] فاطمه اميرى]

اين هم يك «كتاب اول» است. منتهى در آن به جاى اين كه شما، شماره تلفن يا نشانى پيتزافروشى، سلمانى و تعميرات لوازم خانگى را پيدا كنيد، مى توانيد نشانى مراكز ارائه دهنده خدمات اجتماعى را در آن جست وجو كنيد، كتاب اول يا بانك راهنماى مؤسسه ها و مراكز مرتبط با حوزه خدمات اجتماعى مى تواند هم به مردم عادى و هم به افراد متخصص، كارشناس و مددكار اجتماعى كمك كند تا براى كمك رسانى به افراد نيازمند، سريع ترين و بهترين مركز را به آنها معرفى كنند. با جمع آورى اطلاعات مراكز موجود مرتبط با حوزه خدمات اجتماعى و بعدها ارائه آنها از طريق تلفن ،۱۲۳ رقص ناخوشايند افراد نيازمند به خدمات و حمايت هاى اجتماعى بين كلانترى ها، بيمارستان ها، دادگسترى، كميته امداد، مراكز بهزيستى و مشاوره پايان مى يابد.

قرار است بانك اطلاعات مراكز خدمات اجتماعى كشور از سوى سازمان بهزيستى و دفتر امور آسيب ديدگان اجتماعى گردآورى و تدوين شده و در اختيار همه مراكز فعال در حوزه خدمات اجتماعى و كارشناسان گذاشته شود.
بنياد شهيد، جمعيت هلال احمر، سازمان بهزيستى، كميته امداد، نيروى انتظامى، دادگسترى، زندان ها، مراكز فنى و حرفه اى، پزشكى قانونى، مراكز درمانى و بسيارى از مراكز دولتى و خصوصى مشاوره، نگهدارى سالمندان و كودكان بى سرپرست شايد فهرست طولانى و خسته كننده اى به نظر بيايد، اما همه اين مراكز از طريق واحدهاى تابعه خود به ارائه خدمات اجتماعى مى پردازند. خدماتى كه به عقيده سيدحسن موسوى، مديركل دفتر امور آسيب ديدگان اجتماعى سازمان بهزيستى «گاهى حتى خود اين مراكز هم از چگونگى و نحوه ارائه آنها بى خبرند.»
سيدحسن موسوى مى گويد: «در حوزه خدمت اجتماعى هيچ سازمان يا مركزى نمى تواند ادعا كند به تنهايى قادر است همه خدمات را به همه گروه هاى هدف ارائه كند. حتى در يك مؤسسه مشخص، باز هم نمى شود ادعا كرد كه به تنهايى همه اقدامات براى كمك به مراجعه كننده به عمل مى آيد. به همين خاطر، شناسايى منابع و مؤسسه هاى موجود و شناخت برنامه هاى هر مؤسسه براى بهر ه گيرى بهتر از منابع بسيار ضرورى است. ضمن اين كه، اين كار (بانك اطلاعات) مى تواند منجر به برنامه ريزى متناسب و استفاده بهينه از منابع در هر شهر يا استان شود. فرض كنيد در يك شهر بنياد شهيد، جمعيت هلال احمر و بنياد ايثارگران خدمات مشتركى را ارائه مى دهند اما شهر ديگرى در همان استان از اين خدمات محروم است. درحالى كه اگر توزيع پراكندگى مؤسسه هاى خدمات اجتماعى مشخص شود، مى توان از تمركز فعاليت هاى آنها در يك يا چند شهر خاص جلوگيرى كرد. با اين كار مى توانيم زمان دسترسى مردم به اين خدمات را كاهش دهيم تا تعداد زيادى از افراد بتوانند از اين خدمات در محل زندگى شان استفاده كرده و بهره ببرند. از طرفى جمع آورى و تدوين اين اطلاعات، حتى به خود سازمان ها هم كمك مى كند تا از وظايف همديگر مطلع شوند.»
تماس هايى كه با ۱۱۸ گرفته نمى شود
شايد اگر كتاب بانك اطلاعات خدمات اجتماعى تدوين و منتشر شود، از تعداد تماس هاى ۱۱۸ هم كاسته شود. تماس هايى كه مردم سر درگم براى كمك به كودكى كه مورد آزار والدينش قرار گرفته، زنى كه خشونت ديده يا فرد معلولى كه دچار آسيب شده، مى گيرند و دنبال يافتن اطلاعاتى هستند كه بتوانند به فرد نيازمند در كوتاه ترين زمان ممكن كمك كنند.
فكر ايجاد بانك اطلاعات خدمات اجتماعى، سال ها پيش در ذهن حسن موسوى شكل گرفت. همان روزهايى كه او به عنوان يك مددكار اجتماعى در بيمارستان وظيفه كمك به مراجعان بخش مددكارى بيمارستان را به عهده داشت. او مى گويد: «آن زمان، كار مددكارى، بيشتر مواقع زدن مهر رايگان روى برگه هاى پذيرش يا ترخيص بيماران كم درآمد بود. همان موقع اين پرسش برايم ايجاد شد كه اگر اطلاعات مراكزى را كه خدمات اجتماعى ارائه مى دهند، در اختيار داشتم، مى توانستم به شكل بهتر و مفيدترى مراجعان را راهنمايى كنم. به تدريج شروع به جمع آورى اطلاعاتى درباره سازمان ها و مراكز ارائه دهنده خدمات اجتماعى كردم. در مدت كوتاهى مجموعه اطلاعاتى در اختيار داشتيم كه به هنگام نياز نه فقط خودم از آنها بهره مى بردم، بلكه كارگشاى بسيارى از همكاران بود.
* نقشه جامع از مؤسسه هاى اجتماعى
بانك اطلاعات خدمات اجتماعى مى تواند نقشه جامعى از مؤسسه ها و نحوه ارائه خدمات اجتماعى در اختيار قرار دهد. گاهى كه مردم در محيط زندگى خود، در بين آشنا و فاميل يا در همسايگى شان با كودكى
روبه رو مى شوند كه از سوى سرپرستان يا خانواده اش مورد آزار و اذيت قرار مى گيرد و تصميم به كمك مى گيرند، نمى دانند كه چه بايد بكنند آنها مطمئناً نخستين اقدام جدى در اين رابطه را تماس با ۱۱۸ مى دانند تا شماره تلفن كلانترى را از اپراتور بخواهند و تازه بعد از اين، وارد مرحله دستيابى به اطلاعاتى مى شوند كه در نهايت شايد بتوانند كمكى به كودك آسيب ديده بكنند اما گاه اين روند طولانى، كند و سردرگمى تماس گيرنده در ارتباط با يك، دو يا مراكز متعدد چه بسا در ميانه راه، او را از ادامه مسير دلسرد كرده و حتى موجب بى تفاوتى اش به اصل ماجرا هم بشود.
تمام تلاش ها در دفتر امور آسيب ديدگان اجتماعى اين است كه با تدوين بانك اطلاعات خدمات اجتماعى بتوانند به كسى كه در چنين مواقعى بر همه ترديد هايش مبنى بر وارد حوزه خصوصى زندگى ديگران شدن غلبه كرده و به مسئوليت هاى اجتماعى اش فكر مى كند، يارى برسانند.
حسن موسوى مى گويد: «اگر همين فردى كه به عنوان مثال مى خواهد به كودكى در شرايط نامطلوب كمك كند، دقيقاً بداند كه به چه مركزى مى تواند مراجعه كند، مركز مورد نظر چه خدماتى را ارائه مى دهد، دركجا قرار دارد و چه مداركى نياز دارد راحت تر و سريع تر مى تواند اقداماتش را به نتيجه برساند. حالا شما جاى اين فرد مى توانيد يك معلم مدرسه را بگذاريد كه با موردى از آزاررسانى دربين دانش آموزانش روبه رو شده است. اگر او هم از اين موضوع مطلع باشد كه براى كمك رسانى به اين دانش آموز به كجا مى تواند مراجعه كند، ديگر مراجعه تكرارى به مراكز غيرمرتبط نخواهد داشت. حال اگر علاوه بر شماره تماس و نشانى مركز مورد نظر، ازكمك هايى كه اين مركز ارائه مى دهد، متخصصانى كه در اختيار دارد، ساعت كار و ساير اطلاعات آن مركز هم مطلع باشد، به مراتب مى تواند خدمات بهترى را به مراجعه كننده اش ارائه كند. همچنين اگر بداند در منطقه زندگى اش چند مؤسسه با خدماتى كه نياز دارد وجود دارد، نزديك ترين آنها كدام است يا مناسب ترين محل متناسب با شرايط فرد نيازمند كدام مؤسسه است، باز هم مى تواند بهتر، دقيق تر و كامل تر كمك هايش را جهت دهى كند.»
*اطلاعاتى براى شش ماه آينده
نخستين علامتى كه باعث جدى تر شدن طرح تدوين كتاب جامع يا اطلس اجتماعى مراكز و مؤسسه هاى ارائه دهنده خدمات اجتماعى شد، ارسال راهنماى تهيه و گردآورى اين اطلاعات به مراكز بهزيستى استان هاى كشور از سوى دفتر امور آسيب ديدگان اجتماعى بود. راهنمايى كه استاندار يا فرماندار را در مسيرى قرار مى دهد كه چگونه با ايجاد هماهنگى و دعوت از تمام مسئولان سازمان ها و مراكز مسئول و مرتبط با حوزه خدمات اجتماعى از آنها بخواهد فهرست مؤسسه هاى تابعه خود را در اختيار مركز بهزستى استان قرار دهند.
اكنون كارشناسان دفتر امور آسيب ديدگان اجتماعى اميدوارند بتوانند تا شش ماه آينده اطلاعات كامل و جامعى از تمام شهرها و استان ها در اين ارتباط به دست بياورند. مرحله اول اين اطلاعات پس از گردآورى به صورت كتاب منتشر شده و در اختيار تمام مراكز مرتبط با حوزه خدمات اجتماعى قرار داده مى شود.
حسن موسوى مى گويد: « اين اطلاعات را بر روى سايت نيز قرار مى دهيم و با كامل تر شدن آن، هدف اين است كه خط تلفن ۱۲۳ نيز ارائه دهنده آنها به مردم و تماس گيرندگان باشد.» طراحان و ارائه كنندگان طرح معتقدند كه «كار جمع آورى اطلاعات مؤسسه ها و مراكز ارائه دهنده خدمات اجتماعى در مدت يك هفته مى تواند در سطح شهرها انجام شود. فقط افرادى را نياز دارد كه پيگير بوده و از اهميت اين كار نيز به خوبى آگاه شده باشند.»
كارى كه با اين شكل و بعد وسيع براى نخستين بار در كشور در حال اجرا شدن است و مى تواند كمك بزرگى هم براى برنامه ريزان و مسئولان اجتماعى محسوب شود. به اين ترتيب كتاب اول خدمات اجتماعى حدى از اطلاعات را از مؤسسه هاى مرتبط و موجود در حوزه خدمات اجتماعى ارائه خواهد داد كه هر فردى كه به هر نوع از خدمات اجتماعى نياز داشت، بتواند در مراجعه به نخستين و نزديكترين مركز مرتبط، اين خدمات و اطلاعات را دريافت كند.