] داوود پنهانى]

استاد كفاش با فشار دست، تيغ بر چرم زمخت مى كشد تا رد پايى را روى آن نقش بزند. اين حرفه ۵۰ سال عمر اوست. بوى چرم در مغازه كوچك يكى از كوچه هاى اطراف خيابان جمهورى پيچيده است. اينجا خبرى از زرق و برق مغازه هاى آنچنانى نيست. پيرمردى از قديم تا حالا در اين مغازه كوچك چرم را ورق به ورق برش مى زند تا از آن كفشى براى پاى من و تو بسازد. سايش دستان زمخت اش بر چرم را مى شنوم، حس مى كنم. اين دست هاى زمخت تا حالا چند كفش دوخته اند شايد ۱۰ هزار تا، شايد هم بيشتر يا كمتر. پيرمرد نمى داند و هيچ كس ديگر هم نمى داند. اما همه مى دانند كه كفشهاى پيرمرد راحت اند. شايد از اين روست كه از همه جاى اين شهر بزرگ براى خريد به اين مغازه كوچك مراجعه مى كنند. برخى كفشى سفارش مى دهند و مى روند تا چند روز بعد كه استاد كفش دلبخواه شان را آماده كرده است. كفش وقتى كار دست استادى اينگونه باشد، راحت است و ضربه اى به پاى آدم نمى زند. چرم خوب و دوخت درست اين كفش ها حكايت تلاش در حرفه اى ۵۰ ساله است كه در گير و دار صنعتى شدن همه چيز عالم، اين روز ها آرام آرام به فراموشى سپرده مى شود. حاصل كار رسوخ روح تجارى در اين حرفه علاوه بر آن فراموشى، توليد انبوه كفش هايى است كه با هر مرتبه پوشيدن هزار دفعه بايد آزار ديد و به خود لعنت فرستاد.

اين كفش ها كه در فرآيند توليد انبوه ساخته شده و به بازار عرضه مى شوند نقشى از رد انگشتان استادان هنرمند اين رشته را به خود نديده است. اينجاست كه بعد از مدت كوتاهى كه از پوشيدن آنها مى گذرد از ريخت افتاده، پاره و درب و داغان شده راهى سطل زباله مى شوند. از اين توليد انبوه در فشردگى جمعيت كنونى راه فرارى نيست. با اين حال نمى توان به بهانه توليد انبوه بى خيال كيفيت كفش شد. اين در حالى است كه همين صنعت نيم بند نيز چند سالى است كه دچار معضلى به نام واردات انبوه كفش از كشورهايى همانند چين شده و به سختى نفس مى كشد. سال گذشته رئيس اتحاديه سراجان تهران در گفت و گويى با يكى از خبرگزارى ها با اشاره به پيامدهاى منفى واردات كفشهاى خارجى تأثير ويرانگر اين واردات انبوه را در يك كلام اينگونه عنوان كرد: «ورود كفش هاى چينى به ايران تعطيلى ۷۰ درصد كارگاههاى داخلى را موجب شده است.» محمد على شكيب راد در همان گفت و گو اعلام كرده بود كه تاكنون هيچ مسئولى به هشدارهاى ما توجهى نكرده است و همچنان اين واردات ادامه دارد. «شكيب راد» با اشاره به اين كه اين كفش ها استانداردهاى لازم را ندارد، افزوده بود : «چرم اين كفش ها طبيعى نيست و اسانسهايى روى آن به كار رفته است كه بوى چرم مى دهد.» اين درحالى است كه پزشكان معتقدند، كفش هاى وارداتى بويژه انواع چينى آن به سبب غير استاندارد بودن عوارض زيادى دارد.
*عوارض يك كفش
عده اى از پا به عنوان قلب دوم انسان ياد مى كنند. اين تعبير استعارى در اشاره به اهميتى است كه اين عضو بدن در سيستم جسمى انسان ايفا مى كند. از اين رو نگهدارى و بهداشت آن از اهميت فراوانى برخوردار است. همين موضوع پوشيدن كفش مناسب را براى ما مهم كرده است. كفش هايى كه در صورت نامناسب بودن عوارض بى شمارى براى جسم انسان به وجود مى آورند.
دكتر«فرانك احسانى» متخصص پوست در اين باره مى گويد: «استفاده مكرر از كفش هاى تنگ طى درمان تاول پا، باعث ايجاد گوشت اضافه مى شود.» به گفته وى ايجاد عفونت هاى قارچى بين انگشتان و كف پا، اگزما يا حساسيت پا از بيمارى هاى شايع پا به شمار مى روند كه شكل بيمارى ها مى تواند به هم شباهت داشته باشد. همچنين خارش شديد، قرمزى، خشكى، تاول هاى ريز در كنارهم از علايم اين دو بيمارى به حساب مى آيند. وى با بيان اين كه محل بروز اين دو بيمارى متفاوت است مى افزايد: «عفونت قارچى معمولاً يك پا را در بر مى گيرد كه در ناحيه بين انگشتان پا بويژه انگشت كوچك و انگشت كنارى به صورت قرمزى و يكسرى نقطه هاى سفيد رنگ بروز مى كند. اين قارچ به صورت تاول ريز پراكنده خارش دار پديدار مى شود كه در اين موارد، بيمار به يك آزمايش قارچ شناسى ارجاع داده مى شود. وى در ادامه شست وشوى مرتب پا و خشك نگه داشتن آن را در بهبود عفونت هاى قارچى مؤثر دانسته و مى گويد: پوشيدن دمپايى هاى لاى انگشتى و يا به پا داشتن كفش لاستيكى به مدت طولانى باعث مى شود حتى از روى جوراب نيز ماده حساسيت زا به پا نفوذ كرده و ضايعات خارش دار و قرمزى ايجاد شود. در اين بيمارى، فرد در اثر خارش، محل زخم را تحريك مى كند كه در اين صورت پوست سياه و كلفت شده و نهايتاً تغيير شكل مى دهد. تاول هاى تماسى در اثر استفاده از كفش هاى تنگ ايجاد شود، به طورى كه پوست در پشت پاشنه و گاهى روى انگشتان پا و روى استخوان قرار مى گيرد. اين ضايعه در اثر سايش مكرر كفش با استخوان ايجاد شده و نهايتاً لايه سطحى پوست را از لايه هاى عمقى پوست جدا مى كند.» وى با بيان اين كه توصيه به استفاده از كفش هاى تنگ نمى شودادامه مى دهد: «در اين موارد بايد با يك سوزن استريل تاول را سوراخ كرده و آب داخل آن را خارج كرد. همچنين مى توان با پمادهاى خارجى پانسمان كرد تا ضايعه برطرف شود. چنانچه اين نكات رعايت نشود در محل تاول تقريباً پوست، گوشت اضافى آورده و پينه مى زند.» دكتر «احسانى» با بيان اين كه زگيل عامل عفونى است كه با ويروس منتقل مى شود، اضافه مى كند: «در واقع فردى كه به زگيل مبتلا مى شود بايد دمپايى خود را در حمام از ديگران جدا كند تا بيمارى منتقل نشود. همچنين بر روى زگيل نبايد سنگ پا كشيده شود زيرا باعث پهن شدن زگيل مى شود. گاهى نيز زگيل در كنار و زير ناخن پا پديد مى آيد كه بيمارى مقاوم به درمان مى شود و همزمان با زگيل پا ممكن است كه در دست و صورت نيز ايجاد شود.»
تحقيقات اخير عده اى از پژوهشگران انگليسى نيز نشان مى دهد كه بيشتر افرادى كه ديابت دارند از كفش هاى نامناسب استفاده مى كنند كه اين مسأله باعث زخم پا در آنان شده و در نهايت منجر به قطع عضو آنان مى شود. بررسى هاى اين گروه تحقيقاتى كه در دانشگاه اسكاتلند مستقر است نشان مى دهد كه در حدود ۸۰ درصد موارد قطع عضو با يك زخم پاى ساده آغاز مى شود به همين علت پيشگيرى از اين موضوع ضرورى است. دكتر ليز و همكارانش با بررسى طول و عرض پاى ۱۰۰ نفر از افرادى كه در بيمارستان ديابت ويزيت شدند، دريافتند كه تنها ۲۴ درصد آنها كفش هايى مناسب و به اندازه پاى خود داشتند و مابقى كفش هايى كوچكتر يا بزرگتر از اندازه پاى خود داشتند. ۱۵ تا ۲۰ درصد افراد ديابتى كه كفش هايى كوچكتر يا بزرگتر از پاى خود داشتند، فاقد هر گونه حسى در پاى خود بودند. اين افراد به علت نداشتن احساس در پاى خود، متوجه جراحت و آسيب به پاى خود نمى شدند. پاى اين افراد (افراد ديابتى كه حس خود را از دست دادند) بايد به طور روزانه كنترل شود و بايد به دنبال يك روش درمان مناسب باشند و چنانچه هرگونه نشانه اى از آسيب و جراحت در پاى خود ديدند فوراً بايد به پزشك مراجعه نمايند. همچنين اين افراد بايد يك كفش مناسب از نظر طول و عرض براى پاى خود پيدا كنند. چرا كه پاى افراد با افزايش سن آنها تغييرات قابل توجهى هم در طول و هم در عرض خواهد داشت. در حالى كه بسيارى از افراد تنها از يك اندازه مشخص براى كفش استفاده مى كنند.
مدير عامل يك شركت قديمى توليد كفش نيز اين نكته را تأييد كرده و با بيان اين كه آگاهى جامعه از ضرورت وجود فاكتورهاى بهداشتى در انتخاب كفش پائين است مى افزايد: «كفشهاى كاملاً غير استاندارد و غير بهداشتى خارجى در بازار ايران به وفور به فروش مى رسد. بعضاً در بازارهاى كشور نمونه هايى از كفش را جمع آورى كرده ايم كه با قيمت بالاى ۳۰۰ هزار تومان به فروش مى رسند اما اصول فنى در توليد آنها رعايت نشده و قالبهاى آن به لحاظ ژنتيكى سازگارى با پاهاى ايرانيان ندارند.» وى ادامه مى دهد: «قالبهاى كفش چينى، اروپايى سبب تغيير شكل پاى مردم شده و اين آسيب در پاى خانم ها بيشتر مشاهده مى شود. سايز پاى جوانان و خانم ها در حال بزرگ شدن است و وزارتخانه هاى بهداشت و صنايع بايد نسبت به اين مسأله اهتمام و توجه داشته باشند.»
*غفلت
صنعت كفش ايران ادامه كار دست استادانى است كه در مغازه هاى نمور و كهنه راهى طولانى در دالان زمان طى كرده اند. چرم برش زده اند. چرم دوخته اند. ميخ را بر پاشنه زده و عرق ريخته اند. عرق از بند بند صورتشان آويزان شده و از شيارهاى پراكنده صورت بر زمين ريخته است. محصول تجربه اين استادان كفش هايى است كه هنوز هم با نام دست دوز روانه بازار مى شود. تعداد اندك اين كفش ها در مقايسه با كفش هاى وارداتى و محصولات بى كيفيت توليد انبوه برخى از كارخانه هاى داخلى باعث شده تا چنين كفش هايى كمتر در بازار مشاهده شود. اين در حالى است كه به گفته بسيارى از فعالان اين حوزه همين واردات انبوه باعث شده كه شركت هاى توليد كننده داخلى به شدت ضربه خورده و امكان رقابت در بازار را از دست بدهند. براى رفع اين مشكلات چه بايد كرد. مشكلاتى كه از يك سو به توليد كنندگان داخلى ضربه وارد كرده و از سوى ديگر متأثر از آن مصرف كننده داخلى نيز از امكان استفاده از كفش خوب محروم شود. يك كارشناس توليد كفش معتقد است كه نگاه استراتژيكى به صنعت كفش وجود نداشته است. فقدان اين نگاه به عقيده وى به مجموعه صنعت كفش كشور آسيب رسانده است. در نتيجه چنين غلفتى در ساليان گذشته رقباى خارجى به غول هاى صنعتى تبديل شدند و صنعت نيازمند نوسازى ايران ديگر توان رقابت با اين غول ها را نداشت.
كفش هاى استاد پير در معرض ديد مشتريان قرار گرفته است. پيرمرد عينك ذره بينى اش را روى صورت جا به جا مى كند و مى گويد: «من يه توليد كننده ام كه نسلى به دنبالم نيومد تا اين هنر رو ياد بگيره. بچه ها رفتن سراغ رشته هاى ديگه و شاگردا ديگه مثل سابق به اين جور كارا علاقه نشون نمى دن. ما الآن سه نفريم كه اينجا توليد مى كنيم و بعد به مغازه هاى ديگه مى فروشيم. اينجا هم اگه مشترى بياد بهش كفش مى فروشيم. بيشتر هم تو كار ساخت كفشاى زنانه هستيم. به نظرم هر كى مى خواد يه كفش مناسب كه اندازه اش هم باشه بپوشه بايد اول بياد سايز دقيقش را بگيريم بعد براش كفش بدوزيم. اينجورى به پاهاش فشار نمياد و اذيت نمى شه...»
او با همين لحن ساده از ديرپايى صنعت فراموش شده كفش در ايران سخن مى گويد و اميدوارانه چرمهاى برش خورده را جا به جا مى كند. تا ساعتى ديگر از اين چرم ها كفشى متولد مى شود. با بوى چرم و تاريخى كه در هواى اين مغازه پر پر مى زند.