[هرمز برادران]
تنور جنگ در بغداد و مركز عراق تا حدى سرد شده، اما دامنه جنگ دومى كه از اوايل پائيز در مرزهاى شمال عراق و تركيه شروع شد، رو به گسترش است. گزارش اغلب منابع خبرى حاكى از آن است كه ارتش تركيه عمليات خويش را براى آنچه برچيدن پايگاه هاى پ ك ك در شمال عراق مى خواند آغاز كرده است. اين عمليات كه مطبوعات آنكارا از آن به عنوان فصل الخطاب يا حمله آخر تعبير مى كنند، مجوز دولت و پارلمان تحت رهبرى اردوغان و عبدالله گل را دريافت كرده است. اما ژنرال ها علاوه بر داشتن جواز نهادهاى داخلى اين بار مجوز قدرت ها و بازيگران خارجى را نيز در آستين دارند. خبرها حاكى از آن است كه يك اجماع سه جانبه ميان واشنگتن، بغداد و آنكارا براى انجام اين حمله شكل گرفته است تا به حضور طولانى گروه تروريستى پ ك ك در ارتفاعات شمال عراق پايان داده شود. با اين حال هنوز بسيارى از مسائل درباره آينده اين عمليات مبهم مانده و خبرهاى ضد و نقيضى از پشت صحنه اين جنگ شنيده مى شود. دامنه اين شايعات تا آنجاست كه برخى حتى از سوءقصد گروه پ ك ك به بارزانى و آسيب ديدن اين چهره متنفذ شمال عراق گزارش داده اند. در گفت وگويى با ناظم دباغ نماينده حكومت اقليم كردستان عراق كوشيديم تا اين پرسش ها و ابهام ها را واكاوى كنيم.

جناب دباغ پيش از آن كه به شرايط ملتهب امروز مرزهاى عراق و تركيه بپردازيم سؤالاتى درباره علل و پيشينه حضور گروه پ.ك.ك در شمال عراق مطرح است و اين كه چرا حكومت اقليم كردستان عراق پ.ك.ك را در قلمرو خود جاى داده است
پ.ك.ك يك نيروى كردى در تركيه است كه از ساليان دور فعاليت خود را آغاز كرده است اما بر اثر سياست ها و رفتارهاى غيرواقعى و نادرست گروه مذكور، اين تصور در ذهن مردم شكل گرفته كه پ.ك.ك يك حزب تروريستى است. اين حزب ساخته ما و يا ديگران نيست، بلكه وضعيت كردها در تركيه بستر فعاليت اين گروه را فراهم كرده است. به عبارتى پ.ك.ك پشت تابلوى شعارهايى از مردم تركيه قرار گرفته كه از طريق آن در پى احقاق حقوق خود باشند. كردهاى عراقى در شكل دهى به سياست رهبرى پ.ك.ك هيچ نقشى ندارند. آنها در اتخاذ سياست هايشان مختارند. ضمن اينكه ما از رويكردهاى منفى شان انتقاد مى كنيم.
به طور كلى، حضور پ.ك.ك در شمال عراق به حكومت اقليم كردستان مربوط نمى شود و نمى توان گفت كه اين حزب در سايه اين حكومت به شمال عراق آمده است.
پيش از انتفاضه مردم كردستان عليه رژيم صدام در اوايل دهه ۱۹۹۰ و آزادى مناطق كردستان عراق، پ.ك.ك در عراق و در مرزهاى ايران و تركيه حضور داشته است. پس از سقوط رژيم صدام نيز برخى مناطق صعب العبور همچنان مأمن برخى گروه هاى مسلح ماند كه پ.ك.ك از آن جمله است. پيش از اين نه فقط كردستان عراق، بلكه بغداد نيز از مراكز فعاليت آنها بوده است. اما بغداد شهرى كردى نيست بلكه مركز حكومت عراق است. پس از قيام كردستان عراق شرايط ايجاب كرد كه پ.ك.ك در مقر خود در شمال عراق بماند.
ولى رسانه ها و محافل تركيه در سطح گسترده اى اين موضوع را مطرح مى كنند كه پشتوانه فعاليت امروز پ.ك.ك حكومت اقليم كردستان در شمال عراق است.
نه، اين يك ادعا است و دلايل زيادى براى غيرواقعى بودن آن وجوددارد. به دنبال قيام كردهاى عراق ما همواره به مناسبات دوجانبه با جمهورى اسلامى ايران، تركيه و سوريه پايبند بوده ايم و به طور كلى با هرگونه مبارزه مسلحانه مخالفيم زيرا بر اين باوريم كه دوران مبارزه مسلحانه به سر رسيده است. در همين حال از هر اقدام نظامى از طريق خاك كردستان جلوگيرى مى كنيم و مانع از حمله به خاك ايران يا تركيه از طريق خاك خود مى شويم. علاوه بر اين، به صورت داوطلبانه و طبق خواسته هاى خود توافقنامه هايى با تركيه و ايران بسته ايم كه براساس آنها اين دو كشور و ما متعهد شده ايم كه اجازه ندهيم از طريق خاك آنها به اقليم كردستان و بالعكس يورشى صورت گيرد و يا تروريست ها به منطقه ما وارد شوند. باز هم تأكيد مى كنم كه پ.ك.ك به خواسته ما در مرز با تركيه و ايران قرار نگرفته و فعاليت نظامى و مسلحانه آن با اطلاع ما صورت نمى گيرد. ما همواره بر اين باور بوده ايم كه حضور پ.ك.ك در مرزها به زيان روابط ما با همسايگان خواهد بود. اما در زمانى كه حكومت مركزى عراق ضعيف بوده و يا حكومت اقليم كردستان توانايى كافى براى رفع نقصان ها و كمبودهاى امنيتى نداشته است، پ.ك.ك توانست جايگاه خود را در مناطق مرزى مستحكم سازد. پس از كنفرانس استانبول و گفت وگو با مقامات تركيه توافق كرديم كه درباره اين معامله با يكديگر همكارى كنيم و اجازه ندهيم كه هيچ گروه مسلحى عليه هر يك از طرفين، فعاليت مخرب انجام دهد.
مقامات كردستان عراق چه نقطه نظرى در نقد رفتارهاى گروه پ.ك.ك دارند
گذشته از اين كه مصالح ناشى از اصل همجوارى و احترام به حاكميت ملى كشورهاى همسايه حكم مى كند كه ما از گروه هاى معارض همسايگانمان تبرى جوييم و به سود ما نيست كه با ايجاد و حمايت يك گروه مسلح تجربه حكومتدارى خود در شمال عراق را به خطر اندازيم. ما براساس تجارب خود دركردستان عراق به اين نتيجه رسيده ايم كه دوران مبارزه مسلحانه پايان يافته و اكنون دوران فعاليت سياسى و پارلمانى است و بايد از طريق ديپلماسى و اعلام رأى و نظر خود خواسته هاى ملت مان رامطرح سازيم.
برداشت عمومى آن است كه رهبران كردستان، بغداد و آمريكا به اين اجماع رسيده اند كه بهتر است پ.ك.ك از شمال عراق خارج شود. آيا اين تلقى درست است
ما همواره گفته ايم كه نبايد خاك كردستان و به طور كلى خاك عراق مأمن گروه هاى مسلحى باشد كه درصدد حمله به خاك كشور همسايه هستند. حال فرقى نمى كند كه مأمن آنها، بصره ، كربلا ، نجف ، دياله يا كردستان باشد. اگر آمريكا خواهان ريشه كنى فعاليت هاى تروريستى در اقليم كردستان است بايد به طور جدى با ما همكارى كند. ما آشكارا و به روشنى گفته ايم هر گروهى كه در پى احقاق حقوق خود است بايد به كشورش بازگردد. زيرا ما نمى پذيريم كه گروهى براى عمليات نظامى واردخاك همسايگان شود و سپس به مقر و جايگاه امن خود در خاك ما باز گردد. در همين چارچوب فعاليت ها و عمليات هاى پ.ك.ك درحمله به سربازان تركيه را از ابتدا غيرقابل قبول خوانديم . از طرفى امروز هرگونه تلاشى در قالب مبارزه مسلحانه برچسب تروريستى مى خورد چراكه از اين طريق هرگز نمى توان به حقوق خود دست يافت و نتيجه آن تنها كشتن طرف مقابل است. ما در كردستان عراق تجارب زيادى در فعاليت هاى مسلحانه داريم اما اين فعاليت ها نتيجه چندانى در بر نداشته است. دولت تركيه نيز بايد راهى جديد براى تأمين خواسته هاى كردها در پيش گيرد. آنكارا كه اكنون پ.ك.ك را يك گروه تروريستى مى داند بايد اين نكته را بپذيرد كه كردهاى آن كشور تروريست نيستند. از طرفى طيفى از حاكمان اين كشور نگاه شان را نسبت به شهروندان كرد اصلاح كنند. اگر تركيه پ.ك.ك را تروريست معرفى مى كند نبايد اجازه دهد كه اين گروه به حامى و مدافع حقوق كردهاى تركيه مبدل شود. حكومت تركيه مى تواند با تأمين آن بخش از مطالبات مردم كه در قانون اساسى آمده مانند آزادى تكلم به زبان كردى يا نامگذارى فرزندان با نام هاى كردى زمينه بروز گروه هاى مسلح را از بين ببرد.
تركيه عمليات نظامى جديد خودش عليه پ.ك.ك در شمال عراق را آغاز كرده است. به نظر شما دامنه اين عمليات تا كجا پيش خواهد رفت و اساساً ارتش تركيه دراين مرحله چه اهدافى را دنبال مى كند
من هنوز اطلاعاتى در باره اين كه عمليات هاى تركيه در خاك كردستان شروع شده باشد، ندارم. زيرا سخنگوى حكومت اقليم كردستان گزارش داده كه عمليات اخير به خاك كردستان عراق كشيده نشده است. اما اقدام اخير آنكارا، بيست و پنجمين عمليات تركيه عليه پ.ك.ك بود كه ظاهراً فقط در خاك آن كشور صورت گرفت. اما در مجموع معتقدم كه اين غائله راه حل نظامى ندارد و چنان كه از روش و طريق سياسى حل نشود ممكن است كه تركيه ۲۵ عمليات نظامى ديگر نيز انجام دهد اما همچنان به نتيجه اى نرسد. واقعيت اين است كه مهار جنگ هاى پارتيزانى در كوهستان ها سخت است كه افغانستان نمونه گوياى آن است. لذا اگر به راه حلى سياسى براى حل مشكلات كردهاى تركيه نپردازيم اين عمليات فايده اى در بر نخواهد داشت. تركيه بايد قضيه كردى را از قضيه پ.ك.ك جدا كند. اگر نيازها و مشكلات مناطق كردنشين تركيه برطرف شود آنان هرگز با پ.ك.ك همراه نخواهندشد.
برخى گزارش ها حاكى از آن است كه دولتمردان عراق بويژه كردستان عراق اقدام به كنترل و اخراج پ.ك.ك كرده اند. آيا شما صحت اين اخبار را تأييد مى كنيد
پ.ك.ك تحت اختيار ما نيست كه بتوانيم آن را برچينيم. اما راه هايى را كه اين حزب از طريق آن رفت و آمد مى كند مسدود مى كنيم. براى نمونه، فعاليت همه شاخه سياسى و دفاتر و گروه هايى كه با پ.ك.ك در ارتباط بودند منع شده است. اين اقدام تحت فشار آمريكا صورت نگرفته بلكه صلاحديد خود ماست. ما طبق پروتكل هايى كه با همسايگان داريم اين اقدام را انجام داده ايم. اما در مجموع اقدامات ما براى جلوگيرى از فعاليت مسلحانه پ.ك.ك تشديد شده است.
عثمان اوجالان اعلام كرد كه ( پ.ك.ك ) از پايگاه هاى خود در شمال عراق خارج شده و نيروهاى تروريست ديگرى مانند پژاك جاى آنها را گرفته اند.
پ. ك. ك و پژاك اساساً يك گروه متحد هستند. به اعتقاد ما پ.ك.ك و پژاك دو گروه مجزا نيستند كه با رفتن يكى ديگرى به جاى آن قرار گيرد.
پس از دستگيرى عبدالله اوجالان ( رهبر پ. ك. ك) اين گروه به ۳ شاخه تقسيم شد و براى آن كه گروه كار خود را با شعار ديگرى ادامه دهد هر شاخه نام جديدى براى خود برگزيد.
در اينجا مى خواهم به موضوع ديگرى بپردازيم كه هنوز اطلاعات دقيقى درباره آن منتشر نشده است . اخيراً مسعود بارزانى رئيس حكومت اقليم كردستان از سوى پ.ك.ك مورد سوء قصد قرار گرفته و مجروح شده . اصل اين ماجرا چه بوده است
به نظر من اين مسأله در چارچوب تبليغاتى است كه عليه بارزانى صورت گرفته است و ما تا به اين لحظه خبرى درباره سوء قصد به جان وى يا زخمى شدن او نشنيده ايم.
ولى خبرها حاكى از اين بود كه وى پس از سوء قصد حتى سفرى به اسرائيل و اتريش داشته است.
وى اخيراً به اروپا، سفرى داشته و در آنجا با نماينده عراقى هاى مقيم اتريش ديدارى داشت. شايد شايعه سوء قصد به اين دليل منتشر شده كه وى مدتى است با رسانه ها گفت وگويى انجام نمى دهد. خبر مربوط به سفر وى به اسرائيل براى معالجه نيز در چارچوب همين تبليغات است و صحت ندارد. البته بارزانى در ساليان اخير سفرهايى به اروپا براى معالجه داشته است.
اما گزارش ها حاكى از اين است كه رژيم صهيونيستى در كردستان عراق فعاليت هاى اقتصادى انجام مى دهد تا جايى كه حتى چندى پيش نيز سيمورهرش روزنامه نگار آمريكا در مجله نيويوركر از آموزش پيشمرگ هاى كرد توسط نظاميان اسرائيلى خبر داد. حضور اسرائيل در شمال عراق چه توجيهى دارد
اين مسأله بايد به دقت روشن شود. مصر و اردن ميزبان سفارتخانه هاى اسرائيل هستند و تل آويو دفتر بازرگانى در قطر ايجاد كرده است. اما موضوع كردستان عراق اندكى متفاوت است. پيش از اين يهوديان بسيارى از كردستان به اسرائيل رفتند و امروز براى ديد و بازديد با بستگان و انجام فعاليت هاى اقتصادى به كردستان بازگشته اند. مطالبى كه در باره نقش اسرائيل نقل شده ساخته و پرداخته برخى منابع خبرى است كه مى خواهند توجه مخاطبان را به خود جلب كنند اما من به شما اطمينان مى دهم كه اسرائيل هيچ پايگاه رسمى در شمال عراق ندارد و به آموزش پيشمرگ هاى كرد نپرداخته است. هر ارتباطى كه با اسرائيل برقرار شود در چارچوب سياست رسمى حاكميت عراق صورت خواهد گرفت و سياست خارجى حكومت و اقليم كردستان همان سياست خارجى حكومت مركزى عراق خواهد بود.
ولى اسنادى منتشر شده كه بخشى از روابط خارجى كردستان با خارج به طور مجزا تنظيم مى شود. مثلاً قراردادهاى نفتى حكومت اقليم كردستان با طرف هاى خارجى كه با انتقادات وزارت نفت حكومت مركزى مواجه شده است. اما مقامات كردى از اين قراردادها حمايت مى كنند و آن را در چارچوب قانون اساسى حكومت مركزى مى دانند. پس علت اين انتقادات چيست
آقاى شهرستانى وزير نفت عراق گاهى ديدگاه هاى شخصى خود را بيان مى كند و تحليل هايى ارائه مى دهد كه متأسفانه ديدگاه ها و طرز تفكرش نسبت به كردها، درست نيست. او بايد نظراتش را در محافل و نشست هاى رسمى براساس ديدگاه هاى دولت بيان كند. او نبايد برخلاف قانون اساسى اظهار نظر كند و نبايد تفاسير شخصى از قانون اساسى بدهد. او مى گويد كه با كشورهاى همسايه به توافق رسيده كه مانع از صدور نفت كردستان عراق از خاك آنها شود. اما هيچ وزير و مقامى از اين توافقات خبر ندارد. بنابراين اظهارات شهرستانى خلاف قانون اساسى است. او مى تواند به طور رسمى خواسته ها و ديدگاه هايش را بيان كند.
آمريكا اخيراً مدعى شده كه پس از انجام عمليات هايى عليه القاعده در مناطق سنى نشين عراق، اين گروه به سوى شمال حركت كرده و جايگاه جديدى براى خود در مناطق كردنشين ايجاد كرده است. اين ادعا را چگونه تحليل مى كنيد
به اعتقاد من القاعده نمى تواند به سادگى در انديشه ايجاد پايگاهى در كردستان عراق باشد. حكومت اقليم كردستان با حكومت مركزى همكارى كامل دارد و تا زمانى كه مردم نيز همكارى كنند هيچ گروه بيگانه اى قادر نخواهد بود در اين حوزه رخنه كند.
از مدت ها پيش خود آمريكا نيز در صدد ايجاد پايگاهى در شمال عراق است. آيا كردستان عراق با ايجاد آن موافقت خواهد كرد
آمريكا طبق تفاهم نامه ها و پيمان هايى كه با حكومت فدرال امضا كرده است، همان گونه كه مى تواند در بصره و بغداد پايگاه ايجاد كند در كردستان نيز مى تواند چنين پايگاهى تأسيس كند.