گروه اجتماعى ـ مريم وادى پور: بايد هر چه سريع تر كوله بارمان را براى رسيدن به مقام اول آموزشى، به خصوص آموزش پزشكى در منطقه مديترانه شرقى ببنديم. براى «ايران سرآمد در حوزه توسعه آموزش پزشكى در منطقه مديترانه شرقى» رسيدن به اين نقطه اصلاً سخت نيست.
توجه به بازاريابى و اقتصاد آموزش، همراه با اهميت دادن به منافع ملى در فروش آموزش در عرصه جهانى، از مسائلى است كه اكنون مورد توجه جوامع قرار گرفته است. و به عبارتى، اكنون آموزش به حيطه اى اقتصادى و محلى براى جذب اعتبارات كشورهاى پيشرفته تبديل شده است. به عنوان مثال، ميزان درآمدى كه سال گذشته از محل جذب دانشجويان خارجى عايد انگلستان شده است، رتبه دوم تأمين منابع مالى را در اين كشور به خود اختصاص داده است.
امروز كشورهايى كه قصد دارند در عرصه صادرات آموزش، نقش بازى كنند، اقدام به تجميع «هم افزايانه» امكانات و تسهيلات آموزشى مى كنند؛ آنچه اكنون نمونه آن را در «دهكده دانايى» امارات عربى متحده شاهديم. بنابراين كارشناسان معتقدند راه اندازى جزاير دانايى با عملكرد ايجاد فضاى توسعه اى مبتنى بر اقدامات نرم افزارى نوين و ايجاد ارتباطات هماهنگ بين دانشگاهى، كمك بزرگى براى رسيدن به توسعه آموزشى و كسب رتبه برتر در منطقه خواهد بود.
عبارت «واحدهاى بين الملل دانشگاه هاى علوم پزشكى» براى شما هم آشنا است. اين واحدها، يا بهتر بگوييم، شعب بين الملل كه به تازگى شاهد افتتاح رسمى يكى از آنها در منطقه آزاد قشم بوديم، همان «در سبز»ى است كه مى تواند كشورمان را به هدف ايجاد جزاير دانايى و فضاى توسعه اى و هماهنگ بين دانشگاهى، نزديك كند. هدف اصلى استقرار شعب بين الملل اين است كه با جذب دانشجويان خارجى و توسعه روابط بين دانشگاه هاى معتبر منطقه بتوانند ايران را صاحب نقش ممتازى در عرصه آموزش پزشكى بكنند و مسلماً با راه اندازى هر چه بيشتر اين واحدها شاهد توسعه جذب دانشجويان خارجى، فراهم شدن بازاريابى آموزشى، ايجاد جزاير آموزشى مستقل و تبادل امكانات فراملى و بين المللى با سهولت بيشترى خواهيم بود.
هم اكنون مراكزى چون مركز توسعه آموزش پزشكى دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى، پژوهشكده غدد درون ريز و متابولسيم و پژوهشكده سل و بيمارى هاى ريوى كشورمان مورد تأييد مجامع بين المللى بخصوص سازمان بهداشت جهانى هستند و به عنوان مراكز توسعه آموزش پزشكى و
همكاران اصلى سازمان بهداشت جهانى در منطقه شناخته شده اند. بنابراين به نظر مى رسد با نگاهى ملى و حذف بوروكراسى هاى موجود و فراهم كردن اختيارات بيشتر در حوزه آموزش، مى توان به اهداف توسعه اى برنامه چشم انداز ۲۰ ساله كشور دست يافت و در اين بين هيچ گاه نبايد نقش واحدهاى بين الملل دانشگاه ها را فراموش كرد.
*بازار مناسب پذيرش دانشجو در اختيار ايران
رئيس دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى در گفت وگو با خبرنگار «ايران» درباره نقش واحدهاى بين الملل دانشگاهى در زمينه رساندن كشور به رتبه اول آموزشى در منطقه، مى گويد: «اين واحدها به علت اين كه در مناطق آزاد واقع شده اند و از معافيت هاى خاصى برخوردارند، محل مناسبى براى تبادل دانشجو، استاد و محقق هستند و نزديكى مناطق آزاد به حاشيه خليج فارس نيز امكان جذب دانشجو از كشورهاى منطقه را به راحتى فراهم مى كند. هم اكنون در دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى ۶۰ دانشجوى خارجى در حال تحصيل در رشته هاى پزشكى، دندانپزشكى و داروسازى هستند و پيشنهادهايى از سوى كشورهاى تاجيكستان، آذربايجان، عراق، افغانستان و كويت براى امكان تبادل گروه هاى آموزشى و فراهم كردن ارتباطات بيشتر داشته ايم.»
دكتر عليرضا زالى مى گويد: «در حوزه برقرارى ارتباط بيشتر علمى با ساير كشورها، سال گذشته ايران مسئوليت اعتبار بخشى و نظارت بر دانشگاه پزشكى غيرانتفاعى شيعيان سوريه را برعهده داشت و اخيراً نيز در ملاقات با رؤساى دانشگا ه هاى مالزى، پيشنهاد مشاركت انحصارى هيأت علمى اين دانشگاه در آزمون هاى علمى و تخصصى مالزى به صورت رسمى به دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى ارائه شد. بنابراين به نظر مى رسد اكنون در زمينه رشته هاى نوين بخصوص رشته هاى تكميلى و Ph.D در خليج فارس، امكانات جذب دانشجو بخوبى فراهم شده است. در اين زمينه به تازگى تيمى از سوى دانشگاه شهيد بهشتى به بررسى امكانات بازاريابى آموزشى در خليج فارس پرداخت و به اين نتيجه رسيد كه علاوه بر اين بازار مناسب پذيرش دانشجو، اكنون در منطقه بازار خوبى براى جذب دانشجو در رشته هاى مامايى، دندانپزشكى و مهندسى پزشكى وجود دارد.»
*ويترين هاى علمى كشور
دكتر زالى با تأكيد بر اين كه شعب بين الملل بايد ويترين علمى، آموزشى و پژوهشى دانشگاه هاى علوم پزشكى باشند، مى گويد: «به علاوه در اين دانشگاه ها نه تنها كيفيت آموزشى نبايد پائين تر از دانشگاه هاى مادر باشد، بلكه بايد رشته هاى متنوع تر و امكانات آموزشى وسيع ترى را نيز در آنها فراهم كرد. در اين زمينه با توجه به اقبالى كه در منطقه نسبت به علوم پزشكى ايران وجود دارد، مى توان با تلفيق آموزش پزشكى و جذب توريست درمانى، گام هاى بلندى برداشت، اما متأسفانه اكنون در حوزه توريست درمانى به جايگاهى كه در شأن دانشگاه ها است، دست نيافته ايم.»
وى مى افزايد: «توانمندى هاى كشور را در حوزه آموزش پزشكى و توريست درمانى به خوبى عرضه نكرده ايم. بايد سرمايه گذارى هاى بسيارى در اين حوزه صورت گيرد تا منجر به برون داد مؤثر اقتصادى شود و پس از آن با معرفى توانمندى ها، بسرعت بازار درمانى و آموزشى منطقه در اختيار ايران قرار گيرد و اگر اكنون نتوانيم ظرفيت سازى مناسبى را براى جذب فضاهاى مطلوب آموزشى و درمانى در منطقه ايجاد كنيم، در آينده نزديك از اين كوتاهى ها متأسف مى شويم. در اين زمينه نبايد نقش شعب بين الملل دانشگاه هاى علوم پزشكى را ناديده گرفت.»
وى توضيح مى دهد: «با وجود اين كه هم اكنون كشورهاى پيشرفته جهان و دانشكده هاى پزشكى معتبر كشورهاى صنعتى، در منطقه ما حضور دارند، اما در دو سال گذشته به علت طولانى بودن دوره تحصيل در رشته هاى پزشكى، دندانپزشكى و داروسازى، با افول نسبى مشاركت كشورهاى پيشرفته در زمينه تأسيس دانشكده هاى پزشكى فرامنطقه اى مواجه بوده ايم با اين اوصاف مى توان به شعب بين الملل دانشگاه هاى علوم پزشكى براى برعهده گرفتن اين رسالت تكيه كرد.»
به گفته وى در حوزه توريست درمانى نيز با توجه به مشتركات كشورمان با كشورهاى منطقه، امكان جذب بيماران به راحتى وجود دارد، كما اين كه در اين زمينه سال گذشته حضور ايران در نمايشگاه سلامت قطر و بحرين، با استقبال بى نظير مراجعان بويژه در حوزه درمان نازايى، مداخلات جراحى قلب و ضايعات چشمى، بيمارى هاى مغز و اعصاب و بخصوص پيوند اعضا روبه رو بوده است.
*كاتاليزورهاى فرآيند علمى
رئيس دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى درباره نقش شعب بين الملل دانشگاه هاى علوم پزشكى در نقشه جامع علمى كشور، اظهار مى كند: «اين نقشه همه جانبه و منطبق بر فرازهاى مندرج در چشم انداز ۲۰ ساله كشور و در واقع راهى براى عملياتى شدن اين اهداف است؛ به نحوى كه در اين نقشه وظايف و نقش هر دانشگاه برشمرده شده است و بايد هر يك از دانشگاه ها رسالت خود را در توسعه و توليد علمى كشور انجام دهد. بنابراين ماحصل اين نقشه، دانايى محورى، غلبه گفتمان علمى مسلط بر جامعه، توليد علم بومى و توليد سرشار ثروت بر پايه توسعه علمى كشور است. در اين زمينه شعبه هاى بين الملل دانشگاه ها بايد با توجه به نوع ارتباطات منطقه اى بتوانند به عنوان كاتاليزورهاى ورود به فرآيند علمى، نقش خود را ايفا كنند و در اين زمينه هدف راهبردى ما بايد تبديل شعب بين الملل دانشگاهى به جزاير دانايى متصل به دانشگاه ها باشد و اين، بهترين راه براى تحقق بستر رسيدن به نقشه جامع علمى كشور است.»
*شعب بين الملل، محل توسعه روش هاى نوين آموزشى
دكتر زالى با بيان اين كه هم اكنون ۱۲ شعبه بين الملل در دانشگاه هاى علوم پزشكى در حال استقرار است، مى گويد: «انتخاب اين شعب و محل استقرار آنها از سوى كارشناسان وزارت بهداشت و درمان و دانشگاه هاى علوم پزشكى صورت مى گيرد و تلاش مى شود تا در سال هاى آينده جذب دانشجويان در آنها به دو شكل «اعلام فراخوان براى دانشجويان خارجى» و «استفاده از اطلاعات وزارت امور خارجه در زمينه جذب دانشجوى خارجى و نيازها در اين زمينه» انجام شود. همچنين توسعه رشته هاى نو بخصوص نانوتكنولوژى و بيوتكنولوژى از ديگر برنامه هاى دانشگاه در اين زمينه است و به نظر مى رسد در آينده نزديك بايد فرآيند موجود كه جذب دانشجو در مقاطع غير تحصيلات تكميلى است، بسرعت تغيير كند و شعب بين الملل محل توسعه رشته هاى جديد و مدل هاى نوين آموزشى باشند.»
وى با بيان اين كه جذب دانشجو به روش سنتى در شعب بين الملل، اين واحدها را از اهداف راهبردى خود دور مى كند، مى گويد: «الگوهايى چون توأم كردن Ph.D و MD، راه اندازى مدل هاى مشابه MBA و دوره هاى پودمانى تكميلى و تخصصى در قالب CME (آموزش مداوم پزشكى)، مى توانند از راهكارهاى منطقى توسعه آموزشى باشند. بنابراين لازم است سياست ها بسرعت با هدف توسعه مدل هاى آموزشى، تقويت شود و در اين زمينه دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى در برنامه راهبردى خود به رشته هاى جديد Ph.D توجه كرده است.»
رئيس دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى مى گويد: «همچنين بيوتكنولوژى همراه با توجه به داروهاى نوتركيب و واكسن ها از ديگر موارد مورد توجه دانشگاه است تا از طريق دانشجويان جديد، بتوان نيازهاى دارويى را تأمين كرد. در اين زمينه به گرايش هاى مختلف Ph.D در حوزه مهندسى پزشكى، تكنولوژى هاى نوين تصويربردارى، ليزر پزشكى و استفاده از هاى تك در مداخلات درمانى پزشكى نيز در شعب بين الملل دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى توجه شده است. توجه به رشته اكونومى دارويى، معرفى توانمندى هاى طب سنتى، طب گياهى و فيتوشيمى نيز كمك زيادى براى پيشرفت ايران در اين حوزه ها در منطقه خواهد كرد. همه اين برنامه ها در صورت تصويب ساختارهاى آموزشى آنها در وزارت بهداشت و درمان از سال آينده در شعب بين الملل دانشگاه شهيد بهشتى اجرايى مى شود.»
دكتر زالى درباره نقش شعب بين الملل در توسعه امكانات درمانى مناطق آزاد مى گويد: «هم اكنون استانداردهاى درمانى در خليج فارس بسرعت در حال افزايش است. بنابراين بايد هرچه سريع تر استانداردهاى كيفيت خدمات را ارتقا بخشيم و در اين زمينه شاهد بهره ورى اقتصادى در نظام سلامت باشيم.»
اين امر بر كسى پوشيده نيست كه ايران از نظر استعداد، خوداتكايى و خودباورى ملى نقصى ندارد، اما آنچه بايد مورد توجه باشد ايجاد هماهنگى و هارمونى بين اجزاى اجرايى و قانونگذارى كشور براى رسيدن به اهداف بزرگ علمى و آموزشى در منطقه است كه به گفته دكتر زالى؛ «در اين زمينه جذب نخبگان و نخبه پرورى در محيط هاى علمى و استفاده از آنها در مصادر سياستگذارى و اجرايى نظام سلامت و تصميم سازى آموزش عالى راهكار بسيار مؤثرى خواهد بود، اما متأسفانه اكنون بسيارى از نخبگان به بازيكنان روى نيمكت تبديل شده اند.»
البته بر همه روشن است كه مهم ترين فاكتور براى رسيدن به اهداف ۲۰ ساله كشور در آموزش پزشكى و نظام سلامت، نيروى انسانى و بهره گيرى از توانمندى بى نظير نخبگان در اين عرصه هاست.