|
خلأ رهبرى در بزرگترين حزب پاكستان
|
|
|
] بنفشه غلامى[
درست زمانى كه مشايعت كنندگان بى نظير بوتو درحال دفن پيكر اين سياستمدار در كنار مزار پدرش بودند، بيش از ۳۰ پاكستانى درگوشه و كنار اين كشور بر اثر واكنش خشونت آميز معترضان ترور نخست وزير سابق پاكستان كشته شدند؛ ترن ها، ساختمان هاى دولتى، بانك ها و پمپ بنزين ها به آتش كشيده شدند، در هر گوشه اى ستونى از دود به هوا بر خاست، سربازان پاكستانى در سراسر كشور به حالت آماده باش درآمدند و گازهاى اشك آور به سوى معترضان خشمگين شليك شد و...
اينها اولين نتايج ترور دختر ذوالفقار على بوتو بود. در چند روز گذشته پاكستان نخستين روزهاى بدون «بى نظير» را تجربه كرد. تجربه منحصر به فردى كه خاص جامعه اى همچون پاكستان است. اما سؤالى كه در اين چند روز تحليلگران فراوان سعى كرده اند پاسخ آن را بدهند، اين است كه آينده پاكستان و حزب مردم كه بى نظير بوتو، به عنوان تنها ميراث مجسم آن بود چه مى شود؟ در اين كه اوضاع سياسى پاكستان را پس از اين شوك بزرگ چگونه مى توان كنترل و هدايت كرد، ديدگاه ها متفاوت است. شورش هاى خيابانى و خشم هواداران بى نظير بوتو طبيعى ترين واكنش براى يك ترور است. ژنرال حميد گل، رئيس سابق سازمان امنيت و اطلاعات پاكستان و فردى كه بوتو او را از مخالفان سرسخت خود مى ناميد، مى گويد: «ترور واقعاً مردم را به هيجان مى آورد و آنها را از كنترل خارج مى كند. اما اين كه اين هيجان و انرژى به چه سمت و سويى هدايت شود، امرى نامشخص اما مهم است.»
بسيارى از متوليان امور پاكستان معتقدند تنها راه براى جلوگيرى از ادامه شورش هاى خيابانى تشكيل يك دولت ائتلافى فراگير است، چيزى كه حميد گل آن را «دولت همفكرى ملى» مى خواند و معتقد است به اين ترتيب مى توان افراطيونى را كه حالا مقصر ترور دانسته شده اند، نابود كرد.
الف.رحمان مدير كميته حقوق بشر در پاكستان با اين نكته موافق است و مى گويد: «بازماندگان اميدوار به يك دوره انتقالى به دموكراسى هستند و در كنار هم يك ائتلاف گسترده را شكل مى دهند.» در واقع از اين منظر مى توان گفت ترور بى نظير بوتو باعث ائتلاف و يكپارچگى احزاب پاكستان و اتحاد آنها در برابر مشرف خواهد شد. دراين ميان ترور بى نظير بيش از هر چيز بر انتخابات پاكستان كه طبق تقويم سياسى پاكستان بنا ست ۸ ژانويه برگزار شود، سايه افكنده است. حتى اگر زمان اين انتخابات به تعويق نيز بيفتد - چيزى كه اكنون حداقل حزب مردم خواهان آن است تا بتواند در مورد فرد برگزيده خود تصميم گيرى كند - باز هم تبعات اين ترور بر آن اثر خواهدگذارد. الف.رحمان معتقد است اگر انتخابات به تعويق بيفتد و ناآرامى ها ادامه يابد حتى خطر تجزيه نيز وجود دارد وى در تشريح نظر خود به اوضاع جنوب اشاره مى كند: كراچى مركز ناآرامى ها بزرگ ترين شهر پاكستان و مركز استان جنوبى سند است. مكانى كه خانواده بوتو همواره در آن زيسته و قدرت را در دست داشته اند.
رحمان مى گويد: اگر اين نيروهايى كه باعث گسترش كشمكش ها به مناطق قومى مى شوند ، كنترل نشوند ، آنگاه بايد گفت خطر جدى يكپارچگى ارضى پاكستان را تهديد خواهد كرد.
بدون ترديد قبل از ترور بوتو، انتخابات و حضور گسترده اپوزيسيون يك داروى علاج براى اوضاع پريشان كشور بود، هنوز هم اسلام آباد براى خروج از بحران به چيزى جز انتخابات نمى انديشد اما چند مسأله اصلى اكنون حول برگزارى انتخابات مطرح است اول اين كه در شرايط كنونى مشخص نخواهد بودكه آيا مردم به انتخابات اقبال نشان خواهند داد و با اقبال خود كشور را از بحران خارج خواهند كرد يا نه؟
عكس اين وضعيت هم ممكن است رخ دهد يعنى حاميان بى نظير بوتو در حزب مردم بخواهند عليه مشرف شورش كنند دراين صورت بايد گفت ترور بوتو براى جنبش هاى ضدمشرفى كه اغلب از سوى وكلا هدايت مى شوند و حذف مشرف را پيش شرط احياى دموكراسى مى خوانند سوختى بى نظير است. البته خود بوتو نيز با طرفداران بسيارش شريان چنين تفكرى به شمار مى آمد.
اگر از اين منظر نگاه افكنيم بايد گفت كه حالا پرويز مشرف ترجيح خواهد داد كه هرچه زودتر انتخابات را حتى در چنين آشوبى و در ميان رقبايى كه بسيار كم نفوذتر از بى نظير هستند، برگزار كند تا شايد به اين ترتيب بتواند از بحرانى بزرگتر كه براثر ترور بى نظير بوتو به وجود آمده، جلوگيرى كند. مسأله ديگر درباره معماى انتخابات اين است كه آيا پارلمان مولود اين انتخابات خواهد توانست با پرويز مشرف كار كند.
واكنش هاى احتمالى حزب مردم مشخص است. موضع مسلم ليگ (شاخه نواز) همان است كه نواز شريف هنگامى كه بر مزار بوتو حاضر شد، گفت: «همه مشكلات ما از مشرف است.» او خواستار استعفاى هر چه زودتر رئيس جمهورى شد. او در شرايطى يك بار ديگر بر خواسته ديرين بوتو پاى فشرد كه پرويز مشرف در اوج نامحبوبيتى قرار دارد و مردم پاكستان او را به خاطر ترور بى نظير مقصر مى دانند و مى گويند مشرف اقدامات امنيتى لازم را براى جلوگيرى از چنين فاجعه اى تدارك نديده بود.
البته نواز شريف پرسش مهم ديگرى را هم پيش كشيد. او گفت: چگونه ممكن است يك نفر بتواند به راحتى در ميان جمع نظاميانى كه براى آرام كردن جو سخنرانى بوتو حضور داشتند، اسلحه اى را با خود حمل كند و تا نزديكى بى نظير بوتو پيش برود؟
به اين صورت آن پرسش هاى كلافه كننده بار ديگر گريبان مشرف را در چنگ گرفته است كه او صلاحيت مبارزه با عوامل نا امنى را ندارد. مشرف حتى در خارج از مرزهاى پاكستان با انتقادهاى كوبنده اى روبه رو شده و جهانيان مى پرسند، چرا مشرف نتوانست افراطيون كشور خود را تحت كنترل درآورد؟
حزب مردم و پديده خلأ رهبرى
جدا از تأثيرى كه ترور بى نظير بوتو بر انتخابات پاكستان و آينده اين كشور خواهد گذارد، اكنون همگان در انتظار روشن شدن آينده حزب مردم نيز هستند. حزبى كه تنها صداى خاندان بوتو عصاره اصلى مبارزات بى نظير محسوب مى شود. حزب مردم سال ۱۹۶۷ توسط ذوالفقار على بوتو پدر بى نظير تأسيس شد و از آن زمان همواره رهبرى اين حزب در دست اين خاندان بوده است. بعد از اعدام ذوالفقار على بوتو فرزند ارشدش، بى نظير بوتو رهبرى حزب را به دست گرفت.
بى نظير در طول نزديك به ۳۰ سال سكاندار حزب و رهبرى بى رقيب هم بود و از اكنون خلأ رهبرى و مسأله جانشينى به صورت جدى گريبان حزب پرآوازه مردم را گرفته است. پس از ترور بى نظير بوتو برخى بدبينانه به حزب مردم نگاه كرده و گفتند: حزب پس از بوتو جايگاه ليدر بودن و آوانگارد بودن خود را از دست خواهد داد و به تدريج به افول خواهد گراييد، استدلال اين عده بر اين پايه است كه حزب مردم قائم به تفكر و نفوذ كاريزماتيك خاندان بوتو بود. اما اين تنها نگاهى بدبينانه است و نمى توان بر چنين نظرى صحه گذارد.
پس از وقوع ترور نام هاى مختلفى براى جانشينى بى نظير بوتو در حزب مردم مطرح شد كه با قرائت وصيت نامه سياسى بى نظير بوتو كه توسط پسرش «بيلاوال» كه ۱۹ ساله و دانشجوى دانشگاه آكسفورد است، صورت گرفت ، اين حدس و گمان ها به يقين تبديل شد. براى جانشينى بى نظير ابتدا نگاه ها به سمت خانواده بوتو رفت. از خانواده بوتو اكنون فقط صنم بوتو و نصرت بيگم اصفهانى (بوتو) باقى مانده است اما صنم بوتو خواهر كوچك بى نظير از همان ابتدا خود را بى علاقه به سياست نشان داد و اكنون با فرزندانش در لندن زندگى مى كند. نصرت بيگم اصفهانى، مادر بى نظير نيز بشدت بيمار است. بنابراين اين گزينه ها هيچكدام نمى توانستند جانشينى مناسب براى بى نظير باشند. پس از اين در محفل حزب مردم بحث جانشينى بيلاوال پسر بى نظير مطرح شد اما او نيز به لحاظ سن قانونى قدرت چنين كارى را ندارد. زيرا مطابق قانون پاكستان حداقل سن براى شركت در انتخابات ۲۵سال است. ضمن آن كه بى نظير بوتو نيز همواره خواهان آن بوده است كه پسرش پس از اتمام تحصيلات تكميلى خود، وارد حوزه سياست شود.
پس از خط خوردن سه عضو خاندان بوتو كه شرايط لازم را براى جانشينى بوتو نداشتند، سه نفر ديگر مطرح بودند كه هر سه از شايستگى هاى لازم براى احراز چنين منصبى برخوردارند. اين سه تن اعتزاز احسن، مخدوم امين فهيم و آصف على زردارى بودند.
از زمانى كه بى نظير بوتو دفن شد، بيش از همه نام مخدوم امين فهيم مطرح شد و اعضاى حزب معتقد بودند او مى تواند راه بى نظير را ادامه دهد. فهيم ۶۸ ساله است. او از خانواده هاى فئودال و زمين دار استان سند محسوب مى شود و به لحاظ فرهنگى از تبار صوفيان بزرگ منطقه به شمار مى آيند. او خود را سوسياليستى ميانه رو مى داند. پدر او نيز يكى از مؤسسان حزب مردم بوده است. فهيم هم اكنون نيز رهبر فراكسيون حزب مردم در پارلمان پاكستان است.
با اين حال برخى به دلايل سلامت جسمانى او را فاقد صلاحيت رهبرى مى خوانند.
فرد ديگرى كه براى او شانس بسيارى را براى احراز جانشينى بوتو قائل شده اند، اعتزاز احسن ۶۲ ساله بود. او از جمع وكلا و فعال حقوق بشر در لاهور است. «احسن» زمانى كه بى نظير بوتو نخستين دوره نخست وزيرى خود را به دست گرفت، وزير امور خارجه كابينه او شد، اما پس از مدتى با بى نظير بوتو دچار اختلافاتى شد. زيرا وى اعتقادى راسخ به جنگ رودررو با مشرف داشت. اعتزاز احسن نيز از خانواده هاى سياسى سرشناس پنجاب است و از وكلاى پاكستان در ديوان عالى اين كشور به شمار مى آيد.
فرد ديگرى كه بسيارى حدس مى زدند نام او در وصيتنامه بوتو آمده باشد، آصف على زردارى، همسر بى نظير بوتو بود. آنها اين شانس را براى او قائل بودند زيرا بى نظير براى آن كه رهبرى حزب از دست خاندان بوتو خارج نشود، وصيت كرده است همسرش تا زمانى كه پسرش به سن قانونى برسد و تحصيلاتش را تمام كند، رهبرى حزب را در دست داشته باشد. اما او آخرين گزينه كل حزب به شمار مى آمد و سرانجام منصب جانشينى بوتو به وى وفرزند نوزده ساله اش رسيد.
آصف على زردارى خود پيش از قرائت وصيتنامه بوتو در مورد اين انتخاب گفت: هرچه حزب تصميم بگيرد، همان خواهد بود. مهم خواست حزب است. آصف على زردارى در هر دو دوره نخست وزيرى بى نظير بوتو در دولت او نقش هاى بارزى ايفا كرد. نقطه سياهى كه در پرونده او وجود دارد اما هرگز اثبات نشد، قتل مرتضى بوتو بود. پس از آن كه مرتضى بوتو كه رقيب اصلى بى نظير بوتو به شمار مى آمد و از حزب مردم انشعاب كرده و در حزب الذوالفقار فعاليت مى كرد، كشته شد، آصف على زردارى به اتهام شراكت در اين قتل دستگير شد. او به اين اتهام ۸ سال در زندان به سر برد و سال ۲۰۰۴ پس از آزادى به دوبى رفت. او همچنين از جمله افرادى بود كه درگير پرونده فساد مالى بود. اين اتهام مربوط به زمانى است كه زردارى در دوره دوم نخست وزيرى بوتو در كابينه او سمت وزير محيط زيست را داشت. زردارى از ابتدا نيز از خانواده هاى بسيار متمول پاكستان به شمار مى آمد. ثروت او و بى نظير بوتو هم اكنون بالغ بر ۱/۵ ميليارد دلار برآورد شده است كه تنها دراين ميان ۱۳/۷ ميليون دلار آن در بانك هاى سوئيس بلوكه شده است. او يك خانه در دوبى، يك خانه در لندن و خانه اى نيز در منهتن نيويورك دارد. اما اقامتگاه اصلى او در دوبى است. پس از ترور بوتو نيز او به همراه فرزندانش از دوبى وارد اسلام آباد شد. بى نظير بوتو زمانى شوهرش را به نلسون ماندلا تشبيه كرده و او را ماندلاى پاكستان خوانده بود. شكى نيست كه زردارى سال هاى بسيارى را كه شماره آنها به ۱۱ سال مى رسد، به خاطر فعاليت هاى سياسى در زندان به سر كرده است. اما بسيارى معتقدند او هرگز از توانايى ها و ويژگى هاى خاص شخصيتى بوتو كه باعث مى شد حزب مردم با قدرتى وافى و كافى به راه خود ادامه دهد و افراد بسيارى بابت آن احساس خطر كنند، برخوردار نيست.
|
