] حميده احمديان راد]

بيشتر ما فكر مى كنيم براى اين كه كشورى توسعه يافته داشته باشيم بايد زياد كار كنيم، با پشتكار باشيم و به نيروى كار آموزش مناسبى ارائه كنيم. همه اينها درست است ولى ما يك مؤلفه بسيار مهم را ناديده گرفته ايم و آن اين كه براى افزودن به سرعت پيشرفتمان بايد افراد مخاطره پذيرى داشته باشيم و جامعه هم زمينه مناسبى براى خطركردن ايجاد كند.

همه افراد درجه اى از خطرپذيرى دارند ولى درجه مخاطره پذيرى در افراد مختلف با يكديگر فرق مى كند. برخى از افراد افق هاى زندگى شان را گسترش مى دهند. چنان كه يكى از دهى كوچك برمى خيزد و شركتى بنا مى نهد كه ايده هاى جديد را عملى مى كند و در جهان بى رقيب مى شود و ديگرى از سى دى فروشى دوره گرد به بزرگ ترين تاجر سى دى تبديل مى شود.
به طور كلى تمدن بشرى مرهون آدم هايى است كه از خطر كردن نمى ترسند. بسيارى از ما ايده هاى فراوانى در ذهن داريم. ولى چه تعداد از ما اين ايده ها را عملى مى كنيم عده كمى به ايده هايشان جنبه عملى مى دهند. چون از خطر كردن نمى ترسند و دنبال چيزهاى از پيش تعيين شده نيستند. همين افراد هم هستند كه موفق مى شوند و بقيه افراد به آنها رشك مى برند.
* چه عواملى جامعه و افراد را مخاطره پذير مى كند
تعداد افراد مخاطره پذير در همه جوامع كم است و بيشتر افراد تمايلى به خطر كردن ندارند. با اين حال تعداد افراد مخاطره پذير در جوامع مدرن بيشتر است. اروپايى ها يكى از دلايل اين كه چرا آمريكا سرعت توسعه بيشتر و تعداد كارآفرينان زيادترى را دارد، مخاطره پذير تر بودن آمريكايى ها عنوان مى كنند.
امير تمدن كارشناس مديريت مى گويد: «جوامع مدرن با رشد شهرنشينى، رشد ميزان باسوادى، صنعتى شدن، افزايش سطح تحصيلات و آموزش، مناسب بودن ساختارهاى ارتباطى، جامعه پذيرى و چند مؤلفه ديگر از جوامع غيرمدرن متمايز مى شوند. در اين جوامع افراد ويژگى هايى دارند كه از جمله آنها علم گرايى، توجه به تجربيات جديد و پيشرفت گرايى و مخاطره پذيرى است. جامعه ما سال هاست كه در كش و قوس مدرن شدن است. بنابراين افراد جامعه ما تا حدودى ويژگى هاى افراد نوگرا را دارند. ولى هنوز راه زيادى در پيش است.»
براى اين كه افراد مخاطره پذير باشند در درجه اول ساختارهاى جامعه بايد اجازه خطركردن را به آنها بدهد.
سوده راد كارشناس ارشد كارآفرينى به عنوان مثال درباره مخاطره پذيرى اقتصادى مى گويد: «سيستم هاى مدرن مالى با ارائه روش هاى متنوع براى اداره مخاطرات به تشويق مخاطره پذيرى و كارآفرينى مى پردازند. كسانى كه در زمينه تاريخ اقتصاد كار كرده اند عقيده دارند موفق ترين اقتصادهاى تاريخ آنهايى هستند كه ابتدا سيستم هاى مالى مناسبى را توسعه دادند. يك سيستم مالى كارا در كنار ساير وظايفش زمينه مديريت مخاطره را فراهم مى كند. فراهم كردن بيمه تنها يكى از راه هاى گوناگونى است كه سيستم هاى مدرن مالى ارائه مى دهند تا در اداره مخاطرات به افراد كمك كنند. همين كمك براى اداره كردن مخاطرات كه توسط سيستم هاى مدرن مالى ارائه مى شود، اثراتى بر ميزان فعاليت كارآفرينانه به جا مى گذارد. مديريت مخاطره و ارائه اطلاعات به حدى براى كشورها اهميت دارد كه بزرگترين بانك هاى بين المللى واحدهايى دارند كه مسئول نظارت بر مخاطرات كشورها هستند و بسيارى از آنها تحليل هاى رسمى از مخاطرات كشورها به مشتريانشان ارائه مى د هند. نحوه فعاليت اين سيستم هاى مالى به حدى اهميت دارد كه حتى برخى از مورخان اقتصادى عقيده دارند كه كشورهاى ثروتمند به اين دليل ثروتمندند كه نهادها را براى رشد اقتصادى، بهتر از كشورهاى فقيرتر توسعه داده اند. از جمله اين نهادها مى توان به دولت خوب، حمايت از حقوق دارايى و سيستم هاى قانونى مؤثر اشاره كرد. طبيعى است كه اين نهادها مثل تكنولوژى نيستند كه بتوان به راحتى آنها را از كشورى به كشور ديگرى منتقل كرد.»
* مخاطره پذيرى را آموزش دهيم
اين كه بسيارى از جوانان ما ترجيح مى دهند پس از فارغ التحصيلى فورى در جايى استخدام شوند و بر روى صندلى اداره يا شركتى بنشينند و منتظر دريافت مزد باشند چندان جالب نيست؛ چرا كه كشور ما براى پيشرفت به افراد كارآفرين و مخاطره پذير نياز دارد. زمانى چنين تصور مى شد كه افراد، كارآفرين و يا مخاطره پذير به دنيا مى آيند. ولى اخيراً مشخص شده كه مخاطره پذيرى را مى توان به افراد آموزش داد.
امير تمدن مى گويد: «نظام آموزشى ما بايد به نحوى فعاليت كند كه افراد بعد از فارغ التحصيلى اعتماد به نفس و جرأت خطر كردن داشته باشند. به عبارتى نظام آموزشى ما افرادى با دل و جرأت، با پشتكار و خلاق تربيت كند. جامعه ما نياز به افرادى دارد كه مخاطره پذير، اميدوار، خوش بين، قاطع و با انگيزه پيشرفت باشند. جوامعى كه به اهميت افراد كارآفرين و مخاطره پذير پى برده اند كوشيده اند مدارس و به طور كلى سيستم آموزشى شان را چنان تغيير دهند كه چنين افرادى را تربيت كنند. در اين جوامع رشته هاى تحصيلى دائم تغيير مى كند و افراد چنان آموزش مى بينند كه بتوانند تغييرات نوين و نيازهاى جديد را درك كنند و براساس آنها به فعاليت بپردازند. نيروى كار به اين ترتيب مى آموزد كه موفقيت از آن كسى است كه مخاطره پذير است و دنبال يك برنامه از پيش تعيين شده نيست، لزوماً بر استدلال تكيه نمى كند و چنان اعتماد به نفسى دارد كه اطمينان دارد مى تواند نقشه هايى را كه در ذهنش دارد حتى با وجود مخاطره بالا عملى كند. البته خانواده هم در چنين روندى بى تأثير نيست.»
* افراد مخاطره پذير چه ويژگى هايى دارند
افراد مخاطره پذير در ميان همه قشرها هستند. يكى ممكن است كارمندى باشد كه منتظر بازنشستگى نشده و ترجيح داده به جاى اين كه براى ديگرى كار كند، رئيس خودش باشد و ايده ها و نظرات خودش را اجرا كند. ديگرى ممكن است فرد بازنشسته اى باشد كه از وقت آزادش استفاده مى كند تا راه جديدى را آزمايش كند. ديگرى دانشجوى مستعدى است كه از همان ابتدا مى خواهد به جاى استخدام شدن كسب و كار مستقلى براى خود دست و پا كند. يكى ديگر ممكن است اصلاً تحصيلات خاصى نداشته باشد. ولى به دنبال ايده هاى خود مى رود و به نتيجه هم مى رسد.
به طور كلى افراد مخاطره پذير، خطر كردن را موجب رضايت شغلى مى دانند؛ چرا كه از انجام كارى كه به آن علاقه دارند، لذت مى برند. از اين كه مى توانند خلاقيت و ابتكار داشته باشند خوشحالند و اين راه را راه آسان تر و كوتاه ترى براى دستيابى به موفقيت مى بينند. البته آنها بى حساب و كتاب عمل نمى كنند و درواقع به دنبال خطر حساب شده اند، تحقيق مى كنند و خردمندانه عمل مى كنند. از اين كه سرمايه شان را از دست بدهند وحشت ندارند و شكست را جزيى از كار مى دانند. آنها همواره دنبال فرصت هاى جديدند و از ايده هاى جديد استقبال مى كنند. اين افراد ايده هاى نوآورانه كاركنان خود را سركوب نمى كنند. اينها با كسانى كه با وجود هوش و استعداد فراوان از خطر كردن مى ترسند و از به عهده گرفتن مسئوليت ابا دارند فرق زيادى دارند. همين افرادند كه در داخل يك كشور و يا در خارج مرزهاى بين المللى با شركت هاى ديگر رقابت مى كنند و هم سود خود را افزايش مى دهند و هم براى كشورشان امكان توسعه و پيشرفت را به وجود مى آورند.
سوده راد مى گويد: «برخى از افراد قادر به ديدن و تشخيص فرصت هاى كسب و كارند. در حالى كه ديگران اين چنين نيستند. مطالعه اى نشان داده كه كارآفرينان چون فرصت را زودتر شناسايى مى كنند، به نظر مى آيد كه مخاطره بيشترى را مى پذيرند. البته كشف و به كارگيرى فرصت ها به قابليت هاى شناختى فرد كارآفرين از فرصت ها و اطلاعات پيشين نياز دارد. نداشتن اين اطلاعات مخاطره بيشترى در پى دارد. شركت هايى هم كه مخاطره بين المللى كردن خودشان را قبول مى كنند، فرصت پيدا مى كنند خودشان را از طريق كسب مهارت هاى جديد بازسازى كنند. به اين ترتيب فرآيندهاى جديدى را كشف مى كنند و سيستم هاى جديد را توسعه مى دهند و محصولات جديدى را معرفى مى كنند. اما شركت هايى كه دنبال مخاطره كردن نمى روند تنبل مى شوند.»
مخاطره پذيرى به معنى پذيرش مخاطرات حساب شده كسب وكار از ويژگى هاى كارآفرينان است و افراد كارآفرين نياز جامعه ما هستند. ممكن است با محكم تر شدن پايه هاى مدرنيته در ايران افراد مخاطره پذيرتر شوند ولى خود ما هم مى توانيم به سرعت اين روند بيفزاييم و به افراد به گونه اى آموزش دهيم كه جرأت خطر كردن داشته باشند. خانواده ها مى توانند رويكرد آموزشى شان را تغيير دهند و نظام آموزشى قادر است اعتماد به نفس و جسارت را در دانش آموزان و دانشجويان افزايش دهد. مخاطره پذيرى موجب مى شود كسب و كارهاى جديد به وجود آيد، جامعه با سرعت بيشترى توسعه يابد و عرصه براى رقابت بين المللى باز شود. از سويى مديران مخاطره پذير در همان محدوده قانون مى توانند ايده هاى نو مطرح كنند و كارها را به نحو بهترى مديريت كنند. به اين ترتيب مخاطره پذيرى يكى از نكاتى است كه آموزش و دست زدن به آن فايده هاى زيادى به دنبال دارد.