|
مدرسه ساختن را بسيار دشوار كرده اند
] رضا مهدوى[
آموزش و پرورش ما وارث مدارس بسيارى است كه تعدادى از اين مدارس واجد ارزش فرهنگى و تاريخى، تعدادى بدون بهره مندى از حداقل استانداردهاى لازم براى تأمين امنيت جسمى و روحى دانش آموزان و تعدادى نيز مدارسى است كه به كوشش سازمان نوسازى، توسعه و تجهيز مدارس كشور با رعايت حداقل استانداردها و ضوابط فضاهاى آموزشى ساخته شده است.
اشاره به رعايت حداقل استانداردها به اين علت است كه باتوجه به اين كه سهم سرانه دانش آموزان در سراسر كشور از درآمد ملى يكسان است ضرورت تأمين حداقل نيازهاى فضاهاى آموزشى براى تمام دانش آموزان چه آن دسته كه در مدارس كپرى مشغول به تحصيل علم و دانش اند و چه آنها كه به ناچار در مدارس چند نوبته ثبت نام مى كنند و چه ساير دانش آموزان بر هيچ كس پوشيده نيست.
چه كسى منكر زيبايى ها و خلق فضاها و چشم اندازهاى زيبا است چرا اين گونه تصور مى شود كسانى كه فضاى مدارس را طراحى و آنها را مى سازند نسبت به اصول معمارى ، روانشناسى و علم زيبايى شناسى آگاهى ندارند و اصولاً معمار نيستند و لابد آن نقش گليم هايى كه با آجر بر نماى منازل نقش مى بندد يا پوسته اى كه با رنگ هاى بدون ريشه در فرهنگ و سنت ما به نام معمارى بر حجم چسبانده مى شود طرح معمار است و فقط معمارى مدارس فراموش شده است.
دستگاه اجرايى كه اعتبار فعاليت هاى عمرانى آن از بودجه عمومى كشور تأمين مى شود اجازه توزيع ناعادلانه سهم سرانه ملى درباره بهره مندى از فضاى آموزشى را ندارد. اما چگونه مى توان با وجود تمامى اين محدوديت ها بناهاى آموزشى و فضاهايى خلق كرد كه در زمره ميراث اين دوران قابل حفظ، نگهدارى و معرفى به جهانيان باشد آيا مى توان يك اثر هنرى را به قيمت اندك خريد آيا مى توان بنايى را كه در نظر داريم در زمره ميراث فرهنگى خود ثبت نماييم در زمان كم، زمين نامناسب و هزينه اندك ساخت
طراحى و ساخت بناى مدرسه اى در زمان صفويه و قاجار نه با فهرست بهاى پايه برآورد مى شد و نه دانش آموز در حال انتظار ورود به مدرسه داشت. حتى مكان يابى آن نيز پيش از تصميم به ساخت مدرسه انجام مى شد.
حال آن كه متوليان طراحى و ساخت مدارس نمى توانند در مكان و جايى كه بهترين و مناسب ترين محل استقرار بناى آموزشى است مدرسه بسازند. حتى نمى توان پيش بينى كرد كه براى چه تعداد دانش آموز بايد مدرسه را بنا كرد آموزش و پرورش مجوز خريد زمين آموزشى را از بودجه تخصيص يافته ندارد و ناچار است در محل مدارس و يا زمين هاى موجود مدرسه بسازد. حال تصور جايگزينى مدرسه اى كه پيش از اين در مركز محله اى جوابگوى تعداد دانش آموزان محدود ساكن در خانه هاى يك يا دو طبقه آن محله، ناحيه و يا منطقه مى شد، با مدرسه اى در همان زمين اما با الزام در نظر گرفتن جمعيت دانش آموزان ساكن در خانه هاى چند طبقه و در عين حال مقاوم، استاندارد و زيبا، براى افرادى كه از دور دستى بر آتش دارند ناممكن است. معمارى مدارس فراموش نشده است و تلاش در اين باره كه حتى با محدوديت زمين فضاى آموزشى مطلوب ايجاد گردد از اهداف متوليان ساخت و ساز بناهاى آموزشى است، اما تبديل اين بناهاى مطلوب به اثر معمارى، فرآيندى است كه عزم ملى، خرد جمعى و پشتوانه قانونى و سرمايه اى را مى طلبد و نيز قانون و ضوابط شهرسازى كه خاص ساخت فضاى آموزشى باشد.
اگر مدرسه چهارباغ طراحى و ساخته شد نه محدوديت زمين، نه محدوديت زمان و نه مشكل تأمين بودجه خريد زمين مطرح بود و نه اين كه طراح و سازنده مجبور به رعايت ضوابط ساخت بناهاى مسكونى بود. واقعيت ناخوشايند اين است كه تنها ، ضابطه شهرسازى درباره فضاهاى آموزشى ضابطه حداقل زمين لازم براى ساخت مدارس است كه آن هم به دليل تخصيص نيافتن بودجه براى خريد زمين آموزشى توسط آموزش و پرورش پشتوانه اجرايى ندارد.
تحقيقات بسيار جامع درباره طراحى و ساخت مدارس توسط سازمان نوسازى توسعه و تجهيز مدارس كشور انجام شده است حتى خلاصه اى از تحقيقاتى كه پيرامون ضوابط و مقررات شهرسازى با حمايت اين سازمان و توسط استادان دانشكده معمارى دانشگاه شهيد بهشتى انجام گرديده در سال ۱۳۸۱ براى تصويب به شوراى عالى شهرسازى و معمارى ارسال شده است، اما زمانى كه نتايج اين تحقيقات توسط مراجع ذى صلاح مصوب نگردد و حمايت و پشتوانه اجرايى نداشته باشد، طرح مدارس همچنان با ضوابط شهرسازى بناهاى مسكونى كه متولى كنترل آن شهردارى ها مى باشند محك خواهد خورد.
مدرسه چهارباغ كه حد پيشروى آن بيش از ۶۰ درصد از شمال ملك است و نورگير ها و پلكانش مطابق با ضوابط مسكونى نيست حتى پاركينگ هم ندارد! هرچند كه بنايى زيبا در زمينى بزرگ و با مكان يابى مناسب طراحى شده باشد آيا مى تواند از شهردارى جواز ساخت اخذ كند
[كارشناس ارشد سازمان نوسازى مدارس]
|
