] محسن جندقى]

اگر بخواهيد يك شهر تاريخى كه زمان به وجود آمدن آن به قرن ها قبل باز مى گردد را ببينيد كجا را انتخاب مى كنيد اگر بخواهيد يك گورستان شگفت انگيز را مشاهده كنيد به كجا مى رويد اگر بخواهيد به بيابان زيبايى كه در كنار ساحل زيباتر از آن قرار دارد برويد كدام مكان را انتخاب مى كنيد سيراف (بندر طاهرى) تمام اينها را يك جا دارد. جايى كه هنوز براى گردشگران داخلى هم كشف نشده است. براى رفتن به سيراف بايد به يكى از قطب هاى اقتصادى دنيا سفر كنيد: عسلويه؛ جايى كه فقط كار است و كار. منطقه اى اقتصادى كه قرار است در ۲۴ فاز به بهره بردارى برسد. البته در نزديكى عسلويه منطقه اى وجوددارد كه در زمان هاى دور جزو آبادترين بنادر ايران محسوب مى شد. جايى كه تجارت در آن رونق داشت و بيشتر مردمانش ثروتمند بودند. از فرودگاه عسلويه كه به سمت «سيراف» حركت كنيد شعله هاى آتش پالايشگاه ها و بوى گاز نويد منطقه نوين اقتصادى و انرژى را مى دهد.
پس از پيمودن ۲۵ كيلومتر به سمت غرب به سيراف (بندرى كه مورخان آن را با شيراز مقايسه مى كردند) خواهيد رسيد. با وجود اين كه عسلويه يكى از مناطق اقتصادى بزرگ ايران است اما هنوز غبار سنگين بى توجهى برميراث غنى فرهنگى اين منطقه نشسته است .


* گور تمدن ها
يكى از شگفت انگيزترين مكان هاى سيراف گورستان تاريخى آن است. قبرهاى سنگى قديمى كه توفان گذر زمان و دو زلزله مهيب در سال هاى دور هم موجب از بين رفتن آن نشده است.
اينجا دره ليرودى شيلو است كه قبور سنگى قديمى در دل آن كنده شده است.
با توجه به اين كه اين گورستان براى مردمانى با اديان مختلف در مقاطع تاريخى متفاوت مورد استفاده قرار گرفته است كارشناسان آن را گورستان تمدن ها ناميده اند. در گذشته روى مرده هاى خود خاك نمى ريختند و فقط آنها را درون قبرهاى سنگى مى گذاشتند. البته هم اكنون بسيارى از قبرهاى سنگى با دست هاى زمان از خاك پرشده است.
* خانه سالمندان در ۲ هزار سال قبل
دره لير قبرهاى سنگى فراوانى دارد اما دخمه هاى واقع شده در دل كوهستان نيزكه هم اكنون دسترسى به بعضى از آنها بدون تجهيزات امكانپذير نيست ،در سال هاى دور هم گورستان بوده و هم منزلى براى زندگى در روزهاى آخر. مى توان گفت قرن ها قبل خانه سالمندان در سيراف وجود داشته است چرا كه يهوديان اين ديار پيران فاقد قدرت را كه روزهاى پايانى عمر خود را سپرى مى كردند درون اين دخمه ها مى گذاشتند. در زبان محلى به آنها خانه گورى (گبرى) مى گويند. اگر به حد كافى كنجكاو باشيد و سركى به اين دخمه ها بكشيد هنوز هم مى توانيد اسكلت پيرانى كه جزو نخستين ساكنان خانه سالمندان دنيا بودند را ببينيد.
* سنگ قبرهاى اسلامى
در ابتداى ورود به منطقه اى كه قبرهاى دوره اسلامى در آن وجود دارد تابلوى سبز رنگى را مشاهده مى كنيم كه در آن چنين نوشته شده است: «زيباترين آثار به جامانده از دوره اسلامى سيراف سنگ قبرهاى تابوتى شكل است كه با خط كوفى به طور برجسته حك شده و گاهى كلمات با آياتى از قرآن مجيد و نام صاحب قبر را دربردارد. »
گذر زمان اين تابلوى سبزرنگ كه از جنس آهن است را تنها پس از چندسال به گونه اى جلوه داده كه گويى خود جزو اشياى تاريخى سيراف است اما سنگ قبرهاى دوره اسلامى پس از ۱۰ قرن هنوز هم حرف ها و اطلاعات زيادى براى عرضه دارد. در ميان اين گورستان شكاف عميقى مى بينيم كه در اثر دو زلزله كه در سال هاى ۳۶۶ و ۳۹۸ هجرى قمرى اتفاق افتاده به وجود آمده است.
* چاه هاى جادويى
هيچ شكى در اين نيست كه ايرانى ها براى نخستين بار قنات زدند و سند تاريخى آن شش دانگ براى ماست اما در سيراف چاه هايى كه عمق آن به ۱۳۰ متر نيز مى رسد وجوددارد. چاه هاى آبى كه در دل سنگ به وجود آمده شگفت انگيز است و اگر خرده سنگى درون آن بيندازيد صداى آن به گوش نخواهد رسيد. تعداد چاه هاى شگفت انگيز سيراف به ۱۰۰ حلقه مى رسد.
* آتشكده و كليسا
اتاقى تقريباً مربع شكل بر روى تپه اى مشرف به دره لير وجوددارد كه داراى گچبرى است و از آن به عنوان آتشكده استفاده مى شده است. در سيراف پيروان اديان مختلف وجود داشتند و به همين علت وجود مسجد، كليسا و آتشكده در اين بندر تجارى و قديمى تعجب آور نيست.
* افزايش قيمت مسكن در سيراف!
هم اكنون بيشتر اطلاعاتى كه از بندر سيراف وجوددارد از آثار مورخانى مانند سليمان سيرافى، مسعودى، استخرى، ابن بلخى و مقدس ياقوت حمودى به دست آمده است.
استخرى كه در قرن چهارم هجرى قمرى زندگى مى كرده در كتاب المسالك الممالك نوشته است: «سيراف با شيراز برابرى مى كند. بندرى است گرمسير و خانه هاى آن را از چوب ساج و چوب هاى ديگر كه از هندوستان و زنگبار مى آورند بنا مى كنند. بازرگانانى ثروتمند دارد تا جايى كه برخى از آنان براى ساختن خانه خود تا ۳۰ هزار دينار خرج مى كنند.»
آن زمان ۳۰ هزار دينار مبلغ گزافى بود كه اين مورخ آن را در كتاب خود قيد مى كند. البته اين قيمت در سال هاى آينده باز هم با افزايش مواجه مى شود به طورى كه مقدسى در كتاب خود نوشته: «در همه كشورهاى اسلامى زيباتر و شگفت انگيزتر از خانه هاى سيراف نديدم و هر خانه تا ۸۵ هزار درهم خريد و فروش مى شود.»
* سيراف يا اردشير آب
سيراف در دوره ساسانى به وجود آمده است و گفته مى شود كه در دوره پادشاهى اردشير بابكان تأسيس شده است. اين منطقه به نام اردشير آب معروف بود كه با گذر زمان به شيرآب و سيراف تغيير يافته است.
با وجود اين كه اين شهر در دوره ساسانى بنا شده اما دوره ترقى آن مربوط به قرون اوليه اسلامى است.
سيراف در زمان ديلميان از نظر قدرت نظامى، سياسى و اقتصادى بزرگترين بندر ايران در خليج فارس به شمار مى رفت كه محل صادرات و واردات اصلى خليج فارس بود. دريانوردى و بازرگانى مشغله اصلى مردمان بومى اين منطقه بود و ناخدايان و دريانوردان سيراف شهره آفاق بودند چرا كه در كار شناسايى درياها و ملت هاى گوناگون صاحبنظر و باتجربه بودند. كشتى هاى سيرافى علاوه بر سفر به چين، به سواحل آفريقاى شرقى ازجمله موزامبيك و ماداگاسكار نيز مى رفتند.
سيرافى ها قبل از اسلام زرتشتى بودند و پس از اسلام مسلمان شدند. البته به علت موقعيت، رفت و آمد و ارتباط بسيار با جهان پيرامون و همچنين سابقه تاريخى، مردمانى با اديان زرتشتى، يهودى، مسيحى و فرقه هاى مختلف اسلام در كنار هم زندگى مى كردند.
وقوع زلزله و هرج و مرج در كشور در قرن چهارم هجرى قمرى موجب شد كه سيراف به عنوان بزرگترين بندر تجارى و دريانوردى ايرانيان رونق اوليه خود را از دست دهد.
* آثار ديدنى سيراف
مسجد امام حسن بصرى يكى از آثار تاريخى است كه از عهد ايلخانان به وجود آمده و بر روى تپه كوچك مشرف به گلزار شهداى بندر طاهرى وجوددارد.
آرامگاه قطب الدين شيرازى از علماى شيعه در گلزار شهداى بندر طاهرى واقع است. همچنين آرامگاه فاصل و استادان سيبويه و برادرش نوراوين از علماى اهل تسنن در دره لير وجوددارد كه به گور سيبويه معروف است. علاوه بر آن قديمى ترين حمام هاى دوره اسلامى را مى توان در سيراف مشاهده كرد كه در نوع خود جالب است. بازار نمونه شهر نيز يكى از جاذبه هاى مهم سيراف به شمار مى رود و مغازه هاى كوچك و بزرگى را شامل مى شود كه به صورت رديفى و كنار يكديگر ساخته شده اند و اندازه بزرگترين آنها به دو در سه متر مى رسيد و نشان دهنده تجمع جمعيت، شكوفايى و رونق اقتصادى اين بندر است.
* بندر مرده، تاريخ زنده
سيراف ديگر آن رونق اوليه را ندارد و بازار آن شلوغ نيست. ديگر كشتى هاى غول پيكر كه از ماداگاسكار و چين وارد مى شدند، ديده نمى شوند، اما تاريخ زنده اى دارد. آثار تاريخى سيراف مى تواند بارديگر به اين منطقه رونق بخشد. قبور سنگى، مسجد امام حسن بصرى، گور سيبويه و قلعه شيخ سيراف به ثبت ملى رسيده و قرار است مسئولان، آثار تاريخى سيراف را در يونسكو به ثبت برسانند.
سيراف مى تواند به يكى از قطب هاى گردشگرى كشورمان تبديل شود، البته اگر مسئولان ميراث فرهنگى و گردشگرى نگاه ويژه اى به اين منطقه بيندازند. هرچند سيراف هنوز بدون توجه مسئولان ميراث فرهنگى نيز زيباست و چشم انتظاررونقى دوباره است. ديدن آثار تاريخى و قبور سنگى قرن ها قبل در كنار ساحل زيباى خليج فارس خالى از لطف نخواهدبود.

] على زنگنه]

جمهورى ونزوئلا ششمين كشور بزرگ آمريكاى جنوبى، از سمت غرب با كشور كلمبيا، از جنوب با برزيل، از شرق با غنا (Guyana) و از شمال با درياى كارائيب هم مرز است. اين كشور نهصد هزار كيلومتر مربع وسعت دارد و به ۲۳ استان تقسيم شده است.
جمعيت آن كمى بيش از ۲۵ ميليون نفر و پايتخت آن كاراكاس (Caracas) است كه بيش از ۵ ميليون نفر جمعيت دارد. حدود ۶۰ درصد از مردم اين كشور به زبان اسپانيايى صحبت مى كنند و مابقى به ساير زبانهاى محلى.
موقعيت كم نظير جغرافيايى ونزوئلا موجب شده است كه اين كشور مجموعه اى از زيبايى هاى آمريكاى جنوبى را گرد هم آورد، از جنگل هاى انبوه آمازون گرفته تا سواحل كارائيب و حتى نواحى صحرايى. مرتفع ترين آبشار جهان و بزرگترين درياچه آمريكاى جنوبى نيز در اين منطقه قرار گرفته است.
جزيره مارگاريتا در ۳۸ كيلومترى شمال شرقى ونزوئلا در درياى كاربين قرار دارد و به مرواريد كاربين معروف است. مارگاريتا جذاب ترين جزيره درياى كاربين است. ساحل هاى بسيار زيبايى دارد كه بيشتر آنها دست نخورده و طبيعى است. ميانگين دماى جزيره ۲۷ درجه سانتيگراد و متوسط ريزش باران در آن ۲۷ اينچ است. آب و هواى دلنشين، ساحل هاى شنى زيبا و امكانات فراوان توريستى موجب شده است اين منطقه سالانه هزاران توريست را به سوى خود جذب كند.
يكى از زيباترين مناطق ونزوئلا تالاب كانيما و محيط اطراف آن است. اين تالاب به وسيله آبشارهاى كوچكى مانند هوچا، واديما، گولوندرينا و يوكايما پر مى شود. وجود چندين كوه كه قله آنها تخت و شبيه ميز است و آبشار فرشته به عنوان بزرگترين آبشار جهان، اين منطقه را از بقيه مناطق متمايز كرده است.
ونزوئلا بيش از آنكه جزو آمريكاى جنوبى باشد، جزو كشورهاى كارائيب محسوب مى شود، تا حدى كه بخش هايى از سواحل اين كشور را به راحتى مى توان با سواحل كارائيب اشتباه گرفت.
اين كشور ذخاير نفتى بسيار غنى دارد، چه بسيار اتفاق افتاده است كه مهندسان و نقشه برداران، عمليات حفارى را به اشتباه با مايل ها فاصله از نقطه اصلى انجام داده اند و نهايتاً باز هم به نفت رسيده اند! ازنظر ذخاير نفتى نيز ونزوئلا همچون يكى از كشورهاى عربى خليج فارس غنى است. از لحاظ شرايط آب و هوايى، ونزوئلا دو فصل دارد، يكى گرم و ديگرى مرطوب. فصل گرم از ماه دسامبر آغاز مى شود و تا آوريل ادامه مى يابد؛ فصل مرطوب از ماه مه تا نوامبر به طول مى انجامد. ميانگين درجه حرارت اين منطقه ۲۷ درجه سانتيگراد است.
در زمان هاى قديم، ونزوئلا بهشت آن دسته ازسرخپوست هايى بود كه در سواحل كارائيب مى زيستند. آنها با كشاورزى و شكار زندگى خود را مى گذراندند و از وفور نعمات طبيعى در اين منطقه بهره مى جستند.
كريستف كلمب، نخستين فرد اروپايى بود كه در سال ۱۴۹۸ از اين كشور ديدن كرده و تأكيد داشت كه اين منطقه در مقايسه با ديگر جزاير كارائيب برترى هاى بسيار دارد. انتخاب نام اين كشور به سال ۱۴۹۹ بر مى گردد، در آن سال سياحى به نام آلنسون اوژدا لد (Alonso de Ojeda led) پس از دهكده اى كه سرخپوستان در آن خانه هايى از چوب بر روى درياچه ماراكايبو (Maracaibo) بنا كرده بودند، آنجا را به ونيس ايتاليا تشبيه كرد. همين امر موجب شد نام «Veneziela» به معناى «ونيس كوچك» به اين منطقه داده شود و با گذشت زمان به صورت كنونى «Venezuela» در آيد. بيشتر ساكنان اين كشور ريشه اروپايى، هندى و يا آفريقايى دارند و اغلب سفيد، سياه و يا سرخ پوست هستند و مذهبشان كاتوليك است. در اين كشور فعاليت ها و خدمات نفتى مهمترين صنعت است و بيشتر شركت هاى خارجى منطقه نيز به فعاليت هايى مرتبط با نفت مشغولند. به طور كلى از صنايع ونزوئلا مى توان به نفت خام، آهن، استيل، آلومينيوم، ماهيگيرى، كشاورزى و صنعت توريسم اشاره كرد.