]حسين قنبرى گرمى]

رهبرى ساختار سياسى رژيم صهيونيستى پس از نزديك ۶۰ سال از تأسيس آن هنوز در دست نسل افسران و جنگجويانى است كه هر كدام در كارنامه خويش، فرماندهى يك يا چند مورد از عمليات هاى اشغال سرزمين و يا اخراج و كشتار فلسطينيان مظلوم را دارا هستند. بر اين اساس سلسله دولتمردان و سياستگذاران اين رژيم حول يك راهبرد تاريخى يعنى حفظ برترى اسرائيل و در ضعف نگه داشتن اعراب اتفاق نظر دارند. فقط بر سر تاكتيك ها و نحوه رسيدن به اين هدف كلان است كه نماهايى از اختلاف آرا در تل آويو پديد ار مى شود. از اين منظر ساختار حكومتى رژيم صهيونيستى تا حدى شباهت به سيستم دو حزبى آمريكا دارد. دو جناح كارگر و ليكود بسان دموكرات ها و جمهورى خواهان آمريكا انديشه واحد امپراتورى را در قالب روش هاى متفاوتى كه به اقتضاى هر عصر و دوران اتخاذ مى شود، پيش مى برند. با اين حال از آنجا كه فهم ساختار نظام سياسى اسرائيل، همواره اصلى مهم در شناخت ظرايف رفتار دولتمردان اين رژيم است، پژوهش حاضر را تقديم مى كنيم.
بيش از يك سال است كه سقوط قريب الوقوع ايهود اولمرت و دولت وى به طور مداوم پيش بينى مى شود. در اوت ۲۰۰۶ پس از جنگ ۳۳ روزه لبنان، مجموعه اى متشكل از راستگرايان افراطى گرفته تا چپ هاى صلح طلب تصميم گرفتند تا آنقدر بر نخست وزير اسرائيل فشار وارد كنند تا مجبور به كناره گيرى شود كه نمونه عينى اين فشارها، موج تبليغاتى بود كه ديوارهاى مناطق يهودى نشين عليه اولمرت را پوشاند.از آن موقع نه اتهامات سنگين گزارش كميسيون وينوگراد كه مسئول بررسى علل شكست جنگ ۳۳ روزه تابستان ۲۰۰۶ بود و نه افزايش بازرسى هاى قضايى از تخلفات اولمرت براى ساقط كردن جانشين سياسى آريل شارون كافى نبوده است. اما تعجب برانگيز تر اين كه به نظر نمى رسد اولمرت حتى مخالفانى داشته باشد كه بتوانند خود را به عنوان جايگزين براى نخست وزيرى مطرح كنند و اين در حالى است كه اعتبار سياسى وى به كمترين حد در دوران زمامدارى خود و حتى در ميان تمامى نخست وزيران تاريخ اسرائيل رسيده است.حال اين سؤال مطرح است كه چه كسانى حافظ بدنام ترين نخست وزير اسرائيل در قدرت است و چگونه مى توان تداوم حيات ايهود اولمرت را در سايه تحولات نظامى- سياسى اسرائيل و روابط پرتنش آن بافلسطينى ها را توجيه كرد
اگر چه نخست وزير كنونى اسرائيل به قول روزنامه نگار «ها آرتص» بازيگرى جدى در صفحه شطرنج سياسى به نظر مى رسد اما علل ادامه حيات سياسى وى را بايد در وضع سياسى داخلى اسرائيل جست وجو كرد.
* ائتلاف هاى بزرگ سنتى در تاريخ سياسى اسرائيل
ايهود اولمرت در رأس ائتلافى قرار دارد كه حمايت ۷۸ عضو از ۱۲۰ عضو پارلمان اسرائيل «كنست» را براى وى تضمين مى كند.
علاوه بر حزب اصلى اولمرت يعنى «حزب كاديما» (به پيش) كه در دسامبر سال ۲۰۰۵ آريل شارون آن را پس از جدايى از حزب ليكود تأسيس كرد، وى مى تواند بر حمايت حزب كارگر يعنى بزرگ ترين تشكيلات چپ گرا در اسرائيل، حزب مذهبى «شاس»، حزب بازنشستگان و تشكيلات راست افراطى اسرائيل بيتنا(اسرائيل خانه ما) تكيه كند. تشكيل دولت هايى متشكل از احزاب سياسى راست و چپ نوعى سنت در دوران بحران هاى سياسى تاريخ اسرائيل به شمار مى رود. در ماه مه ۱۹۶۷ چند روز قبل از آغاز جنگ شش روزه اسرائيل و اعراب، نخست وزير وقت اوى اسكول، مخالف راستگراى خود مناخيم بگين را وارد دولت خود كرد. در سال هاى ۱۹۸۰ براى مقابله با چالش هاى بزرگى از جمله تورم بسيار شديد، چپ گرايان و راستگرايان اسرائيل فرمول جديدى را تنظيم كردند و آن چرخشى بودن مسئوليت در رأس دولت بود. بدين ترتيب كه دو سال رهبر حزب ليكود يعنى اسحاق شامير در رأس قدرت باشد و دو سال رهبر حزب كارگر يعنى شيمون پرز و اين سيستم از سال ۱۹۸۴ تا سال ۱۹۹۰ برقرار بود.
انتفاضه دوم كه از اواخر سال ۲۰۰۰ شروع شد فرصتى براى ائتلاف هاى جديد موسوم به وحدت يا اضطرار ملى را فراهم كرد.
حزب كارگر نيز همواره به عنوان پشتيبانى براى دولت هاى تحت رهبرى آريل شارون از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۵ مطرح بوده است. طى اين مدت شيمون پرز از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ وزير امور خارجه و بنيامين بن اليعازر نيز وزير دفاع دولت شارون بودند. اين وزير دفاع همان فردى است كه در آوريل سال ۲۰۰۲ عمليات موسوم به سپر تدافعى را به راه انداخت و در ژوئن همان سال ساخت ديوار حائل را مطرح كرد.ايهود اولمرت مى تواند بر روى ضعف هاى مخالفان داخلى خود حساب كند. اكثر نامزدهاى مطرح شده و يا مطرح نشده براى جانشينى ايهود اولمرت در درون دولت وى قرار دارند كه در اين ميان مى توان از «تزيپى ليونى» وزير امور خارجه اسرائيل و از اعضاى حزب كاديما و ايهود باراك رهبر حزب كارگر نام برد.تزيپى ليونى اخيراً تلاش كرد تا چنين القا كند كه وى مخالف شروع جنگ عليه لبنان بود و ترجيح مى داد تا به جاى جنگ مذاكرات فعالى را با ساير كشورهاى عربى آغاز كند. ايهود باراك نيز با اين كه رهبر حزب كارگر به شمار مى رود اما طى تابستان سال ۲۰۰۷ بارها تكرار كرده است كه توافق صلح با تشكيلات خودگردان فلسطينى به رهبرى محمود عباس دامى خطرناك براى اسرائيل است.اگر چه باراك و ليونى به عنوان تكيه گاه اولمرت به شمار مى روند اما خود اينها نيز به همان اندازه به نخست وزير اسرائيل وابسته هستند و بيشتر ترجيح مى دهند تا پست وزارتى خود در دولت اولمرت را حفظ كنند تا اين كه خطر مقابله مستقيم با وى را به جان بخرند.
* چپ بى رمق
از اواخر سال ۲۰۰۰ چپ گرايان اسرائيلى(عناصر حزب كارگر) از ارائه طرح جايگزينى كه بتواند رأى دهندگان يهودى را قانع كند، ناتوان بوده اند. در پى شكست كمپ ديويد در ژوئيه سال ۲۰۰۰ و سپس آغاز انتفاضه دوم، مى توان گفت چپ گرايان دولت اسرائيل كاملاً فرسوده شده اند. سخنان مكرر ايهود باراك عليه عرفات مبنى بر اين كه اسرائيل مخاطبى براى گفت وگو ندارد تا مدت ها احزاب مدعى سازش از جمله حزب كارگر و حزب مريتس را تضعيف كرد. چپ گرايان پارلمانى يا غير پارلمانى با اين كه طى سال هاى اخير طرح هاى زيادى به عنوان آلتر ناتيو سازش مانند توافقات ژنو مطرح كرده اند اما هنوز نتوانسته اند خلأ شكست توافقات اسلو را پر كنند.
* راست تقويت شده
از زمان مرگ سياسى آريل شارون و نزديكانش در اواخر سال ،۲۰۰۵ بنيامين نتانياهو كه از سال ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۹ نخست وزير اسرائيل بود رهبرى حزب ليكود را برعهده گرفته است. كاهش اعتبار ايهود اولمرت در ميان يهوديان از اين پس به نفع حزب ليكود خواهد بود كه در كانون توجهات يهوديان قرار گرفته است. اما هنوز ابهام بزرگ در رابطه با برنامه سياسى نتانياهو وجود دارد. اگر چه بنيامين نتانياهو هنوز براى واكنش بسيار شديد تر عليه شليك موشك ها از نوار غزه تأكيد مى كند و خواستار الحاق حداكثر مستعمرات رژيم صهيونيستى در كرانه باخترى رود اردن به اسرائيل است اما اهداف وى در رابطه با نحوه تعامل با مقام هاى تشكيلات خودگردان و سورى هنوز مبهم باقى مانده است.
آيا دولت ايهود اولمرت پس از برگزارى كنفرانس اخير آناپوليس آمريكا در رابطه با روند سازش سقوط خواهد كرد
در حالى كه مذاكره كنندگان اسرائيلى و تشكيلات خودگردان گفت وگوهاى خود را براى يافتن چارچوب جديد توافق ادامه مى دهند مسأله مهم به توانايى و ظرفيت ايهود اولمرت براى به تصويب رساندن آنها در دولت خود برمى گردد. احزاب مذهبى مانند حزب «شاس» با تقسيم بيت المقدس مخالف هستند. آويگدور ليبرمن از راستگرايان افراطى خواستار اين است كه وضع «اعراب اسرائيلى» بايد مورد بحث و گفت وگو قرار گيرد و در اين رابطه خواستار انتقال برخى از اين اعراب اسرائيلى به قلمرو دولت آتى فلسطينى شده است. سرانجام ايهود باراك، وزير دفاع و فرد شماره يك حزب كارگر بارها بر خطر عقب نشينى دوباره اسرائيل از سرزمين هاى فلسطينى در آينده اى نزديك تأكيد كرده است. در اين فضا پى بردن به اين امر مشكل است كه ايهود اولمرت چه مدت پس از بازگشت وى از نشست اخير آناپوليس به حيات سياسى خود در رأس دولت اسرائيل ادامه خواهد داد. پس از شكست اين مذاكرات احتمال دارد رقباى فراوان وى چه از چپ گرايان و چه از راست گرايان به دنبال برگزارى انتخابات پيش از موعد باشند. حال اگر كنفرانس آناپوليس به شكست نمى انجاميد باز هيچ تضمينى نبود كه اولمرت بتواند حمايت اكثريت پارلمان اسرائيل، كنست، را براى اجراى توافقات آن جلب كند.
ادامه دارد
[* منبع: سايت مؤسسه روابط بين الملل و استراتژى فرانسه]