[على رضايى]
|
|
|
داورى ها و سوت هايى كه قاضيان فوتبال به صدا درمى آوردند به يكى از چالش هاى اصلى ليگ برتر و ساير رده هاى باشگاهى ايران بدل شده است. در نيم فصلى كه رو به پايان است اشتباهات داورى ها اعتراضات زيادى را به دنبال داشته است. انتقادهايى كه به نحوه قضاوت ها انجام مى گيرد نيز از حد متعارف گذشته و گاه خط قرمزها را هم پشت سر مى گذارد. اين اعتراض ها البته همسو با ساير مسائل حاشيه اى فوتبال باشگاهى كشور افزايش داشته اند و در برخى موارد نيز اغراق آميز هستند. با اين همه نمى توان مشكلات تكنيكى و فنى داوران را ناديده انگاشت. در بسيارى از بازى هاى اين فصل اشتباهات داورى حتى سرنوشت مسابقه ها را عوض كرده و حق تيم هايى را ضايع كرده است. ضعف هاى داورى در ليگ برتر زمانى نمود بيشترى پيدا مى كند كه علاوه بر خطاى ديد، از سوى داوران، تصميم هاى يكسانى نسبت به خطاهاى يكسان و شبيه اتخاذ نمى شود. در بسيارى از صحنه ها داوران خطاهايى را با كارت هاى زرد يا قرمز جريمه مى كنند كه همكاران ديگر آنها در صحنه هاى مشابه با بى تفاوتى از كنار آن خطاها مى گذرند. اين نكته كه نشان مى دهد خط و مشى يكسانى براى داوران فوتبال در ليگ داخل وجود ندارد و تصميم هايشان در تضاد با يكديگر است كه اين موجب ناهماهنگى در قضاوت ها و سردرگمى بازيكنان و تماشاگران شده است.
اگرچه در ساير كشورها نيز گاه اشتباهات فاحشى از سوى داوران سر مى زند اما گستردگى اين خطاها هرگز به وسعت آنچه كه در ليگ برتر ايران رخ مى دهد نبوده است. با وجود اين رگه هاى مثبت فراوانى نيز مى توان در مجموعه داوران فوتبال پيدا كرد. جوانگرايى و تزريق نيروى تازه نفس بى ترديد مهمترين و واضح ترين مسأله دركميته داوران است كه با آينده نگرى صورت گرفته است. شايد اگر اين داوران جوان اندكى اعتماد به نفس و تجربه داشتند با انتقادهاى كمترى مواجه مى شدند و اين احتمال نيز وجود دارد در نيم فصل دوم شاهد قضاوت هاى بهترى از سوى آنها باشيم. در نقطه مقابل اين فرضيه نيز وجود دارد كه با حساس تر شدن رقابت ها مشكل داوران جوان نيز بيشتر خواهد شد. در اين بين كميته داوران براى كاستن از فشارهاى موجود تلاش مى كند با برگزارى سمينارها و كلاس هاى توجيهى داوران را بيش از گذشته به وظايف خود آشنا سازد. در همين راستا در روزهاى ۱۷ تا ۲۰ دى ماه گردهمايى داوران و كمك داوران ليگ برترى برگزار مى شود اما پرسش اينجاست كه آيا چنين كلاس هاى تئورى مى تواند ضامن خوبى براى بهبودى اوضاع باشد
كارشناسان در پاسخ به اين پرسش نگرانى هايى را ابراز مى كنند و در بررسى عملكرد نيم فصل اول داوران نكاتى را مدنظر قرار مى دهند كه مى تواند جالب توجه قرار گيرد.
*افزايش بى سابقه پنالتى ها
هوشنگ نصيرزاده، كارشناس امور داورى،اعتراضات عمومى نسبت به قضاوت ها كه در رسانه ها منتشر مى شود را معلول دو علت مى داند. يكى ندانستن مقررات بازى فوتبال توسط بازيكنان و ديگرى افزايش بى سابقه تعداد پنالتى هاى بازى هاى ليگ ايران در قياس با ساير كشورها.
وى در تشريح علت افزايش پنالتى ها مى گويد: «بررسى ها نشان مى دهد كه تيم هاى ايرانى نزديك به محوطه جريمه خودى دست به دفاع مى زنند و بازيكنان خط دفاعى نيز مفهوم واقعى خط كشى محوطه جريمه را نمى دانند. آنها با تعقيب كردن مهاجمان و گام برداشتن با او وارد محوطه جريمه مى شوند و پس از آن اقدام به تكل مى كنند كه كارى اصولى نيست. همچنين دروازه بانها به خاطر اشتباهاتى كه در محاسباتشان دارند و نيز در تك به تك ها خطا مى كنند و به همين خاطر است كه با افزايش آمار پنالتى ها مواجه هستيم. با اين وضع در كشور ما چه پنالتى هايى كه توسط داوران گرفته مى شود و چه آنها كه مورد مطالبات مربيان است بيشتر از ساير ليگ ها است.»
نصيرزاده در ادامه حرف هايش مى افزايد: «يكى از اشكالات ديگر كه باعث رشد چشمگير تعداد پنالتى ها شده است به مهارت كم برخى از داوران در شناسايى خطاها برمى گردد. روى همين اصل در يك مكالمه تلفنى به مسعود عنايت مسئول كميته داوران گفتم كه يكى از داوران ليگ برتر در شناسايى پنالتى ها دچار اشتباه مى شود و اين اشتباهات تيم ها را تحت تأثير قرار داده است. بنابراين بهتر است كه فعلاً در ليگ هاى پائين تر قضاوت كند. با وجود اين كه عنايت روى اين موضوع حساس بود اما بعد از چهار هفته كه اين داور به ليگ برتر بازگشت مجدداً شاهد اشتباهات تأثيرگذار وى بوديم. اين موضوع نشان مى دهد كه داور ياد شده اساساً براى قضاوت در فوتبال فرد مناسبى نيست.
اين كارشناس داورى پاسخ خود به پرسش: آيا كميته داوران در انتخاب داوران دچار اشتباه مى شود را چنين تشريح مى كند: «من معتقدم نمى توان اشتباهات داورى را به تشكيلات كميته داوران ربط داد. چرا كه قضاوت به توانمندى افراد بستگى دارد نه ساختار تشكيلات يعنى وقتى يك داور ضربه پنالتى را به بيرون محوطه جريمه منتقل مى كند نمى توان گفت عنايت يا هركس ديگرى كه مسئول كميته است در اين كار نقش دارد چون كه آنها براساس دانش هايى كه ۱۵ سال قبل كسب كرده اند به داورى مى پردازند و توصيه ما اين است كه تحليلگران مسائل داورى سعى نكنند بين اشتباهات داوران و ساختار كميته داوران در فدراسيون چيزى پيدا كنند كه به هم مرتبط باشد. شأن داورى نيز مدت ها براى تهاجم هاى تبليغاتى عليه آنها پائين آمده بود و اتهاماتى كه به كل جامعه داورى زده مى شد توانست تا حدى بر افزايش انتقادها تأثيرگذار باشد. موضوعى كه بيشتر شبيه جن در پستوى اتاقى است كه كسى در آن را باز نكرده است.
نصير زاده مقايسه سطح كيفى قضاوت ها در اين فصل با فصول گذشته را اين طور بيان مى كند.
اولاً الآن روز به روز نظارت افكار عمومى و رسانه ها بر ليگ افزايش يافته و سطح توقعات نيز بسيار بالا رفته است و به طور كامل با توجه به پوشش وسيع تلويزيونى و افزايش برنامه هاى تحليلى و جذاب بودن مباحث داورى براى تماشاگران حساسيت ها را بيشتر كرده است و در حالى كه به جز چند مسابقه كه تعداد آنها از انگشتان يك دست هم تجاوز نمى كند بايد با حسن نيت راجع به اين مسائل حرف زد. همچنين سپردن قضاوت ها به جوان هايى مثل مظفرى زاده، بخشى زاده، حق وردى، صالحى، اسدى و... ازجمله مسائلى است كه تشكيلات داورى با شجاعت به آن پرداخته است و اين طور استنباط مى شود كه براى داوران قديمى جانشينان خوبى پيدا شده اند. در عين حال كمبود تجربه برخى جوانها و غرور بى جاى عده اى از قديمى ها مشكلاتى را ايجاد كرده است. حتى گروهى از اين داوران مى گويند كه ما روزنامه ها را مطالعه نمى كنيم كه مفهوم آن احترام نگذاشتن به نظرات ديگران است. با همه اين اوصاف آمارها نشان مى دهد اشتباهات داورى نسبت به قبل ۱۶ درصد كاهش داشته است كه مى تواند قابل توجه باشد.
*نظارت بر كار داوران
منوچهر نظرى رئيس سابق كميته داوران فدراسيون فوتبال درباره مسائل داورى اين فصل از ليگ برتر به اين نكته اشاره مى كند كه گزينش داوران و نيز زمان ورود داوران به چرخه مسابقه ها از اهميت فراوانى برخوردار است. نظرى با ابراز تأسف از اين كه گزينش ها در رده هاى مختلف ليگ به خوبى صورت نمى گيرد، مى گويد: متأسفانه نظارت خوبى هم بر كار داوران صورت نمى گيرد و بسيارى از داوران قديمى مثل دزفولى، صالحى، بهلولى و... مورد استفاده قرار نمى گيرند تا بر كار داوران نظارت كنند و فقط نماينده فدراسيون است كه به ظاهر بر مسائل نظارت دارد. خودم هم مثل ساير بازنشسته ها براى اين كار نمى روم. اين كارشناس قديمى با تأكيد بر مهم بودن كار نظارت بر داوران مى افزايد: «به عقيده من خيلى مهم است كه چه كسى بر كار داوران نظارت دارد. شايد در طول هفته تنها دو سه بازى را ناظران خوبى زيرنظر مى گيرند. اما بقيه يا كمك داور بوده اند يا داوران معمولى. بايد توجه داشت سطح خود ناظران در چه حدى بوده و آنها چقدر پيراهن پاره كرده اند. وقتى يك داور مى بيند ناظر حتى در حد خودش هم نيست بى تفاوت مى شود. اما استانداردها نشان مى دهد كه ناظر بايد يك سر و گردن بالاتر از خود داور باشد. من نخستين مشكل در ليگ برتر اين فصل را در سطح نظارت ها مى بينم و از اين بابت هم گله مند هستم. متأسفانه در ساير ليگ ها كه اصلاً نظارتى صورت نمى گيرد يا اگر هست از سوى نماينده هاى فدراسيون صورت مى گيرد نه كارشناسان داورى. ناظر بايد دست كم يك داور بين المللى بوده باشد و اگر ناظر AFC و فيفا هم باشد چه بهتر.» رئيس سابق كميته داوران با بيان اين نكته كه در فصل جارى جوان هاى زيادى وارد چرخه داورى ليگ برتر شده اند و اين كار را بايد به فال نيك گرفت، تصريح مى كند كه نمى توان به صورت چشم بسته اقدام به اين كار كرد چرا كه كم تجربگى آنها مى تواند عواقب ناخوشايندى درپى داشته باشد. نظرى كه مدعى است شش سال قبل آغازگر اين كار بوده است توضيح مى دهد: «براى اين كار بايد گزينش هايى صورت بگيرد و داوران جوان تر را حداكثر به ليگ يك فرستاد. آنها بعد از آبديده شدن مى توانند به ليگ برتر بيايند. ضمن اين كه نمى توان قضاوت داوران در بازى هاى كم حادثه را ملاك قرار داد. معتقدم داوران جوان بايد رشد كنند اما در جاى خودشان. هر داورى را نبايد براى هر بازى در نظر گرفت چون كه اشتباهات در چيدمان حتى ممكن است خود داوران را هم خراب كند.»
نظرى مشكل ديگر داوران در اين فصل را نداشتن تمركز مى داند و تصريح مى كند بايد بررسى شودكه چرا اين داورها از تمركز لازم برخوردار نيستند. به باور اين كارشناس در فصل جارى با افزايش حجم مشكلات داورى در ليگ برتر مواجه بوده ايم.
*جوانگرايى
بحث جوانگرايى داوران نكته اى است كه از سوى محمد فنايى هم مورد توجه قرار گرفته است و اين كارشناس نويد روزهاى بهترى را در آينده مى دهد. فراموش نكنيم جوانگرايى در ابتداى امر با مشكلات و نواقصى همراه است كه گاه اعتراض تيم ها را نيز به دنبال دارد و ضريب اشتباهات را بالا مى برد. نكته جالب اينجاست كه در فصل جارى اشتباهاتى از سوى داوران باتجربه نيز سر زده تا جايى كه داورى مثل مسعود مرادى كه بار ديگر در فهرست ابتدايى قضاوت در جام جهانى قرار گرفته است مورد انتقاد مربيان و مديران قرار گرفته است. فنايى در تحليل خود از جوانگرايى خاطرنشان مى كند كه اين موضوع به داوران باسابقه انگيزه مى دهد و باعث ايجاد رقابت بين آنها مى شود چرا كه اگر حركت نكنند به سرعت داوران جوان جاى آنها را خواهند گرفت. كارشناس با سابقه مسائل داورى فوتبال ايران همچنين مى گويد: الآن در عصر فوتبال هستيم و به نوعى حرفه شدن آن باعث افزايش سرمايه گذارى و درآمدها شده است كه اين بى ربط با افزايش انتقادها نيست. با اين حال مى توان به آينده اميدوار بود زيرا با وجود تعداد زياد اشتباهات تأثيرگذار، داوران آينده دارى در راه هستند. اين را هم فراموش نكنيم كه اشتباهات تنها به سود يا ضرر تعدادى تيم هاى خاص نبوده اند. با اين همه داورى كنونى ما با ايده آل ها خيلى فاصله دارد و كميته داوران بايد ارزيابى بيشترى از مسائل انجام بدهند و نظارت دقيق ترى صورت گيرد. اگر اشتباهات داوران به آنها گوشزد نشود كه وضع بهتر نمى شود. فنايى در بيان مهم ترين مشكلات كنونى داورى ليگ برتر فوتبال يكنواخت نبودن قضاوت ها رامدنظر قرار مى دهد و مى افزايد: « اينها يكنواخت قضاوت مى كنند و در اجراى قوانين مشكل ثابتى وجود ندارد. كميته داوران براى اين كار بايد بيش از پيش آموزش داوران را مدنظر قرار بدهد تا با چنين معضلى كمتر مواجه بشويم.
|
|
|
متأسفانه در صحنه هاى حساس درون محوطه جريمه دقت لازم صورت نمى گيرد در حالى كه حساس ترين منطقه زمين است. حتى در دادن كارت ها هم يكنواختى به چشم نمى آيد و اين موضوع چندان خوشايند نيست. «فنايى » يك پيشنهاد هم دارد و آن استفاده از سيستم الكترونيكى براى ارتباط بين داوران و كمك هايش است. وى مى گويد: «هماهنگى داورها با كمك ها در ليگ برتر اصلاً در حد خوبى نيست بهتر است بگويم خيلى ضعيف است براى پيشرفت در كار بايد به سيستم الكترونيكى مجهز بشويم. ديگر وقت اين كار رسيده است. كشور ما پتانسيل بالايى دارد. وقتى دريك كشور رئيس جمهور و ديگر مسئولان رده بالاى آن مسائل فوتبال را پى مى گيرند پس حق اشتباه نداريم . بايد هزينه كنيم و اين سيستم ها را بخريم. اين كه مى گويند به خاطر گرانى نمى خريم قابل قبول نيست. اين چيزها فقط حاشيه ها را زياد مى كند.» فنايى در قياس سطح قضاوت هاى اين فصل با دوره هاى قبل ليگ برتر اشاره داردكه به دليل افزايش تعداد تيم ها درصد اشتباهات نيز بيشتر شده است. به عقيده اين كارشناس مشكلات حاشيه اى و به خصوص اعتراض ها به قضاوت ها نيز به طرز غيرمعمولى در فوتبال باشگاهى ايران روبه رشد است و در كمتر كشورى چنين مسأله اى به چشم مى آيد.
*دفاع از همكاران
بى شك داوران در مقابل هجمه اى از انتقادها كه هر هفته سرازير مى شود مى توانند پاسخگو باشند و از عملكرد خود دفاع كنند. در پاره اى از موارد و بخصوص برنامه هاى تلويزيونى شاهد دفاعيه آنها هستيم اما اين كه بخواهند يا اجازه نداشته باشند در رسانه هاى نوشتارى پيرامون كيفيت كارشان ابراز نظر كنند چندان منطقى به نظر نمى رسد. درهمين حال مسعود عنايت رئيس كميته داوران فدراسيون فوتبال پاسخگوى پرسش ها و انتقادها است. عنايت درباره قضاوت هاى اين فصل مى گويد: «خودم معتقدم در مقايسه با فصل قبل كيفيت كار بهتر شده است. البته مطلوب نبوده و عالى نيست و اشتباه هم داشتيم. حتى اشتباهات تأثيرگذار هم وجود داشتند ولى در مجموع بهتر از قبل بودند چون كه جوان ها هماهنگ تر از سال گذشته شده اند. البته هنوز به يكنواختى نرسيده ايم و قصد داريم در سمينار ۱۷ تا ۲۰ دى ماه راجع به مشكلات موجود به بحث و بررسى بپردازيم. نكته بارز داوريها اين بودكه داوران پارسال فرصت قضاوت پيدا كردند، امسال جواب دادند. مظفرى، فغانى، حاجى پور، جهانبازى، صالحى ، حق وردى و يكى دو نفر ديگر جزو اين فهرست بودند كه حالا ديگر داور ليگ برترى شده اند و يك داور ليگ برترى داورى است كه هربازى را بتواند سوت بزند نه اين كه منتظر بماند تا يك مسابقه غيرحساس را به او بدهند. خوشبختانه اعتماد به نفس داوران افزايش يافته است. وى با اشاره به مشكلات موجود مى افزايد: «متأسفانه تأثير برداشت و اجراى قوانين هنوز خوب عمل نمى شود. به عنوان مثال يك داور ضربه اى را «هند» اعلام مى كند اما داور ديگر نه. يا ضربه اى را يك داور خطا مى گيرد ولى ديگر داوران از كنارش مى گذرند. مشكل ديگر ما در محوطه جريمه است. داوران بايد تمركز بيشتر داشته باشند و در جاگيرى ها بهتر عمل كنند و منتظر حوادث و اتفاقات بمانند. امسال چندين صحنه داشتيم كه اعلام نشده يا بالعكس.»
رئيس كميته داوران اعتراض ها و جنجال ها را مختص داورى نمى داند و البته يادآور مى شود كه افزايش دستمزدها و تزريق پول هاى هنگفت بر اين مسائل افزوده است.
به هر تقدير داورى رقابت هاى ليگ برتر يكى از مسائل مورد بحث هميشگى كارشناسان و مربيان بوده و به دليل حساسيت هاى زيادى كه اطراف آن وجود دارد نمى توان از كنارش به سادگى گذشت. وقتى يك سوت اشتباه مى تواند سرنوشت قهرمانى فصل را تغيير دهد آيا نبايد بر كيفيت قضاوت ها افزود و از اشتباهات كاست