] داوود پنهانى]

هر بار كه باران مى بارد، علاوه بر زيبا يى هاى بسيارى كه نصيب زمين و زمان مى شود، يك معضل جدى را به مشكلات زندگى شهرى اضافه مى كند. بعد از هر بارش ممكن است جوى كنار خانه يا محل كارتان بگيرد و آب در كوچه و خيابان جارى شود و شما مجبور شويد براى عبور از عرض خيابان با هزار مشكل پيدا و پنهان دست و پنجه نرم كنيد. آبگرفتگى البته تنها به فصول بارندگى محدود نمى شود، با اين حال در اين فصول پر رنگ تر شده و شهروندان شهرهاى كوچك و بزرگ را با مشكلاتى در هنگام عبور و مرور مواجه مى كند.مشاهده تصاويرى كه در آن آب به جاى عبور از داخل جو به خيابان وارد شده براى همه ما تكرارى است. تكرارى از آن رو كه چندين و چند بار وضعيت هاى اينگونه را تجربه كرده ايم.

هر بار كه باران مى بارد اين سازمان هواشناسى است كه در كنار پيش بينى وضعيت هوا اقدام ديگرى را هم در رأس كار خود قرار مى دهد. اين اقدام پيش بينى وضعيت احتمالى آبگرفتگى در معابر شهر هاى گوناگون است كه چون وظيفه اى تازه بر عهده كارشناسان اين سازمان نهاده شده و معمولاً در اطلاعيه هاى خود به آن اشاره مى كنند، اطلاعيه هاى اين سازمان گاه شكل اخطاريه هم به خود مى گيرد.به عنوان مثال تأكيد مى شود كه « به دليل بارش شديد باران و برف در برخى از استانهاى كشور طى روزهاى يكشنبه و دوشنبه آبگرفتگى معابر عمومى پيش بينى مى شود.» آنچه در متن اين تأكيدات قابل بررسى است، اشاره به وضعيتى است كه در بسيارى از شهرهاى ما وجود دارد . وضعيتى كه به ساخت غير استاندارد معابر شهر و بى توجهى مردم در رعايت درست اصول شهر نشينى باز مى گردد.
* دغدغه جدى
چنين است كه با فرا رسيدن هر باره زمان بارش در استان هاى مختلف كشور، دغدغه آبگرفتگى معابر مديران شهرى را به تكاپو انداخته تا براى پيشگيرى از آبگرفتگى هاى احتمالى دست به انجام اقداماتى بزنند.نيم نگاهى به اخبار منتشر شده در خبرگزارى ها در همين چند روز گذشته كه موج بارندگى هاى پاييزى در كشور آغاز شده نشان دهنده تلاش هايى است كه در اين زمينه صورت گرفته يا قرار بوده به انجام برسد.در اهواز«محمد حويزاوى» معاون خدمات شهرى شهردارى اهواز از تشكيل ستاد بحران در شهردارى هاى هشت منطقه اين شهر براى پيشگيرى از آبگرفتگى احتمالى معابر خبرمى دهد.به گفته وى اين ستاد به منظور مقابله با هرگونه آبگرفتگى در سطح شهر و بروز سيلاب در فصل بارندگى تشكيل شده است. بررسى بازسازى كليه ايستگاه هاى پمپاژ شهردارى و لايروبى ۴۰۰ كيلومتر جوى هاى روباز در اهواز از ديگر اهداف تشكيل اين ستاد اعلام مى شود.
در پايتخت كشور نيز «مداحى» مديركل فوريت ها و خدمات اضطراى شهر تهران از آماده باش كارگران و نيروهاى خدمات شهرى شهردارى هاى مناطق ۲۲ گانه براى رفع آبگرفتگى هاى احتمالى ناشى از بارندگى ها در سطح شهر خبرداده و مى گويد:« تمام كارگران خدمات شهرى در سه شيفت كارى تا پايان بارندگى هاى تهران در حالت آماده باش هستند .» به گفته وى معاونت هاى خدمات شهرى و به ويژه بخش فوريت هاى شهردارى هاى مناطق ۲۲ گانه شهر تهران در حالت آماده باش هستند، و موظف شده اند با شناسايى نقاط در معرض آبگرفتگى ، اقدامات لازم را جهت آماده باش كارگران و نيروهاى خدمات شهرى در سطح مناطق و فراهم كردن تجهيزات كامل شامل بيل و جاروهاى مكانيزه و دستى ، موتورپمپ ، دستگاه هاى لجن كش و غيره انجام دهند.وى با بيان اين كه در مناطق مركزى شهر از جمله مناطق۱۱ ، ۱۲ و ۱۷ به دليل كوچكى و باريك بودن نهرها در هنگام بارندگى مشكلات ناشى از آبگرفتگى بيش از ساير نقاط شهر مسأله ساز مى شود، ادامه مى دهد: « متأسفانه ريختن زباله به داخل جوى ها و نهرها از دلايل عمده بروز آبگرفتگى درسطح شهر است، از شهروندان تهرانى درخواست مى كنيم از ريختن زباله هاى خود به داخل جوى ها و نهرها كه موجب سر ريز شدن و بروز آبگرفتگى در هنگام بارندگى مى شود، جلوگيرى كنند.» پيش بينى براى حل اين معضل در حالى از سوى مديران شهرى صورت مى گيرد كه در برخى نقاط كشور مشكل آبگرفتگى معابر به يك معضل هميشگى تبديل شده و زندگى روزمره مردم را با اختلالات جدى مواجه مى كند. نمونه اين اتفاق را مى توان در شهر بندرى بوشهر مشاهده كرد.آنجا كه به نوشته خبرگزارى ها هرسال با بارش هر باران نسبتاً شديد، معابر و خيابان هاى اكثر نقاط شهر بندرى بوشهر دچار آبگرفتگى مى شود و انجام امور روزمره مردم را با مشكلاتى مواجه مى كند.اين در حالى است كه شركت توزيع نيروى برق بوشهر نيز براى جلوگيرى از وارد شدن خسارت به تأسيسات اين شركت، با آغاز بارندگى برق نقاطى را كه احتمال آبگرفتى دارند قطع مى كند. مشكل آبگرفتگى در اين شهر آنقدر جدى است كه به نوشته «ايرنا» سرويس هاى اياب و ذهاب دانش آموزان مدارس نيز با اين بهانه كه به علت آبگرفتگى خيابان ها و معابر منتهى به مدارس امكان تردد در آنها وجود ندارد از سرويس دهى و رساندن بموقع دانش آموزان به مدارس خوددارى مى كنند. اين مشكل باعث مى شود كلاس هاى مدارس به علت حاضرنشدن و تأخير اكثر دانش آموزان تشكيل نشود و يا از رسميت بيفتد و مدرسه به حالت نيمه تعطيل درآيد. افتادن خودروها دركانال هاى دفع آبهاى سطحى،توقف خودروها و وسايل نقليه موتورى به علت آبگرفتگى درخيابان ها،فعاليت نكردن تاكسى هاى شهرى و آژانس هاى تاكسى تلفنى ومسافركش هاو تجمع مسافران منتظر تاكسى در خيابان ها و ايستگاه ها، خرابى خطوط تلفن به علت آبگرفتگى از ديگر مشكلاتى است كه هنگام بارندگى هر ساله بطور مكرر در شهر بوشهر اتفاق مى افتد.
اگرچه درسال هاى اخير مسئولان خدمات شهرى، شهردارى، ستادحوادث غيرمترقبه و دستگاه هاى اجرايى كه با كارهاى عمرانى زيربنايى در شهر ارتباط دارند هماهنگى و تلاش مى كنند كه اين مشكلات كمتر شود اما بازهم اين مشكلات وجود دارد و مردم بوشهر را آزار مى دهد. امسال به رغم اينكه شهردارى بوشهر براى كاهش پيامدهاى آبگرفتگى معابر در اين شهراز يك ماه پيش اقدام به لايروبى كانال هاى دفع آب هاى سطحى كرده بود اما در پى نخستين بارندگى بامداد روز دوشنبه، مناطق زيادى از شهر بوشهر دچار آبگرفتگى، قطعى برق و نيمه تعطيل شدن شمارى از مدارس شد. گزارش هاى ارسالى نشان مى دهد كه آبگرفتگى در محله ۴۰۰ دستگاه بوشهر به حدى بود كه برق اين منطقه و محله هاى همجوار آن بيش از هفت ساعت در روزدوشنبه قطع شد. چهار راه كشتيرانى، ميدان شيلات، خيابان عاشورى، چهارر اه فضيلت و نقاط مركزى شهر نيز از ديگر مناطقى بودند كه در اين روز دچار آبگرفتگى شدند. به گفته« عبدالخالق ماجدى » معاون اجرايى شهردارى بوشهر، خوش شانسى بوشهرى هابوده كه نخستين بارندگى سالجارى بامداد دوشنبه در بندر بوشهر همزمان با جزر دريا بوده كه مناطق آبگرفته و زمان آبگرفتگى را كاهش داده است وچنانچه بارندگى درهنگام مد دريا رخ مى داد كه مانع تخليه آبهاى سطحى به دريا بود، مناطق بيشترى دچار آبگرفتگى مى شد و زمان آبگرفتگى آنها نيز افزايش مى يافت. اين درحالى است كه مسئولان اين استان براى حل اين معضل اقداماتى هم انجام داده اند، با اين حال به نظر مى رسد اين اقدامات در مقايسه با وضعيت به وجود آمده چندان كه بايد و شايد تأثير گذار نبوده است.«عبدالخالق ماجدى» معاون اجرايى شهردارى بوشهر با بيان اقدامات انجام گرفته در ميان صحبت هاى خود و در اشاره به وضعيت خيابان ۴۰۰ دستگاه اين شهر نكته اى را بر زبان مى آورد كه در بسيارى از شهر هاى كشور با شدت و ضعفى اندك يا بيشتر وجود دارد.به گفته وى وجود آبگرفتگى در محلاتى نظير ۴۰۰دستگاه و برخى منازل و مجتمع هاى مسكونى به علت رعايت نكردن اصول مهندسى در ساخت و ساز آنها است.اگر اين مشكل را در كنار بى توجهى مردم در رعايت اصول اوليه زندگى شهرى قرار بدهيم شايد بتوانيم به راز معضل قديمى آبگرفتگى معابر در شهر هاى كشور پى ببريم.
* پيشگيرى
اينكه هر بار باران ببارد و آب در خيابان هاى شهر جارى شود ، اينكه هر بار اهالى يك محله يا عابران يك خيابان منتظر كارگران شهردارى بمانند تا با وسايل ابتدايى خود به جان جدول و نهر بيفتند، داستانى تلخ و تكرارى است. مهندس« رضا فتح اللهى» شهر ساز در اين زمينه مى گويد: « معضل آبگرفتگى در معابر شهر مختص به فصل بارش نيست. ما ممكن است در فصل تابستان هم شاهد آبگرفتگى در خيابان ها باشيم، اما در فصول بارش به دليل جارى شدن حجم بيشتر آب در نهرها و جداول اين مشكل عيان تر شده بيشتر به چشم مى آيد. در چنين مواقعى با يك مشاهده سطحى به جداول خيابان ها مى توانيم به نامناسب بودن طراحى آنها به آسانى پى ببريم. برخى از اين جداول به هيچ وجه گنجايش حجم آب فراوان را نداشته به همين دليل با روان شدن حجم آب فراوان به راحتى انباشته شده و مازاد آب شان روانه خيابان ها و معابر مى شود. در كنار اين وضعيت بايد به رفتار شهروندى خود هم توجه كنيم. متأسفانه هنوز هم بسيارى از همشهريان ما اين نكته را كه محيط شهرى يك خانه بزرگتر است كه بايد در پاكيزگى آن دقت بسيارى كرد اصلاً مورد توجه قرار نمى دهند.نمونه هاى اين بى تفاوتى را هم مى توانيم در انداختن زباله در جداول مشاهده كنيم. انباشته شدن اين زباله ها در نهرها و جوى هاى شهر باعث مى شود كه بعد از هر بار بارش آب جارى در جوى كنار خيابان بالا آمده و روانه معابر شود. »
از نظر اين كارشناس جمع آورى اين زباله ها هر بار زمان و انرژى زيادى از كارگران شهردارى مى گيرد.وى ادامه مى دهد: «براى حل اين معضل بايستى كار فرهنگى لازم صورت گيرد. در كنار كار فرهنگى بايد نسبت به جريمه متخلفان هم به شكلى جدى عمل كرد. البته در خبر ها خواندم كه شهردارى تصميم گرفته اين جريمه ها را اعمال كند كه به نظرم كار مناسبى است.از سوى ديگر مديران شهرى هم بايد نسبت به تعريض جداول و نهر هايى كه گنجايش حجم آب فراوان ندارد اقدام اساسى بكنند.خيلى از اين جداول از كيفيت مناسبى برخوردار نيستند و بايد مناسب سازى شوند.»
مسئولان شهرى پايتخت وعده داده اند كه تا سال آينده در تهران معضل آبگرفتگى معابر براى هميشه از بين خواهد رفت. اين وعده اما از سوى هيچ مدير شهرى ديگرى در ساير استان ها اعلام نشده است. حتى اگر اين چنين وعده اى را در پايتخت جدى بگيريم و از اعلام آن خوشحال شويم، نمى توان نسبت به وضعيت ساير شهر هاى كشور بى توجه بود. شهر هايى چون بوشهر كه از اين نظر با مشكل جدى مواجه اند و شهروندان آن بعد از هر بار بارندگى با مشكلات ديگرى نيز مواجه مى شوند.