موفقيت و رشد پايدار گردشگرى در گرو عملكرد مناسب چرخه گردشگرى و عناصر متعددى است كه روى هم رفته سيستم گردشگرى را تشكيل مى دهند. اين مؤلفه ها هر يك در سيستم مذكور اهميت خاصى داشته و با ساير مؤلفه ها ارتباط تنگاتنگى دارند. يكى از مهم ترين اين فاكتور ها كه رونق و توسعه گردشگرى در گرو آن است، « امنيت گردشگران و مقصدهاى گردشگرى» است. ناپايدارى جريانات سياسى داخلى برخى كشور ها همچون اوضاع كنونى سرى لانكا، پاكستان، عراق، افغانستان و غيره به علاوه جنگ بين المللى عليه تروريسم باعث كاهش و ركود گردشگرى در بسيارى از كشورهاى جهان شده است. با ركود و كاهش مسافرت به دنبال جنگ خليج فارس و پس از آن حوادث ۱۱ سپتامبر، متخصصان بازاريابى و دولت ها تلاش زيادى كردند تا دوباره امنيت را به مقاصد گردشگرى باز گردانند. برخى كشور ها با به كارگيرى اقدامات مناسب توانستند در فرودگاه ها، هواپيما ها و مقاصد گردشگرى، آرامش و امنيت نسبى كه در طول چند سال گذشته از بين رفته بود را باز گردانند و گردشگران را به بازديد مجدد ترغيب نمايند.

امنيت در حالت عمومى در برگيرنده امنيت جانى و مالى مسافران و گردشگران است كه از وظايف اوليه و اساسى دولت ها محسوب مى گردد. دولت ها موظف هستند كه امنيت گردشگران بين المللى كه وارد مرزهاى يك كشور مى شوند را تأمين نمايند و براى اين كار از هيچ تلاشى دريغ نورزند. توجه به موضوع امنيت گردشگران در قالب بيمه جانى و مالى آنان و با همت پليس هاى گردشگرى امكان پذير است و در صورتى كه هر اتفاقى براى آنان بيفتد دولت ها طبق بند ۴ ماده يك كد اخلاق گردشگرى موظفند سلامتى و امنيت گردشگران را تا زمانى كه در مقصد هستند، تضمين كنند. آنان بايد نسبت به بيمه گردشگران، دادن اطلاعات درست، حفاظت و كمك به آنان در هنگام وقوع بحران و حادثه اقدامات لازم و فورى را انجام دهند و در اين زمينه پاسخگو باشند. همچنين در بند ۴ ماده ۶ همان كد اخلاق و رفتار گردشگرى وظيفه دولت ها دانسته شده كه در مواقع بحران و يا زمانى كه حادثه اى براى يك شهروند پيش آيد سريع اقدامات لازم را براى انتقال به مكان امن و كمك به وى انجام دهند. بنابراين با توجه به كدهاى اخلاق جهانى جهانگردى، كنوانسيون هاى بين المللى در رابطه با حقوق بشر و همچنين قوانين و مقررات ملى كشورها، امنيت گردشگران بايد به طور كامل تأمين و تضمين شود و در صورت بروز هر گونه حوادث بايد خسارت تعيين شده را بپردازند. (سازمان جهانى جهانگردى، ۱۹۹۸ )
* امنيت در صنعت گردشگرى
اگر امنيت را به عنوان اساسى ترين و مهم ترين ركن توسعه گردشگرى معرفى كنيم، سخنى گزاف نگفته ايم چون دوام و پايدارى اين صنعت با وجود امنيت كامل ميسر خواهد بود. بنابراين، يكى از عوامل مهم توسعه گردشگرى در كشور امنيت است. به عبارت ديگر، يكى از شاخص هاى امنيت توسعه گردشگرى در كشور است كه مى تواند در قالب هاى اجتماعى، اقتصادى و سياسى تجلى پيدا كند.
همين طور وجود صنعت گردشگرى در يك منطقه و تردد گردشگران در يك مقصد موجب بوجود آمدن امنيت مى شود اما اين قضيه هميشه صادق نيست، چون در برخى مواقع وجود پديده گردشگرى و رفت و آمد گردشگران باعث نا امنى شده است. با اين وجود صنعت گردشگرى و مقوله امنيت ارتباط تنگاتنگى با هم دارند. يعنى اگر امنيت نباشد، صنعت گردشگرى نيز عرض اندام نخواهد كرد. پس بايد در برنامه ريزى ها اين ارتباط تنگاتنگ را مورد توجه ويژه قرار داد.
براى روشن شدن مطلب به ذكر يك مورد مى پردازيم. كشور لبنان به عنوان يكى از زيباترين كشورهاى خاورميانه يك مقصد ديدنى براى گردشگران اروپايى محسوب مى شود و توانست در سال ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ به ترتيب ۱‎/۲۷۸۰۰۰ و ۱‎/۱۴۰۰۰۰ نفر گردشگر خارجى را جذب كند. اما با وقوع جنگ ۳۳ روزه با اسرائيل صنعت گردشگرى اين كشور دچار ركود و آسيب جدى شد به طورى كه تعداد گردشگران ورودى به اين كشور در سال ۲۰۰۶ با كاهش ۶‎/۸ درصدى به ۱‎/۰۶۴۰۰۰ نفر رسيد. متوليان گردشگرى اين كشور پس از جنگ گزارش دادند كه هتل هاى اين كشور خالى از مسافر شده و بسيارى از تأسيسات و امكانات گردشگرى بر اثر اصابت گلوله و بمب بشدت تخريب شدند.
اكنون لبنان با تلاش مضاعف درصدد بازسازى تأسيسات گردشگرى و تلاش در جهت بازگرداندن امنيت به منطقه است تا بدين وسيله گردشگران با آرامش خاطر به ديدن اين كشور بيايند.
تجربه هاى تلخ ديگر كه صدمات جبران ناپذيرى بر صنعت گردشگرى جهان وارد كرد حوادث تروريستى يازده سپتامبر بود كه طى آن برج هاى دو قلوى آمريكا در آتش سوختند و بزرگترين لطمه را بر فعاليتهاى جهانگردى و صنايع وابسته وارد كرد. با زير سؤال رفتن امنيت گردشگرى در بزرگترين مقصد گردشگرى جهان، نيويورك، مسافران از ترس و وحشت ديگر حاضر نمى شدند سوار هواپيما شوند و امنيت در اين وسيله نقليه سريع السير زير سؤال رفت. شركت هواپيمايى سوئيس اير اعلام ورشكستگى كرد، خطوط هوايى بسيارى از كشورهاى جهان به دليل كمبود مسافر پروازهاى خود را لغو كردند و تا حد ورشكستگى پيش رفتند و نيروهاى انسانى خود را تعديل كردند.
در سال ۲۰۰۱ صنعت گردشگرى بسيارى از كشورهاى جهان آسيب جدى ديد و تعداد زيادى از گردشگران بين المللى سفرهاى كوتاه مدت و درون منطقه اى را به جاى سفرهاى طولانى ترجيح دادند.
فعاليتهاى تروريستى سازمان يافته ترى بعد از يازده سپتامبر دامنگير مقصدهاى ديگر گردشگرى دنيا شد. در روز ۱۲ اكتبر ۲۰۰۲ بمب گذارى تروريستى ديگرى در يك مكان مشهور به نام كوتا در جزيره بالى، يكى از مهم ترين و عمده ترين مقاصد توريستى آسياى جنوب شرقى، صنعت گردشگرى اندونزى را دچار ركود كرد و بسيارى از گردشگران داخلى و خارجى را به كام مرگ كشاند و تلفات مالى زيادى به بار آورد. در يكم اكتبر سال ۲۰۰۵ دوباره بمب گذارى بالى تكرار شد. اين بار بمب هاى كار گذاشته شده در يك سالن غذا خورى در يك مركز خريد عمومى ۲۲ نفر تلفات داد و بيش از ۱۲۰ نفر ديگر مجروح شدند.
همچنين در همان سال حوادث تروريستى ديگرى در شهر جاكارتا پايتخت اندونزى اتفاق افتاد. اين مجموعه اتفاقات باعث شد كه كشور اندونزى بسيارى از گردشگران بين المللى خود را از دست دهد و براى بازيابى امنيت به كشور هزينه هاى گزافى بپردازد. حملات تروريستى ديگرى در آوريل ۲۰۰۲ در جزيره ژبرا در تونس بسيارى از گردشگران را به كام مرگ كشاند.
در مومباى هند ۱۱ جولاى ۲۰۰۶ در يكى از مناطق شلوغ و پر تردد هفت بمب تروريستى منفجر شد كه بيش از ۲۰۰ نفر كشته و ۷۰۰ نفر مصدوم شدند.
همين طور در ۷ جولاى سال ۲۰۰۵ بمب گذارى متروى لندن گزارش شد كه تأثير منفى زيادى بر صنعت گردشگرى بسيارى از كشور ها گذاشت. علاوه بر بمب گذارى مترو، شيوع بيمارى جنون گاوى در سال ۲۰۰۰ و ۲۰۰۱ در چند منطقه بريتانيا صنعت گردشگرى اين كشور را تحت تأثير منفى قرار داد.
همان طور كه فعاليت هاى تروريستى، جنگ و كودتاهاى داخلى، قاچاق انسان و مواد مخدر، آدم ربايى و غيره تهديد عمده براى گردشگرى محسوب مى شوند، بلاياى طبيعى نظير زلزله، توفان، سونامى، بهمن، بيمارى هاى واگيردار همچون سارس، مالاريا و آنفلوآنزاى مرغى و غيره در كاهش امنيت يك منطقه تأثير زيادى داشته و به نوبه خود صنعت گردشگرى مناطق مختلف جهان را دچار ركود كرده و رشد و آهنگ توسعه گردشگرى را در برخى مناطق متوقف، كند و يا كاهش داده است.
در ۱۶ نوامبر ۲۰۰۲ يك سال بعد از حوادث تروريستى ۱۱ سپتامبر، حادثه تلخ ديگرى دامنگير صنعت گردشگرى اين بار نيز در شرق آسيا شد. بيمارى سارس (بيمارى حاد تنفسى) در شهر Foshan استان Guangdong چين شايع شد. اين بيمارى مسرى قابليت انتشار در مسيرهاى پروازى بين المللى را دارد. طبق آمار و اطلاعات سازمان بهداشت جهانى ۸۱۰۰ مورد به اين بيمارى مبتلا شدند كه ۹۱۶ نفر فوت كردند. هر چند كه تعداد تلفات اين بيمارى به نسبت كم بود اما تأثير عمده اى بر مسافرت و جهانگردى گذاشت. اثرات اقتصادى اين پديده بر كشور مالزى - كه فقط ۵ مورد گزارش شده بود- بسيار سنگين بود. صنعت گردشگرى مالزى كه دومين منبع درآمد ارزى كشور بعد از صنايع بود بشدت از بيمارى سارس آسيب ديد. گردشگرى ۷‎/۸ درصد GDP اين كشور را در سال ۲۰۰۲ تشكيل مى داد كه با شيوع اين بيمارى در شرق و جنوب شرق آسيا تحت تأثير قرار گرفت و منجر به لغو تور ها و رزرو هتل ها گرديد. بر اساس اطلاعات منتشر شده از طرف شوراى اقتصاد ملى مالزى گردشگران ورودى به مالزى ۳۰ درصد كاهش يافته و نرخ اشغال هتل ها در سراسر كشور به ۳۰ تا ۵۰ درصد در مقايسه با سال قبل كاهش و تا آخر ماه آوريل همان دوره رزرو بليت هواپيما ۴۰ درصد كاهش يافت. بدين ترتيب كشورهاى آسياى شرق و جنوب شرق ناامن تلقى شدند و گردشگران برنامه هاى سفر خود را به نفع كشورهاى اروپايى تغيير دادند.
در سال هاى بعد بيمارى مالاريا و آنفلوآنزاى مرغى نيز اثرات منفى بعدى بر صنعت گردشگرى وارد كردند. بيمارى آنفلوآنزاى مرغى نيز در كشورهاى مختلف جهان شايع شد و گردشگران از رفتن به مناطقى كه نشانه هاى بيمارى آنفلوآنزا ديده مى شد، خوددارى مى كردند.
علاوه بر بيمارى، اين بار بلاياى طبيعى بر صنعت گردشگرى مستولى شد. به گفته آقاى فرانسسكو فرانجيالى، دبير كل سازمان جهانى جهانگردى بزرگترين و پرتأثير ترين حادثه اى كه تاكنون در تاريخ جهانگردى به وقوع پيوسته سونامى سال ۲۰۰۴ در اقيانوس هند بود. اين زلزله مهيب در قعر اقيانوس و در سواحل سوماتراى اندونزى به وقوع پيوست و امواج آن ۱۴ كشور را در اقيانوس هند دربر گرفت و بيش از ۲۳۰۰۰۰ نفر تلفات و ۱‎/۷ ميليون نفر بى خانمان شدند. مدارس، بيمارستان ها، زيرساختها، هتل ها، روستا ها و كليه تأسيساتى كه در مسير اين سونامى مهيب بود كاملاً تخريب و از بين رفتند.
در اين زمان مردم كشورهاى تايلند، مالديو، هند، سرى لانكا و غيره مشغول گذراندن تعطيلات كريسمس بودند. گفته مى شود اين زمان فصل اوج گردشگرى محسوب مى شد و گردشگران از كشورهاى مختلف براى گذراندن تعطيلات كريسمس به اين مناطق آمده بودند. اندونزى و تايلند بيشترين صدمه را ديدند و صنعت گردشگرى اين كشور ها به شدت به ركود رسيد. در تايلند علاوه بر زيان هاى مالى تعداد كشته شدگان به بيش از ۸۲۰۰ نفر رسيد كه ۲۴۳۶ نفر را گردشگران خارجى از ۳۶ كشور مختلف دنيا تشكيل مى داد. در مناطق توريستى تايلند نرخ اشغال هتل ها به سرعت كاهش يافت و در برخى مقاصد توريستى اين نرخ تك رقمى شد!
طبق آمارى كه وزارت گردشگرى تايلند منتشر كرد نرخ اشغال هتل در ۹ ماه اول حادثه به كمتر از ۴۰ درصد رسيد اما اقدامات لازم براى بازيابى پايدارى گردشگرى، امنيت گردشگران و حمايت از آنها صورت گرفت. يكى از اقدامات وزارت گردشگرى اين كشور براى بازگرداندن امنيت به كشور دعوت از روزنامه نگاران و اصحاب مطبوعات بود تا با تهيه فيلم و گزارش منطقه را امن جلوه دهند.
يكى ديگر از بلاياى طبيعى مؤثر بر صنعت گردشگرى جهان توفان كاترينا در ۲۹ آگوست ۲۰۰۵ در شهر نيواورلئان در ايالت لويسيانا آمريكا بود كه صدمات جبران ناپذيرى بر سيستم سد شهرى وارد كرد. اين منطقه مقصدى توريستى با مشهوريت جهانى است و مركزى براى ميراث هنرى و فرهنگى است. اين منطقه سالانه بين ۸‎/۵ تا ۱۰ ميليون گردشگر را جذب و تقريباً ۸۰۰ هزار شغل ايجاد مى كرد و جهانگردى دومين صنعت بزرگ منطقه بود.
با وقوع اين توفان سهمگين رودخانه مى سى سى پى در نقاطى از شهر كه ارتفاع پائين بود فوران كرد و تقريباً ۸۰ درصد از شهر زير آب رفت. بسيارى از گردشگران در اين شهر از بين رفتند و تعدادى نيز منطقه را ترك كردند و بسيارى از تأسيسات و امكانات گردشگرى اين منطقه نابود شده و از بين رفت، به طورى كه صنعت گردشگرى در همان سال به شدت كاهش پيدا كرد.
از ديگر بلاياى طبيعى كه اثرات و تلفات جانى و مالى فراوانى در بر داشت مى توان به زلزله مهيب و مهلك بم سال ۱۳۸۲ در ايران اشاره كرد كه بيش از ۶۰۰ هزار نفر را به كام مرگ كشاند. بر اثر اين زلزله
« ارگ تاريخى بم» يكى از مهم ترين جاذبه هاى گردشگرى ايران دچار آسيب فراوان شد.
گردشگرى صنعت شكننده است و صدمه اى كه توسط يك بحران به وجود مى آيد ممكن است براى اقتصاد ملى موانع و مشكلاتى ايجاد كند و اثرات نامطلوب اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى بر جاى گذارد. بنابراين بايد در مديريت بحران گردشگرى به اين نكته توجه داشت و تا حد ممكن تلاش كرد كه اثرات منفى بحران را كاهش و در بازگرداندن اوضاع به حالت عادى سعى مضاعف كرد.
همان طور كه گفته شد گروگانگيرى، قاچاق انسان، ركود طولانى اقتصادى و جنگ طولانى عراق و افغانستان با آمريكا و متحدانش تقاضاى مسافرت و گردشگرى را براى مدت كوتاهى كاهش داد و جهان براى مدتى ناامن شد. با وجود اين جهش مسافرت همگانى نبايد كمتر برآورد شود. چون تجربه نشان داده كه هر زمان يك تهديد ناگهانى پشت سر گذاشته شود، بى ميلى مردم به مسافرت به سرعت از بين مى رود و دوباره رونق گردشگرى آغاز مى شود. روند رو به رشد و سير صعودى تردد گردشگران در سال ۲۰۰۶ و ۲۰۰۷ گواه اين مدعا است.