Iran Newspaper - سلامت

] مريم وادى پور ]

آيا تا به حال فكر كرده ايد كه شايد تا پايان عمر نتوانيد نان و شيرينى بخوريد تعجب نكنيد، خيلى ها هستند كه به علت ابتلا به اختلالى منحصر به فرد و شايع كه امكان بروز آن حتى در كودكى نيز وجود دارد، تا پايان عمر از خوردن موادغذايى كه در تركيب آنها گندم، جو و چاودار وجود دارد، محروم مى شوند.

«سلياك» نوعى بيمارى است كه به كوه يخ شناور تشبيه شده است. در قله اين كوه افراد مبتلا به بيمارى كلاسيك قرار دارند كه بخش عمده آنان بدون علائم واضح بيمارى هستند. اين بيمارى، اختلال شايع خود ايمنى است كه در نتيجه تداخل عوامل ژنتيك، ايمونولوژى و نيز عوامل محيطى به وجود مى آيد. عامل محرك اين بيمارى، پروتئين هاى گلوتن موجود در گندم، جو و چاودار است كه اين مواد در برابر اسيد معده و آنزيم هاى پانكراس بدن بيماران مقاوم هستند و هضم نمى شوند. همچنين علائم اين بيمارى بسيار متنوع است و بيماران بدون علامت تا بيماران مبتلا به سوء تغذيه شديد را دربرمى گيرد.
دكتر ناصر ابراهيمى دريانى، فوق تخصص گوارش در اين زمينه مى گويد: «پروتئين گلوتن اسيد آمينه اى به نام گيليابين دارد كه عده اى در برابر آن دچار واكنشى ايمنى مى شوند و در نتيجه پرزهاى روده باريك آنها از بين رفته و سلول هاى التهابى داخل روده باريك آنها جمع مى شود كه كاهش قدرت جذب غذا را در پى دارد. اين بيمارى معمولاً پس از اين كه بچه ها از شير گرفته و با مواد غذايى تغذيه مى شوند، خود را به صورت نفخ شديد شكم و اسهال نشان مى دهد و در افراد بالغ نيز با علائم غيراختصاصى چون كم خونى، فقر آهن، پوكى استخوان، كمبود كلسيم و گاهى افزايش آنزيم هاى كبد، عقيمى جنسى، سقط هاى مكرر و يا به صورتى پنهان خود را نشان مى دهد.»
وى با بيان اين كه تشخيص سلياك با آزمايش هايى خاص صورت مى گيرد، مى گويد: «همچنين در بيمارانى كه تست مثبت آنتى بادى ضدترانس گلوتاميناز دارند بايد بيوپسى روده باريك براى تشخيص بيمارى سلياك انجام شود. در صورت مثبت بودن ابتلا به بيمارى، افراد تا پايان عمر از خوردن غذاهايى كه درآنها آرد گندم، جو و چاودار استفاده مى شود، محروم خواهند بود.»
وى مى افزايد: «متأسفانه در ايران بيمارى سلياك به دليل مراجعه نكردن بيماران اغلب تشخيص داده نمى شود و در مجموع ۶ تا ۸ درصد افرادى كه كوليت اسهالى دارند مبتلا به سلياك هستند. در صورتى كه بيماران به موقع درمان نشوند علاوه بر اختلالات جسمى، خطر سرطان روده نيز آنها را تهديد مى كند و تنها راه نجات اين بيماران رژيم ثابت بدون گلوتن است.»
اگرچه بسيارى از مبتلايان به سلياك ناشناخته مى مانند و هم اكنون شايد شمار مبتلايان قابل توجه نباشد، اما نمى توان اين نكته را فراموش كرد كه مبتلايان به سلياك تا پايان عمر از مصرف همه غذاهايى كه اكنون در كشور مصرف مى شود، محروم خواهند بود و از آنجا كه اين عده بايد رژيم غذايى بدون گندم، جو و چاودار را رعايت كنند، بيشتر ناچار به مصرف برنج و آرد برنج، ذرت و موادغذايى هستند كه تهيه آنها بسيار هزينه بر است.
هم اكنون نكته اى كه شايد دانستن آن حداقل براى بيماران مبتلا به سلياك از اهميت بسيارى برخوردار باشد اين است كه به تازگى يك زوج خوش سليقه و مردم دوست به تهيه و توليد نان هاى عارى از گلوتن براى بيماران مبتلا به سلياك با هزينه شخصى خود و بدون دريافت هيچ كمكى از دولت، اقدام كرده اند.
فريبا عرفانيان، توليدكننده نان هاى بدون گلوتن حدود ۴ سال است كه به همراه همسر خود رحيم ليل آبادى در ايران به توليد نان و شيرينى هاى مخصوص براى بيماران مبتلا به سلياك مشغول است و هم اكنون در حال انجام تدارك امكانات مقدماتى راه اندازى كارخانه توليد انبوه نان هاى بدون گلوتن در يكى از شهرك هاى صنعتى اطراف تهران است.وى با بيان اين كه ۱۲ سال پيش پس از سفر به انگلستان به رشته شيرينى پزى علاقه مند شده است، مى گويد: «با اين كه ليسانس زمين شناسى دارم، اما پس از سفر به انگلستان و گذراندن دوره شيرينى پزى در اين كشور، در يكى از كالج هاى كانادا رشته نان و شيرينى را گذراندم. علاوه بر شركت در دوره هاى تخصصى اين رشته، در مسابقات شيرينى پزى كانادا كه سالانه برگزار مى شود، شركت كرده و مدال طلا گرفتم.»
عرفانيان درباره نحوه آشنايى خود با بيمارى سلياك، مى گويد: «در كانادا با دو خواهر آشنا شدم كه هيچ يك از آنها قادر به خوردن موادغذايى حاوى گندم، جو و چاودار نبودند. پس از آن فهميدم كه گلوتن و بيمارى سلياك چيست. با پيشنهاد اين دو خواهر به فعاليت صنعتى در زمينه توليد محصولات بدون گلوتن پرداختم. پس از بازگشت به ايران گزارش كامل اطلاعات و محصولات بدون گلوتن خود را به رئيس بيمارستان شريعتى ارائه دادم و آنها بشدت از توليد محصولات در ايران حمايت كردند.»
وى مى افزايد: «با شركت در سمينارهاى بين المللى بيمارى هاى گوارش و كبد، بيماران و پزشكان متعددى با محصولات بدون گلوتن آشنا شدند و هم اكنون مجوز توليد نان و انواع شيرينى بدون گلوتن را (با توجه به اين كه بيماران از سوى متخصصان پزشكان گوارش معرفى مى شوند) از وزارت بهداشت گرفته ايم. از اين طريق تاكنون ۶۰۰ بيمار مبتلا به سلياك براى تهيه نان بدون گلوتن و ساير محصولات كه شامل شيرينى و كيك هاى تولد مخصوص است، با ما در ارتباط هستند.»
عرفانيان مى گويد: «با توجه به اين كه مبتلايان به سلياك حساسيت هاى متفاوتى به تخم مرغ، شكر، روغن و لبنيات دارند براى انتخاب آردها و حتى آسياب آنها نهايت دقت را به خرج مى دهيم، چرا كه ممكن است آردهاى بيرون حاوى گلوتن باشد. همچنين با توجه به اين كه در ايران بيكينگ پاودر حاوى افزودنى نشاسته گندم است، اين محصول را نيز از خارج كشور وارد مى كنيم.»
وى مى افزايد: «اميدواريم تا يك سال آينده بتوانيم توليد نان هاى بدون گلوتن را از حالت خانگى به صنعتى تبديل كنيم و حتى در اين زمينه به صادرات نيز مشغول شويم، چرا كه در حال حاضر كشورهاى همسايه با وجود سهم قابل توجهى از بيماران مبتلا به سلياك، هيچكدام به توليد صنعتى اين محصول نمى پردازند.»
اين توليدكننده نان هاى بدون گلوتن درباره مشكلات تهيه نان و شيرينى براى بيماران مبتلا به سلياك اظهار مى كند: «ارزان ترين ماده اوليه تهيه محصولات غذايى براى اين بيماران برنج است كه هزينه بسيارى مى برد. بنابراين اگر دولت بتواند بخشى از يارانه نان را به اين بيماران محروم از مصرف نان اختصاص دهد، قيمت محصولاتى كه براى اين توليدات تهيه مى شود، متناسب خواهد شد. همچنين بسيارى از بيماران مبتلا به سلياك نيز تمايل به مصرف ماكارونى دارند درحالى كه هيچ ماكارونى اى در كشور مخصوص اين بيماران توليد نمى شود و براى شركت هاى توليدكننده ماكارون نيز پاك كردن خط توليد براى تهيه ماكارونى بدون گلوتن به صرفه نيست. اكنون ما سه نوع نان، چهار نوع كيك و سه نوع شيرينى بدون گلوتن تهيه مى كنيم و در صورت دست يافتن به توليد انبوه، امكان توليد ماكارونى بدون گلوتن نيز وجود دارد.»
عرفانيان با تأكيد بر ضرورت حمايت دولت از بيماران مبتلا به سلياك مى گويد: «ما با توليد نان بدون گلوتن به كمك عده اى بيمار پرداخته ايم كه هيچ حمايتى از آنها نمى شود، در حالى كه دولت مى تواند مبتلايان به سلياك را جزء بيماران خاص تعريف كند. همچنين دولت مى تواند محصولاتى را كه براى تهيه مواد غذايى مورد نياز بيماران سلياك وارد كشور مى شود از عوارض معاف كند.»
به نظر مى رسد آنچه اكنون از اهميت بسيارى براى حمايت از بيماران مبتلا به سلياك برخوردار است، تشكيل انجمن حمايت از بيماران سلياك باشد. البته هنوز جاى اين سؤال وجود دارد كه چرا تاكنون اقدامى براى تهيه موادغذايى بيماران مبتلا به سلياك در كشور صورت نگرفته است.