك از اين طرح ها به طور جدى شانس اجرايى شدن دارد
امروزه اوضاع سياسى عراق به گونه اى است كه نمى توان بدون حضور مردم به هيچ طرحى درباره آينده عراق پاسخ داد. من اگر بگويم موافقم يا مخالفم تا زمانى كه نظر مردم خواسته نشده نظرما در اين باره چندان حائز اهميت نيست. به طور مثال در باره همين خواسته دموكرات ها يعنى فدراليسم در عراق تازه حتى اگر هم مردم اين طرح را بخواهند تا زمانى كه خواسته هاى آنها از فدراليسم مشخص و تبيين نشده نمى توان براى اجراى آن اقدام كرد. فدراليسم بايد مورد تأييد مردم و جوابگوى نيازهاى آنها باشد، ممكن است فدراليسم نتواند نياز مردم را بر آورده كند. . .
از طرفى ميان آن چيزى كه آمريكايى ها با عنوان مثلاً نظام دموكراتيك در عراق يا فدراليسم پيشنهاد مى دهند با دموكراسى و فدراليسمى كه مردم رأى داد ه اندو از لحاظ ادارى، سياسى و اجتماعى باعث تقويت و پيشرفت عراق و قوام آن مى شود تفاوت فاحش دارد .
* بر پايه شواهد عينى منبع اصلى تغذيه تروريسم عراق كشورهايى هستند كه شركاى اصلى آمريكا در منطقه محسوب مى شوند نظر شما در باره مشى اين دست از كشورهايى كه ازديد دولت و مردم عراق حاميان اصلى ناامنى و بى ثباتى هستند چيست
قطعاً كسانى هستند كه با هدف به هم ريختن ثبات منطقه وارد عراق مى شوند هر كدام تابعيت كشورهاى عربى را دارند و مورد حمايت نهاد ها و جريان هاى قدرت دراين كشور ها هستند. اما براى عراقى ها نيز آسان نيست كه به راحتى كشور تابع آن فرد را متهم كنند كه از تروريسم در عراق حمايت مى كند. مثلاً ممكن است يك تبعه كشور همسايه عربى وارد عراق شود و دست به يك عمليات تروريستى بزند اما اين دليل نمى شود كه بگوييم آن كشور پشت سر تروريسم در عراق قرار دارد. اما طبيعتاً كشورهاى عربى از دگرگونى سياسى در عراق خشنود نيستند و در برابر آن مقاومت منفى كرده و هنوز هم نسبت به آن واكنش هاى غير دوستانه نشان مى دهند.
* اجازه دهيد به بعد ديگرى از حوادث منطقه بپردازيم . چه ارتباطى ميان كشمكش اخير شمال عراق واستراتژى منطقه اى آمريكا قائل هستيد. در مجموع ارزيابى شما از تحولات جارى در شمال عراق و بحث خطر حمله احتمالى تركيه به اين منطقه كه امثال طالبانى گفته اند با چراغ سبز آمريكا صورت خواهد گرفت چيست
از اين كه روند حوادث شمال عراق به سمت يك رويارويى نظامى ميان ما و همسايه مان برود همه عراقى ها نگران هستند. اما از طرف ديگر افكارعمومى عراق معتقد به برچيدن پايگاه تروريستى از خاك كشورشان هستند. به اعتقاد من هيچ عراقى بويژه در عراق جديد نبايد راضى باشد گروهى در كشورش همانند گروهك «مجاهدين خلق» ( منافقين ) يا مشابه آن فعاليت كند كه تهديدى عليه كشورهاى همسايه عراق باشد. ما با فعاليت هيچ گروهك تروريستى كه عليه مواضع كشورهاى همسايه عراق چه ايران و چه تركيه فعاليت كند، موافق نيستيم. اين سياستى است كه پيش از اين صدام حسين و اسلاف او اختيار كرده بودند كه عراق را به سمت خصومت با كشورهاى همسايه و حتى جنگ و برادركشى كشانده بود.
* درباره نقش تازه ايران در اين برهه حساس عراق چه تحليلى داريد
عملكرد جمهورى اسلامى ايران از اين جهت براى ما مهم است كه ايران در اين مدت نقش هاى سازنده خويش را با وجود همه اتهام ها و فشار ها پيش برده است. لذا اگر كسى دخالت هاى ايران در عراق را به ميان مى كشد، لازم است قبل از هر چيز به دخالت هاى آمريكا در عراق توجه كند. موقعيت و وضعيت ما با ايران بسيار با وضعيت و موقعيت آمريكا با ما فرق مى كند. ما و ايرانى ها از يك عمق تاريخى، مذهبى و اجتماعى يكسانى برخورداريم. ايران و عراق صد ها سال در جوار هم زندگى كرده اند. اما با اين حال ما از برادران ايرانى خود مى خواهيم كه اهميت بيشترى به اوضاع عراق بدهند به گونه اى كه در بازسازى فرهنگى، اقتصادى و اجتماعى عراق نقشى بسيار مثبت و عميق تر داشته باشند.