كرمان ـ خبرنگار «ايران»: شب يلدا از سنتى ترين شب هاى ايرانيان است. نخستين شب فصل سرد. كمتر خانواده اى در ايران اين شب را به ديدار بزرگان فاميل و خنده و شادى سپرى نمى كند همراه با خوراكى هاى مخصوص اين شب.
هندوانه، انار، آجيل، پشمك و ساير شيرينى هاى محلى، شب يلدا در خانه همه ديده مى شود. سفره اى شيرين و خوش رنگ كه دور آن تمام لب ها خندان است و شاد.
فاطمه امناپور مسئول واحد مردم شناسى سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى استان كرمان درباره مراسم شب يلدا در كرمان مى گويد: در اين شب اعضاى خانواده دور هم در خانه بزرگتر ها جمع مى شوند و با سرگرمى هاى متنوع تا پاسى از شب بيدار مى مانند و هندوانه و انواع ميوه هاى سال را در اين شب مى خورند.
وى مى افزايد: خوردن انواع آجيل ها، حافظ خوانى، گرفتن فال نخود، ۴ بيتوخوانى نيز از ديگر مراسم اين شب است. در ميان ميوه ها خوردن هندوانه بيش از همه مورد توجه قرار دارد زيرا مردم كرمان بر اين باورند اگر در اين شب هندوانه بخورند سرما و لرزى كه در آن شب در اثر خوردن هندوانه بر آنها مستولى مى شود موجب مى شود از گرماى تابستان رنج نبرند.
وى همچنين مى گويد: مردم همچنين بر اين باورند با خوردن هندوانه در اين شب از گزند حشرات موذى در تابستان در امان مى مانند و نيز باور دارند كه در اين شب بايد ۷ نوع ميوه بخورند چون ممكن است تا سال ديگر ميوه گيرشان نيايد كه البته اين مورد امروزه صدق پيدا نمى كند چون در تمام فصول انواع ميوه ها در بازار فراوان است.
يلدا در افسانه ها و اسطوره هاى ايرانى حديث ميلاد عشق است كه هر سال در «خرم روز» تكرار مى شود. در زمان ابوريحان بيرونى به دى ماه، «خور ماه» (خورشيد ماه) نيز مى گفتند كه نخستين روز آن خرم روز نام داشت و ماهى بود كه آيين هاى بسيارى در آن برگزار مى شد. از آن جا كه خرم روز، نخستين روز دى ماه، بلندترين شب سال را پشت سر دارد، پيوند آن با خورشيد معنايى ژرف مى يابد. از پس بلندترين شب سال كه يلدا ناميده مى شود خورشيد از نو زاده مى شود و طبيعت دوباره آهنگ زندگى ساز مى كند و خرمى جهان را فرا مى گيرد.

مسجد سليمان ـ خبرنگار «ايران»: يك جوان علاقه مند به حفظ سنت ها و مراسم هاى فرهنگى بختيارى، با طراحى يك ژيله با نقش چوقا بختيارى، گامى مثبت براى ترويج لباس محلى بختيارى در ميان مردم بخصوص جوانان برداشت.
اين ژيله كه هم اكنون به صورت انبوه در استان هاى اصفهان، چهارمحال و بختيارى و خوزستان عرضه مى شود، توانسته توجه جوانان بختيارى را به خود جلب كند.
اميرقلى سرقلى نوتركى، طراح ۲۴ ساله اين لباس، گفت: با تصويب مجلس شوراى اسلامى درباره لزوم بها دادن به لباس ايرانى، به فكر يك طرح با حفظ سنت افتادم و پس از تحقيقات فراوان، ژيله اى را با طرح چوقاى بختيارى به بازارهاى بختيارى نشين عرضه كردم كه طولى نكشيد كه مورد توجه جوانان قرار گرفت. وى هدف از عرضه اين ژيله را حفظ فرهنگ بومى ذكر كرد و گفت: در زمانى كه لباس هاى وارداتى با طرح هاى نوعاً غيرمتناسب با فرهنگ ها به وفور در بازارهاى ايرانى عرضه مى شود، پوشيدن لباس ايرانى اصالت هاى كهن اقوام ايرانى و ريشه دار بودن مردم كشور را در ميان ساير ملل دنيا محكم تر خواهد كرد.
وى در مورد طراحى ۲ عروسك محلى با پوشش بختيارى به بازارهاى كشور و دنيا از طريق يك شركت اشاره كرد و گفت: اين ۲ عروسك دختر و پسر تا نوروز سال آينده با اسامى محلى و بختيارى در دسترس علاقه مندان قرار مى گيرد.

شيراز ـ خبرنگار «ايران»: با اجراى عمليات اخير پليس فارس و متلاشى شدن يك باند بزرگ ترانزيت مواد مخدر، كشفيات مواد مخدر اين استان امسال به حدود ۳۸ تن رسيد.
به گفته فرمانده انتظامى فارس در عمليات اخير پليس مبارزه با مواد مخدر استان و در پى تلاش هاى اطلاعاتى گسترده، يك باند بين المللى ترانزيت مواد مخدر در شيراز شناسايى و متلاشى شده و ۷ نفر از اعضاى آن دستگير و تحويل مقامات قضايى شدند.
سردار على مؤيدى افزود: از اين شبكه يك هزار و ۱۱۰ كيلوگرم ترياك و ۲۰ كيلوگرم هروئين كشف و ۴ دستگاه خودرو ضبط شده است. وى با بيان اين كه در ۲۵ روز گذشته نزديك به ۷ تن انواع مخدر از شبكه هاى بزرگ توزيع و قاچاق بين المللى و منطقه اى مواد مخدر از سوى پليس استان فارس كشف شده است اظهار داشت: بسيارى از اين شبكه ها از مبدأ افعانستان محموله مواد مخدر را بارگيرى كرده، پس از عبور از چند استان، هنگام ورود به فارس، شناسايى و متلاشى شده اند. وى خاطرنشان ساخت: فارس به لحاظ متلاشى كردن شبكه هاى قاچاق مواد مخدر جزو ۲ استان برتر كشور است و در حال حاضر به يك محيط ناامن براى فعاليت قاچاقچيان تبديل شده است. وى يادآور شد: تجهيزات و امكانات پليس فارس نسبت به سال هاى گذشته به لحاظ كمى و كيفى افزايش يافته و در خصوص استفاده از نيروهاى پليس ويژه در شرق استان، ساختار مصوب ابلاغ شده و نيروهاى آن در حال تكميل است.

گرگان ـ معصومه كريميان: فرق نمى كند زمستان است يا بهار هر زمان كه عيد قربان از راه برسد بزرگترين عيد مردم تركمان است. عيدى كه در شادى و شور با همان شيوه سنتى و زيبا تمام و كمال برگزار مى شود و اهميت آن براى تركمن ها به اندازه نوروز در نزد ديگر اقوام «ايران زمين»است.
استان گلستان تنها استانى است كه در بخش هايى از آن عيد قربان باشكوه تر از هر جاى ديگرى جشن گرفته مى شود زيرا باوجود تحت تأثير قرار گرفتن فرهنگ ها و از بين رفتن آداب و سنن قوميت ها، ۳ طايفه تركمن، قزاق و كرد از اقوام اهل تسنن استان گلستان اين افتخار را دارند كه نسبت به رسوم و آيين خود پايبند بوده و آن را فراموش نكند.
بازديد از اقوام، سور دادن به آشنايان و پذيرايى از آنان با گوشت قربانى، برگزارى مسابقات اسب سوارى و برپايى مراسم عروسى از جمله آيين هاى اين اقوام است كه در اصلى ترين عيد آنان يعنى عيد قربان كه جشن آن ۳ روز به طول مى انجامد، برگزار مى شود.
اقوام يادشده در مناطق گرگان و دشت قبل از فرارسيدن اين عيد مشغول تدارك مراسم ويژه آن مى شوند و حداقل ۱۰ روز قبل از عيد قربان زنان كه بيشترين بار اين مراسم را به دوش مى كشند با خانه تكانى و نظافت به استقبال آن مى روند.
صديقه جاذبى از پژوهشگران تركمن درباره مراسم روز عيد قربان در تركمن صحرا توضيح مى دهد كه ۲ روز قبل از عيد قربان به نام روز كر معروف است كه كل خانه نظافت و براى عيد آذين مى شود.
يك روز مانده به عيد قربان به قوقون معروف است كه بوى خوش معنى مى دهد. در اين روز مردم به خانه هاى همديگر نان روغنى هديه مى فرستند كه با بوى مخصوص خود تمام فضاى محل را پر مى كند.
نان ها بيشمه و چاپاتى نام دارد كه با شير آن را خمير مى كنند سپس در روغن تفت مى دهند و در نهايت به عطر دارچين آغشته مى كنند. اين شيرينى هاى خانگى در سينى ها چيده شده و روى دست دخترهاى جوان مى چرخد تا به اتاق هاى پذيرايى برسد.
مردان نيز با فرا رسيدن عيد قربان مانند عيد نوروز علاوه بر لباس هاى نو براى اعضاى خانواده، شيرينى و شكلات، آجيل، ميوه و گوسفند زنده براى ذبح در روز عيد خريدارى مى كنند. براى همين است كه روزهاى نزديك به عيد قربان قيمت ها در تركمن صحرا گران مى شود.
پس از تدارك مراسم عيد، تركمن ها بهترين لباس هاى خود را پوشيده و چشم به راه رسيدن عيد مى شوند. در روز عيد قربان همه مردان از كوچك و بزرگ در مراسم نماز عيد شركت مى كنند. آنها در حالى كه قاليچه هاى دستباف زنان تركمن به نام نمازليق را در دست دارند و كلاه سفيد برسرشان گذاشته اند دسته دسته به طرف محل نماز عيد يا عيدگاه شهر و روستاى خود روانه مى شوند.
پس از برگزارى نماز عيد قربان، مردها به خانه هاى خود برگشته و در هر خانه اى مراسم قربانى انجام مى گيرد. بنا به اعتقاد تركمن ها، باوجود اين كه ۳ روز براى ذبح قربانى فرصت وجود دارد، بهترين روز براى اين كار روز عيد است. تركمن ها براى قربانى كردن، از بين گوسفند، گاو، بز و شتر بهترين و سالم ترين حيوان را انتخاب كرده و معتقدند گوسفند بايد يك ساله و نر و ترجيحاً با پوست سفيد باشد.
اقوام تركمن، قربانى را براى خانواده اى كه داراى استطاعت مالى فراوانى باشد، واجب شمرده و بر اين اساس گاهى در برخى از خانواده ها ذبح قربانى به شماره اعضاى خانواده انجام مى شود.
براى ذبح گوسفند كسى كه قربانى را ذبح
مى كند از فردى كه قربانى به او تعلق دارد مى پرسد آيا راضى هستى اين گوسفند را ذبح نمايم ! او رضايت خود را اعلام مى كند و به اين ترتيب گوسفند قربانى مى شود.
درباره گاو كه براى هر ۷ نفر يك گاو قربانى مى شود، قبل از ذبح دعاى مخصوص خوانده شده و ذبح كننده از هر ۷ نفر رضايت مى طلبد تا قربانى انجام گيرد، سپس گوشت گاو به ۷ قسمت تقسيم و در ۷ سبد جداگانه گذاشته تا بر اساس قرعه سبد هركس مشخص شود.
پس از قربانى، گوشت آن را به ۳ قسمت تقسيم مى كنند، قسمتى از آن صرف امور خيريه، قسمتى براى پذيرايى از ميهمانان و جماعت مسجد و قسمت باقى مانده نيز براى صاحبخانه است.
به اين خاطر در ايام عيد قربان، حسى از فقر و ندارى در تركمن صحرا وجود ندارد، همه آن چه دارند در طبق اخلاص گذاشته و انتظار دارند گردشگران هم از شيرينى و غذايشان بخورند. آنها فارس زبان ها را آشنا مى نامند و در روز عيد قربان بهترين پذيرايى را از آنها صورت مى دهند.
اگر در روزهاى عيد قربان در حوالى تركمن صحرا باشيد با غذاى ويژه اين روز يعنى چكدرمه از شما پذيرايى مى شود. غذايى از گوشت و برنج با مزه اى لذيذ كه به طور حتم طعم خوش آن تنها از زير دست زنان هنرمند تركمن بيرون مى آيد.
چيدن سفره مخصوص عيد قربان نيز از ديگر مراسم اين ديار است سفره اى دراز كه به مدت ۳ روز پهن و انواع شيرينى، ميوه و آجيل در آن قراردارد و ميهمانان را به خوردن و شادبودن دعوت مى كند.
روزهاى عيد، بازى هاى مخصوص خود را هم دارد. بازى مخصوص دختران به اسم چاتمه كه با شادى فراوان همراه است. براى اين بازى در يك زمين وسيع ۲ تيرك بسيار بلند زده و تابى درست مى شود كه روى طناب آن قاب چوبى قرار مى دهند. در هر طرف چوب يك نفر مى ايستد و به طرف ديگر فشار مى دهد و تاب مى چرخد و بچه ها همراه آن شادى مى كنند.

همدان ـ خبرنگار «ايران»: معاون عمرانى استاندار همدان، خواستار تهيه طرح جامع براى شهرهاى زير ۱۲ هزار نفر جمعيت در اين استان شد.
سيدحسن موسوى، در نشست هماهنگى پرداخت تسهيلات مسكن به شهرهاى زير ۱۲ هزار نفر جمعيت استان همدان، گفت: طرح جامع اين شهرها بايد در ۶ ماه آينده با كمك و همكارى مشاوران تهيه شود.
وى اضافه كرد: بعد از تهيه طرح هاى جامع بايد مسئولان اين شهرها با ديد كارشناسى، تخصصى و مهندسى نسبت به شكل گيرى آن اقدام كنند. موسوى همچنين گفت: در برخى از شهرها ضوابط و مقررات شهرى، مهندسى و كارشناسى لحاظ نشده و اين شهرها شكل واقعى شهر را ندارند و در زمينه توسعه و عمران شهرها نيز بايد جلوى ساخت و سازهاى غيرمجاز و بى رويه گرفته شود.
وى همچنين تأكيد كرد: ساخت و سازها بايد قانونى و براساس اصول و ضوابط مهندسى بوده تا مقاوم باشد. رعايت استانداردهاى ساخت و ساز در طراحى و ساخت لحاظ شود و شهرداران بايد نظارت كافى بر ساخت و سازها داشته باشند.
معاون عمرانى استاندار همدان خاطرنشان كرد: در ارتباط با ساخت و سازهاى مسكن استقبال بسيار خوبى از تسهيلات مى شود
اما دقت ويژه اى در استفاده از اين تسهيلات نياز داريم. وى افزود: توسعه فرهنگى، اجتماعى و عمرانى شهرها از خواسته هاى عموم مردم است كه در شهرها و روستاها بايد به دنبال توسعه رفت. به خصوص كه توجه به مناطق محروم با توزيع عادلانه امكانات و اعتبارها، دستاورد مهم دولت نهم است.
مديركل بنياد مسكن همدان نيز، گفت: درسال هاى ۸۶ و ۸۷ بايد ۴ هزار واحد مسكونى در ۱۷ شهر زير ۱۲ هزار نفر جمعيت استان ساخته شود.
حسن ظفرى ، عنوان كرد: براى اين تعداد واحد مسكونى ۴۸۰ ميليارد ريال تسهيلات به متقاضيان داده مى شود. وى اضافه كرد: به هر متقاضى براى ساخت مسكن ۱۲۰ ميليون ريال تسهيلات پرداخت مى شود كه افراد بدون مسكن و زوج هاى جوان در اولويت اصلى ساخت اين واحدها قرار دارند.
وى ادامه داد: ايجاد بستر مناسب براى عمليات ساخت بايد درنظر گرفته شود و بعد از تهيه زمين نقشه آن با معمارى مناسب تهيه شود.
متقاضيان با دريافت وام در روند ساخت شهر، مسئولان را كمك مى كنند و شهرداران بايد در اين زمينه نهايت همكارى را داشته باشند.
وى گفت: از ابتداى امسال تاكنون بيش از ۱۰ هزار واحد مسكونى در روستاهاى استان همدان ساخته شده است. گفتنى است از ۲۸ شهر استان همدان، ۱۷ شهر زير ۱۲ هزار نفر جمعيت دارند.

كاشان ـ خبرنگار«ايران»: خانه كعبه به عنوان مقدس ترين نقطه زمين در آستانه عيد سعيد قربان شست وشو داده شد.
فرخ تبار، شهردار قمصرگفت: در آستانه
فرا رسيدن عيد سعيد قربان و در ايام برگزارى مناسك حج ابراهيمى، كعبه قبله گاه مسلمانان جهان با گلاب ناب قمصر شست وشو داده شد.
وى افزود: زيباترين و مقدس ترين نقطه روى زمين(كعبه) قبله گاه مسلمانان جهان، با طلاى معطر ايرانى اين عالى ترين دستاورد هنرى مردمان ايران زمين، عطر آگين شد.
وى در ادامه گفت: امسال نيز همچون سال هاى گذشته طى درخواست سازمان حج و زيارت و نماينده آن ۳۰۰ ليتر گلاب ناب دو آتشه كه از سوى يكى از گلابگيرى هاى اين شهر تهيه شده بود در ظرف هاى مخصوص و استاندارد ۲۰ ليترى تعبيه شده و تحويل نمايندگى بعثه رهبر معظم انقلاب در كشور عربستان شد.
اين گلاب از بهترين نژاد گل محمدى اين شهر تهيه شده است.
مدير روابط عمومى شهردارى جوشقان و كامو از ارسال ۴ هزار ليتر گلاب ناب جوشقان و كامو به عتبات عاليات و كربلاى معلى خبر داد.
وى گفت: همه ساله شهردارى جوشقان و كامو با همراهى و هماهنگى ستاد بازسازى عتبات عاليات استان اصفهان گلاب ناب اين شهر را به عتبات عاليات ارسال مى كند.

قزوين ـ خبرنگار«ايران»: دفتر امور بانوان و خانواده استاندارى قزوين طرح آموزشى رحمت را به منظور تقويت باورهاى دينى زنان با موضوع عترت ويژه زنان خانه دار با همكارى سازمان آموزش و پرورش، سازمان تبليغات اسلامى، اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامى، حوزه علميه كوثر، بسيج سپاه منطقه خواهران استان قزوين در سراسر استان برگزار مى كند.
معصومه معصومى فر، مشاور استاندار و مديركل دفتر امور خانواده و بانوان استان قزوين با اعلام خبر فوق افزود: در كلاس هاى طرح رحمت، زنان مى توانند پيام هاى معنوى خود را به همسر خود به عنوان پدرخانواده هديه دهند تا به صورت كاربردى الگوهاى رفتارى اهل بيت با محورهاى عبوديت و مهرورزى در خانواده، نرم خويى، صبر و حوصله، ادب و احترام، حيا، ايثار و گذشت، اميدوارى، نظم و برنامه ريزى، كسب روزى حلال و شكرگزارى آموزش بگيرند. گفتنى است زمان ثبت نام از ۲۵ آذر ماه لغايت ۵ دى ماه در همه پايگاه هاى بسيج سراسر استان قزوين است.

[ ندا سبحانى]

كهن ترين تمدن هاى بشرى در كنار رودخانه ها شكل گرفته اند. رودخانه ها آب مورد نياز كشاورزى را فراهم مى كنند و دريا ها هم وسيله اى براى تجارت و مبادله كالا ها محسوب مى شوند.
رودخانه كارون پرآب ترين و طولانى ترين رود ايران نيز در شكل گيرى تمدن نقش اساسى داشته است. اين رود پس از خروج از تنگه هاى كوهستانى زاگرس به جلگه خوزستان وارد شده و در دشت شوشتر آرام مى گيرد. حيات شهرى به واسطه وجود همين منابع آب جارى از هزاره هاى دور در اين شهر به طور مستمر دوام يافته است.
محوطه آبشار هاى شوشتر در جنوب پل بند گرگر و خيابان شريعتى واقع شده است. دقيقاً مشخص نيست كه اين محوطه در
چه زمانى به وجود آمده ولى شواهد موجود نشان مى دهد كه احتمالاً در دوره ساسانى، به خصوص در زمان سلطنت شاپور اول بنا شده است. طبق نوشته كتاب تذكره شوشتر، در زمان اردشير بابكان،بنيانگذار سلسله ساسانى در سال ۲۲۴ميلادى، به خاطر اين كه آب را به شرق و جنوب شوشتر رسانده و كشاورزى منطقه را رونق دهند، ساخت رود گرگرشروع و تا سلطنت شاپور، فرزند اردشير، ادامه يافت. بر روى اين نهر، پل بند گرگر ساخته شد، كه نه تنها از طغيان آب هاى اضافى جلوگيرى مى كرد، بلكه شهر شوشتر را با شرق آن يعنى مسجد سليمان و اهواز مرتبط مى ساخت به طورى كه درگذشته نزديك اين پل بند در دروازه گرگر وجود داشت.
درون محوطه آبشار ها، حدود ۴۰ آسياب وجود داشت كه اين آسياب ها در بخش شمالى، شرقى و غربى قرار داشتند. از آسياب ها براى تهيه آرد استفاده مى شد كه به مرور زمان بر اثر حوادث طبيعى مانند؛ سيل و زلزله و عوامل انسانى اكثر اين آسياب ها رو به تخريب نهادند. در حال حاضر آسياب رضا گلاب از سوى پايگاه ميراث فرهنگى سازه هاى آبى تاريخى شوشتر، مرمت و در حال فعاليت هستند.
در خوزستان تاكنون بيش از ۳۰۰ سازه آبى تاريخى شناسايى شده است كه بر اين اساس اين استان را شايد بتوان ركورد دار تعداد سازه هاى آبى در واحد سطح دنيا دانست.
تعداد ۳۲ آسياب در «مجموعه آسياب ها و آبشار ها» موجود است كه برخى از آنها تخريب و تعدادى نيز مرمت شده اند. درحالى كه برخى از آسياب ها همنام هستند اما در محل هاى متفاوتى قرار دارند. همچنين در برخى از ساختمان هاى آسياب ها بيش از يك آسياب قرار دارد.
«آس» به سنگ مدورى كه براى خرد كردن غلات به كار مى رود گفته مى شود و «آس آب» يا «آسياب»، آسى است كه نيروى چرخش خود را از آب تأمين مى كند. از ديرباز استفاده از آسياب در ايران رواج داشته است.
نمونه كامل و بزرگى از به كارگيرى نيروى آب براى چرخاندن آسياب ها را مى توان در «مجموعه آسياب ها و آبشار هاى شوشتر» مشاهده كرد. «مجموعه آسياب هاى شوشتر» از ۲ نوع «تنوره اى» يا پره اى و «شيبى»يا چرخى بوده است.
*آسياب شيبى
در اين نوع آسياب، آب از سوى كانال هايى به درون يك مجموعه كه داراى شيب بسيار تند است سرازير مى شود. در قسمت انتهايى شيب، پره هاى آسياب قرار دارند كه شدت جريان آب موجب چرخيدن آنها مى شود.
در آسياب شيبى به دليل بهره گيرى از تسمه، براى تبديل نيروى چرخشى افقى به عمودى، استهلاك بالاست و نسبت به آسياب نوع تنوره اى مقرون به صرفه نيست. به همين دليل اين آسياب ها به مرور زمان از رونق افتاده است. آسياب هاى شيبى حول محور افقى مى چرخيده اند.
*آسياب تنوره اى
«آسياب تنوره اى»، آسيابى است كه چرخاب آن با فشار نيروى آبى كه در تنوره يا چال انباشته مى شود مى چرخد. در اين نوع آسياب آب از كانال با ارتفاع زياد وارد استوانه اى عمودى مى شود و در انتهاى حفره يك دريچه به قطر ۳۰ تا ۴۰ سانتيمتر قرار دارد كه بعد از خارج شدن آب از حفره با فشار به پروانه هاى «جَوَن» برخورد كرده و موجب چرخيدن آسياب حول محور عمودى مى شود.
برخى از اين آسياب ها در فصل پر آبى كارايى چندانى ندارند، زيرا سطح آب بالا آمده و مانع كار مى شود.
آسياب تنوره اى، از بخش هاى مختلفى تشكيل شده است؛ از آن جمله مى توان به «كانال سرآب» اشاره كرد. وظيفه اين كانال انتقال آب از رودخانه يا كانال مادر به تنوره آسياب است. در اين كانال از مصالح مقاومى از جمله سنگ و ملات ساروج استفاده مى شود. در بخش هايى از «مجموعه آسياب ها» كه يك «كانال سرآب»، آب مورد نياز چندين آسياب را تأمين مى كند، براى مواقع كم آبى از سوى دريچه هاى تنظيم، فقط مسير يك آسياب باز نگهداشته مى شود. همچنين در مواقع پرآبى، از آب زياد براى را ه اندازى چندين آسياب استفاده مى شود. به هرحال در «مجموعه آسياب ها» سعى شده از آبى كه در كانال سرآب قرار مى گيرد حداكثر استفاده برده شود.
«تنوره يا برج آب»،يكى ديگر از قسمت هاى اين آسياب است. آب «كانال سرآب» به اين محل مى ريزد كه به صورت استوانه اى عمودى و مدور شكل است. آب جمع شده درون تنوره از سوراخى به قطر ۳۰ تا ۴۰ سانتيمتر كه در كف آن قرار دارد خارج مى شود.
«سنگ هاى آسياب» هم قسمت ديگر آسياب را تشكيل مى دهد. خود اين سنگ هاى آسياب شامل دو بخش اند كه شامل سنگ آسياب زيرين و سنگ آسياب رويين مى شود. سنگ زيرين هميشه ثابت است و سنگ رويين از سوى نيرويى كه «پَر» از طريق محور گردان به آن انتقال مى دهد مى چرخد.
«شافت فلزى يا بوزَن»، هم از جمله قسمت هاى اين آسياب است. اين شافت رابط ميان شافت چوبى، تسمه پروانه و سنگ رويين آسياب است. نيرو از سوى اين محور گردان به سنگ آسياب انتقال داده مى شود. قطر اين شافت فلزى ۳ تا ۴ سانتيمتر و طول آن ۴۰ تا ۵۰ سانتيمتر است.
«شافت چوبى يا مَغزيو» نيز به عنوان ستون اصلى انتقال نيرو است كه شافت فلزى و پر ها به آن متصل است.
همچنين «پروانه يا پَر» هم عامل تبديل انرژى پتانسيل آب به نيروى چرخشى، پَر يا پروانه آسياب است. «شافت فلزى نوك تيز يا بلهيشر»،هم بخش ديگرى از آسياب است كه براى اتصال بدنه اصلى شافت چوبى با سنرو انجام وظيفه مى كند.
«گلوله فلزى يا رُو» هم محلى است كه هميشه بلهيشر در آن قرار مى گيرد.
«سِنرُو»، براى درگير كردن ۲ عدد سنگ انجام وظيفه مى كند. مانند كلاج ماشين. «سنِر» يا «سنرو» در قالب بزرگ ترى به نام «سنِر» قرار دارد.
عملكرد اين آسياب به اين صورت است كه رودخانه كارون هنگام رسيدن به شهر شوشتر به دو شاخه تبديل مى شود. يك شاخه به نام گرگر كه به طور مستقيم به مسير خود ادامه داده و شاخه ديگر به نام شطيط كه به سمت راست مى پيچد. اين دو شاخه پس از مسافتى حدود ۴۰ كيلومتر در مكانى به نام بندقير دوباره به يكديگر مى پيوندند.
شاخه گرگر در ۴۰۰ مترى پايين دست بند ميزان به صخره اى طبيعى برخورد كرده است. اين صخره اكنون به پل گرگر معروف است. اين صخره طبيعى مانند يك بند، سطح آب بالادست را در يك تراز مشخص نگه مى دارد. براى عبور دادن آب از اين صخره ۳ تونل اصلى و چندين تونل فرعى حفر شده است. آب با رسيدن به صخره به تدريج پشت آن جمع شده و شروع به بالا آمدن مى كند، هر چه سطح آب پشت صخره ها بالاتر مى آيد، فشار آب روى تونل ها بيشتر مى شود و هر چه فشار آب روى تونل بيشترشود، سرعت خروج آب از آن ها بيشتر مى شود. اين روند تا زمانى ادامه مى يابد كه كل آب ورودى بالادست كه در يك رودخانه تقريبا پهن با سرعتى كم جريان دارد، مجبور مى شود از چند تونل كوچك عبور كند، به همين دليل سرعت بسيار زيادى پيدا مى كند.
اين سرعت بسيار زياد آب، نيروى مناسبى براى چرخاندن چرخ آسياب هاى آبى است؛ به همين دليل ۳۲ آسياب آبى كه در محل با نام سيكا شناخته مى شود در اينجا ساخته شده بود. آب تونل ها كه آسياب ها را مى چرخاندند، امروزه پس از حذف آسياب ها به صورت آبشار هاى بسيار زيبايى دوباره به رودخانه مى ريزند.
كانال هاى دستكند و دست ساخت متعدد و پل هاى آب بر و پل بند ها و آسياب ها و ديگر تأسيسات آبى صنعتى نه تنها شهر شوشتر را سيرآب و تهويه مى كرده، بلكه يكى از سرسبزترين و آبادترين مناطق را براى توليد انبوه و گسترده و كشاورزى خلق كرده است. يك ويژگى بسيار زيبا و منحصر به فرد بصرى نيز كه در اين مجموعه وجود دارد و جلوه اى خاص به آن مى بخشد اين است كه آب حاصل از پساب آسياب ها به صورت آبشار هاى مصنوعى زيبا به محوطه اى حوضچه مانند مى ريزد كه منظره اى چشم نواز و دل انگيز را در مقابل ديدگان هر ببيننده بوجود مى آورد.
اگرچه در ساخت تأسيسات آبى شوشتر مهم ترين هدف، آبيارى بوده اما سازندگان آن توانسته اند به اهداف بزرگ ديگرى مانند اهداف صنعتى، بازرگانى، دفاعى، معمارى، راه و... دست يابند. ايجاد نخستين امكان عبور از كارون عظيم و پهناور، مهار و بهره بردارى از آب و انرژى آن، يكى از بزرگ ترين و كهن ترين مجموعه هاى دست ساخت بشراست كه در سفرنامه مادام ژان ديولافوآ، باستان شناس نامدار فرانسوى از اين محوطه به عنوان بزرگ ترين مجموعه صنعتى پيش از انقلاب صنعتى ياد شده است. اين مجموعه شامل ده ها آسياب است كه در طول كيلومتر ها ادامه مى يابد و در هزاران سال كامل مى شود و در جوار خود يكى از هوشمندانه ترين اشكال بروز معمارى شهرى- آبى را به وجود مى آورد.
مديريت آب خوزستان به قدرى تخصصى و مهم بوده است كه حتى با تغيير حكومت ها تغيير نمى كرده و تا حمله مغول هم كم وبيش سرپا بوده است. با توجه به اختلاف سطح «مجموعه آسياب ها و آبشار ها» از زمين هاى اطراف، ايجاد دسترسى به مجموعه به وسيله پلكان هايى امكان پذير بوده است. «مجموعه آسياب ها و آبشار ها» داراى ۳ ورودى در
۳ ضلع محوطه است.
نام آسياب هاى ضلع غربى مجموعه به اين شرح است آسياب شربتى، آسياب باب صادق، آسياب محمدعلى محب، آسياب غلام سابيزا، آسياب محمدعلى حسين زاده، آسياب ابول بهمئى، آسياب غلام آقا رسول، آسياب سه شيون، آسياب سابيزا، آسياب خدابخش لوعلى، آسياب خان، آسياب سيد، دو آسياب متعلق به كارخانه برق، آسياب لوعلى كه به آسياب مسجد نيز معروف است، به اين دليل كه زير نمازخانه چهارتاقى قرار دارد. اين آسياب مرمت شده و اكنون كارگاه صنايع دستى است و بناى آن داراى ۲ درگاه تاقى شكل است.
آسياب هاى ضلع شمالى مجموعه نيز به اين شرح هستند؛ آسياب شيربرنجى. اين آسياب به رضاگلاب نيز موسوم بوده و داراى ورودى تاقى شكل و پوشش سقف گنبدى است. اين آسياب مرمت و بازسازى شده است.
آسياب شربتى، آسياب جواد زلفى و آسياب هاى ضلع شرقى مجموعه، هركدام داراى ۲ تنوره آسياب بوده و همگى داراى معمارى يكسان با درگاه هاى تاقى شكل و پوشش سقف گنبدى هستند.
* ساباط هاى مجموعه آسياب ها
«ساباط» معبر ها يا پوشش تاقدار با تزئينات و آجركارى است. از دوران هاى گذشته تنها ۲ ساباط موجود بوده است؛
ساباط ورودى شمالى معروف به ساباط ضابطون با عرض ۵‎/۳ تا ۴ متر و طول ۷ تا ۸ متر است. اين ساباط در ابتداى مسير ورودى به مجموعه قرار دارد كه از جلوى امامزاده ماهرو شروع و در نيمه پله هاى ورودى شمالى به پايان مى رسد. اين ساباط ضابطون نام داشته و مأمور دولت در اين مكان مى ايستاد و از افراد و صاحبان احشامى كه خارج مى شدند ماليات و عوارض دريافت مى كرد. ضابط به معنى نماينده و اين شخص نماينده حاكم محل محسوب مى شده است.
ساباطى نيز در ضلع غربى مجموعه و بعد از دو پلون يعنى در محدوده آسياب ها قرار دارد. گفته مى شود اين ساباط داراى يك ورودى بوده است. اين ساباط به عنوان استراحتگاه مراجعان استفاده مى شده و
هم زمان با تخريب آسياب ها در سال هاى اخير از ميان رفته است.
آسياب هاى شوشتر با ۱۷۰۰ سال قدمت، تجلى گاه هنر ايرانيان در استفاده از توان آب در ميان ۵۷ پديده شگفت انگيز بازمانده از فرهنگ بشرى كه به عنوان نخستين ميراث جهانى از سوى يونسكو ارزش گذارى شده است واين سازه هاى آبى تاريخى در سال ۲۰۰۹ در رقابت جهانى شدن شركت مى كنند.
بنا بر اعتقاد كارشناسان داخلى و بين المللى، سازه هاى آبى تاريخى شوشتر داراى ارزش هاى جهانى و متعلق به كل بشريت است و مى توان گفت اين آثار شناسنامه مهندسى آب ايران است.
پس از سال ها مطالعه و جمع آورى مدارك و مستند نگارى اين مجموعه با ارزش بالاخره در تاريخ ۸۶‎/۴‎/۱۷ به منظور بررسى ثبت جهانى سازه هاى آبى تاريخى شوشتر با حضور مديران و كارشناسان ارشد سازمان و يونسكو در سطح ملى و استانى، در محل پايگاه ميراث فرهنگى و گردشگرى سازه هاى آبى تاريخى شوشتر برگزار شد.
در اين مجموعه بزرگ، ساختمان آسياب ها، آبشار ها، كانال ها و تونل هاى عظيم هدايت آب و سيكا كه محلى براى استراحت و تفريح است قابل توجه و جالب هستند. در اين مجموعه تأسيساتى به صورت خصوصى ايجاد شد كه از آن جمله كارخانه برق، تلمبه خانه آب و كارخانه يخ بود.

آرامگاه صامت بروجردى در بوستان صامتيه بروجرد مربوط به ميرزا محمد باقر صامت شيرازى معروف به صامت بروجردى و متخلص به صامت (۱۳۳۳-۱۲۶۳ قمرى)، يكى از شاعران مذهبى و مديحه سرايان قرن سيزدهم و چهاردهم ايران است.
بيشتر آثار صامت بروجردى را مرثيه هاى مذهبى در ستايش امامان شيعه و نيز نوحه ها و اشعارى در توصيف عاشورا تشكيل مى دهد.
ديوان وى مشتمل بر انواع شعرها مانند غزل، قصيده و رباعى است. وى همچنين اشعار مذهبى در قالب بحر طويل دارد. شعرها و نوحه هاى صامت هنوز هم در سوگوارى ها و مراسم بزرگداشت حادثه عاشورا خوانده مى شود.
* زندگى
محمدباقر در سال ۱۲۶۳ در شهر بروجرد متولد شد. پدرش پنجشنبه نام داشت. وى تحصيلات خود را به شيوه سنتى در مكتبخانه هاى اين شهر گذراند. سپس با علاقه و استعدادى كه به شعر داشت به اين حوزه وارد شد. وى فن شعر را از ميرزا عبدالمجيد نوايى فراگرفت. صامت بروجردى از شاعران اهل بيت عصمت و طهارت است و بيشتر اشعارش را در مدح و رثاى آن پاكان سروده است.
صامت طبع خويش را در انواع مختلف شعر ـ قصيده و غزل و مثنوى و ترجيع بند و رباعى ـ و معانى گوناگونى چون رثا و تغزل و مديحه آزموده است. اشعار او در رديف كسانى مانند: « نوايى » وفايى شوشترى و جودى خراسانى جاى دارد.
صامت از راه سقط فروشى در بازارچه حاج سهرابى بروجرد امرار معاش مى كرد و در كنار آن به كارهاى ذوقى مى پرداخت.
وى در روز پنجشنبه شانزدهم ماه محرم سال ۱۳۳۳ قمرى در بروجرد درگذشت و در گورستانى در كوى صوفيان به خاك سپرده شد.غزلى از او را باهم مى خوانيم:
اختلاط اهل دل خوبست اهل دل كجاست
آنكه حل سازد يكى از اين همه مشكل كجاست
روزگارى شد كه سرگردان كوى حيرتم
يك نفر پيدا نشد تا گويدم منزل كجاست
غرق در درياى خود بينى شدم درداكه نيست
ناخداى كاملى تا گويدم ساحل كجاست
ليلى ما را همى گويند كاندر محمل است
كس نمى گويد كدامين كاروان، محمل كجاست
منكه هرگز برجنون خويش منكر نيستم
با من مجنون نمى گويد كسى عاقل كجاست
صامتا هركس به جرمى دور از دلدار ماند
پس دراين درگه ندانم بنده مقبل كجاست