] امير آشتيانى- الهام علاقه بندان]

افزايش نقدينگى، كمبود مركز سرمايه گذارى بويژه براى امور كوتاه مدت با سرمايه اندك و ناتوانى بورس اوراق بهادر در جذب اين منابع نه تنها تورم را دامن مى زند كه سرمايه هاى سرگردان را به سمت امور واسطه گرى غير مولد و گاه مخرب جلب مى كند.
از سوى ديگر بخش كشاورزى به علت كمبود سرمايه و سرمايه گذار نتوانسته است از رشد مطلوبى برخوردار شود براى نمونه زيره به عنوان يكى از محصولات صادراتى كشور كه جايگاه ارزشمندى در سطح جهانى دارد، امكان اشتغال تعداد زيادى از روستائيان جنوب خراسان در شرايط نامساعد آب و هوايى و با كمترين امكانات را تأمين مى كند اما به علت رقابت هاى منفى، نبود بازاريابى مناسب و عدم اطمينان از ميزان محصول و تقاضاى جهانى درآمدهاى صادراتى در چند سال اخير كاهش قابل ملاحظه اى داشته است كه موجب بى ميلى كشاورزان به كشت اين محصول شده است. اين موضوع در ساير محصولات كشاورزى نيز كم و بيش وجود دارد. از جمله آفت هاى ديگر بخش كشاورزى از ساليان گذشته نوسان كشت در محصولاتى پر مصرف است. به علت نبود اطلاعات و اطمينان از آينده ، كشاورزان به نسبت نوسان بازار اقدام به كشت مى كنند كه نتيجه آن تفاوت سال ها مازاد بر مصرف و كاهش توليد است. سيب زمينى، پياز، گوجه فرنگى، زعفران و ساير محصولات مشابه كه دولت برخى از آن ها را در سبد حمايتى قرار داده هر ساله گسترده تر شده و دولت ناچار است براى جلوگيرى از نوسانات غير قابل كنترل اقدام به اختصاص بودجه اى براى خريد تضمينى نمايد كه مشكلات ادارى و هزينه خاص خود را دارد.
يكى ديگر از مشكلات بخش كشاورزى در بازار نامشخص بودن قيمت واقعى محصولات صادراتى است كه به دليل عوامل غيرطبيعى در بازار به راحتى قابليت كشف قيمت را ندارد. براى نمونه زعفران در سال ۸۳ در كمترين حد خود به قيمت تقريبى ۲۸۰ هزار تومان رسيده كه غير قابل توجيه و زيانبار بوده اما يك سال پس از ورود دولت به صورت خريد توافقى در سال ،۸۴ اين محصول به قيمت باور نكردنى دو ميليون و دويست هزار تومان رسيد كه نگرانى شديدى را براى صادر كنندگان، خريداران خارجى و بخش هاى مختلفى كه به استمرار فروش زعفران در قيمتى مناسب دل بسته اند فراهم آورد.
تمام اين مسائل حكايت از احساس نياز به يك بازار كارا و پرتوان دارد كه بتواند بازار سنتى را سامان دهد. اما راه اندازى بورس كالا براى پاسخ به اين خواسته، چندان مؤثر واقع نشد. جالب است كه در همين اثنا بازارى با بيش از ۷۰ سال سابقه در شمال شرق ايران در حال فعاليت و تأمين نيازهاى بالقوه بخش كشاورزى است. هرچند در اين بورس يا به اصطلاح محلى «برج»، تمام محصولات تحت پوشش نيست اما توانسته بسيارى از محصولات مهم و استراتژيك اين منطقه را در خود پذيرش كند.
با حميد شوشتريان از فعالان اين بورس و يكى از كارگزاران بورس كشاورزى و كالا در رابطه با نحوه فعاليت و كاركرد اين بورس يا همان «برج» به گفت وگو نشستيم.
بورس زيره چه زمانى راه اندازى شد
تأسيس برج (بورس) زيره در مشهد و دو شهرستان استان خراسان (سبزوار و كاشمر) شايد به حدود هفتاد سال قبل يا پيشتر باز مى گردد. سال هايى كه تجار ايرانى دور از وطن از قلمرو امپراتورى سابق روسيه رانده شده و به ايران و بخصوص به مشهد باز گشتند. از جمله رهاورد تازه واردها سبكى نو از دادو ستد در محلى متمركز بود كه به آن به روسى بيرجا كه همان بورس يا برج كنونى به اصطلاح مردم مشهد باشد، مى گفتند. از جمله كالاهايى كه براى اولين بار در اين برج معامله مى شد قند و شكر بود كه در آن زمان نوسان شديد قيمت داشت (براى آن كه به ارزش معاملاتى قند و شكر پى ببريم كافيست به اين مطلب اشاره شود كه حقوق يك معلم در آن زمان چيزى معادل ارزش سه كيلوقند بود و يا با عوارض اندكى كه بر هر كيلو شكر بستند سرمايه لازم براى ايجاد خط آهن تهران- مشهد فراهم آمد). بالطبع معاملات قند و شكر بويژه در دوران جنگ هاى اول و دوم جهانى سبب سودهاى بادآورده براى بسيارى از كسانى شد كه بعدها طبقه تكنوكرات را در آن زمان تشكيل دادند و سرانجام موجب تأسيس كارخانجات متعدد قند و شكر توسط اين افراد در خراسان و توسعه سريع كشت چغندر قند در اين استان شد. زيرا كافى بود حواله هاى شكر به جاى وجه نقد، به كشاورز داده شود و او با عرضه آن در برج (بورس) در هر زمان كه مى خواست، عوايد محصول خود را نقد مى كرد. با فراوانتر شدن عرضه شكر و از بين رفتن نوسانات شديد قيمت شكر، كالاهاى ديگرى كه توليد آن به طور عمده از بازار مصرف دور بود و فروش آن به كشورهاى خارج نيازبه فعاليت هاى گسترده تجارى داشت وارد برج شدند كه از جمله زيره و پنبه بود. فرآورى و آماده سازى زيره در آن زمان كه روش صنعتى بوجارى وجود نداشت، توسط معامله گران خريد و غربال مى شد. برج زيره انگيزه هاى لازم را براى ايجاد كارخانه هاى زيره پاك كنى توسط معامله گران به وجود آورد. ورود آن كالاها به برج نوع معاملات را از روش هاى ساده پيش خريد و خريد سلف و يا خريد محصول در مزرعه به معاملاتى در زمينه قرار دادهاى آتى و ابزار مشتقه و آنچه امروزه در بورس ها به عنوان انتقال حق خريد و فروش و يا انتقال ريسك توليد از بخش كشاورزى به بخش بازرگانى متداول است، كشانيد.
هرچه سازو كار معاملات در برج (بورس) پيچيده تر مى شد بر شمار مالباختگان افزوده و شمار هميشه برندگان در برج (بورس) را افزايش مى داد. طبقه اى كه از اين راه به سرمايه رسيد سبب شد كه با ايجاد كارخانجات زيره پاك كنى از حالت متداول بوجارى زيره در آن زمان خارج شده و كارخانجات متعدد زيره پاك كنى و عصاره گيرى از زيره تأسيس شد. قبض هاى صادره از سوى كارخانجات زيره پاك كنى به صورت اوراق بهادار در برج (بورس) زيره مشهد معامله مى شد و بدين ترتيب كارخانجات زيره پاك كنى بدون آن كه هيچ گونه تعهد مالى به كشاورزان داشته باشند به فعاليت خود فارغ البال و بدون نياز به سرمايه در گردش، ادامه مى دادند.
اين اتفاق چه مزيتى براى اقتصاد دارد
چنانچه اين روش در مورد ساير اقلام كشاورزى نيز متداول شود چرخ صنايع غذايى در خراسان روانتر و بدون نياز به سرمايه در گردش و خواب طولانى مدت سرمايه مى انجامد. كافيست تصور نماييم كه كارخانجات توليد رب گوجه فرنگى در استان به جاى خريد سلف گوجه از كشاورز قبضى بدهند كه او بتواند قبض را در بازار معامله و سريعتر كالاى خود به پول نزديك كند. اگر كارخانجات پنبه پاك كنى و روغن كشى نيز به همين روش عمل كنند بار سنگين در گيرى سرمايه كلانى به عنوان سرمايه در گردش براى خريد محصول، لاجرم سبب سلف خرى يا به اصطلاح عامه بزخرى محصولات كشاورزى از كشاورزان مى شود، از ميان خواهد رفت و هزينه توليد براى كارخانه هاى فرآورى مواد غذايى پائين تر مى آيد. در نتيجه نه تنها كشاورز، بلكه كارخانه هاى تبديل مواد غذايى و در نهايت مصرف كنندگان نيز از اين بورس يا برج منتفع مى شوند.
چگونه زيره در بورس عرضه مى شود
زيره محصولى است با كشت آبى و ديم كه براساس وضعيت آب و هوايى به دليل توليد آن كه بيشتر ديم متغيير است. در مناطق كويرى و محروم از آب خراسان سابقه توليد زعفران و زيره كه نياز به آب چندانى نداشته از دير باز معمول بوده است. كشت زيره در سال هاى نه چندان دور گذشته از ۵۰ هزار تن به ۵ هزار تن رسيده است. كشاورزان محصول خود را كه نيازمند بوجارى است به كارخانجات زيره پاك كنى برده و كارخانه پس از تعيين افت كه اغلب به طور متوسط حدود ۱۰-۵ درصد و گاه بيشتر است، قبضى را براى كشاورز صادر مى كند كه بى نام، معتبر و قابل انتقال است.
در اين قبض قيد شده كه آورنده قبض مالك آن است و كارخانه هيچ گونه مسئوليتى را در برابر حوادث طبيعى و غيرطبيعى نگهدارى آن در انبار، پذيرا نيست. صدور قبض هاى بى پشتوانه هر چند غير عرف و خطرناك است اما دور از ذهن نيز نيست، هزينه انباردارى زيره توسط كارخانه ماهانه براساس هر ۱۰ تن ، پنج هزار ريال است كه تحويل گيرنده نهايى بايد آن را پرداخت كند.
فعالان اين بورس زيره چه كسانى هستند
در زنجيره توليد و توزيع هر كالايى، توليد كنندگان قشر خطر گريزان و معامله گران قشر خطر پذيران را ايجاد مى كنند. بورس يا برج زيره در واقع محل يا محفل گردهمايى اين دو گروه است. ضمن آن كه بسيارى از سرمايه داران مى توانند از نوسانات قيمت اين كالا استفاده كنند به اين جمع مى پيوندند، به هر تقدير طرف خوشبين به ترقى قيمت و رونق آينده بازار به صورت خريداران ريسك و بدبينانه به آينده، فروشندگان كالا را تشكيل مى دهند. گذشته از آنها در محل برج (كميسيون) كميسيون كاران و در نهايت دفترداران حضور دارند كه بدون هيچ ساز و كار ثبت شده و همچون يك بنگاه معاملات همه روزه داير است و يك نفر نيز كه صاحب مكان ياد شده است با در اختيار گذاشتن محل و پذيرايى مختصر به ظاهر نفعى مستقيم از معاملات را نمى برد اما به دليل اعتماد نسبى به وى، برخى از اشخاص كه اطلاعاتى از قيمت ها با تحولات آن و مشتريان ندارند سفارش داد و ستد خود را به او مى دهند و او نيز از اطلاعات رد و بدل شده استفاده مى كند.
معاملات در بورس ثبت نمى شود و اغلب كميسيون كاران به نمايندگى از معامله گران قول را معامله كرده و بنگاهدار گاه به ثبت آن در دفترچه دستى خود فقط براى يادآورى اقدام مى كند.
بورس درچه ساعتى كار مى كند
ساعت كار بورس هر روزه از ۱۰ صبح تا ۲‎/۵ بعد از ظهر است و اوج فعاليت آن ۱۴-۱۲ است و همچنين بعد از ظهر ها معاملات در دفاتر كميسيون كاران از ساعت ۲۲-۱۹ كه عمدتاً در جوار محل اصلى است صورت مى گيرد. معاملات همچنين در رستوران و پياده رو خيابان، در خانه و در ساعات تعطيل برج ادامه مى يابد.
كميسيون كاران كه شما به آن اشاره كرديد چه نقشى در بورس ايفا مى كنند
كميسيون كاران كه اكنون حدود ۱۰ نفر شناخته شده اند معاملات را به نمايندگى از سوى خريداران و فروشندگان سامان مى دهند، براى انجام معاملات نيازى به حضور چهره به چهره در محل خاصى نيست. اما جمع شدن آنها در يك نقطه موجب گرم شدن گفت وگوها و انجام بيشتر معاملات مى شود. كارمزد كارگزاران اين بازار به ظاهر اندك است، اما تكرار معاملات و فقدان مسئوليت مستقيم كميسيون كاران و انجام معاملات توسط خود آنها با توجه به اطلاعات بازار، موجب ارزشمند شدن اين واسطه گرى مى شود، كميسيون كاران از ميان كسانى هستند كه سال ها توانسته اند با انجام صحيح كار، اعتماد و نظر خريداران را به خود جلب كنند، بنابراين ورود به اين عرصه به عنوان كميسيون كار چندان نيز آسانى نبوده و نيازمند كسب اطلاعات و تحليل نسبى از تحولات بازار زيره نيز هست. كارمزد كميسيون كاران هر ۱۰ تن، پنج هزار ريال تعيين شده است با اين حال معامله گران با پرداخت هاى غير علنى خود به آنها معاملات سود آور را به سوى خود سوق مى دهند.
در بازار با كسانى كه به تعهدات خود عمل نكنند چه برخوردى مى شود
بر حسب اطلاعات موجود على رغم انجام معاملات به صورت قول و شفاهى اختلافات و بدقولى در اين بازار نادر است و متخلفين در يك سيستم طبيعى و با بد نام شدن از بازار خارج مى شوند.
آيا صادركنندگان هم نقشى در اين بازار دارند
صادركنندگان به عنوان مهم ترين عنصر اين بازار كه تقاضاى اصلى از سوى آنها و در مواقع مورد نياز صورت گيرد بزرگترين قشرى هستند كه از اين سيستم انحصارى زيان مى بينند چرا كه اطلاعات از تقاضاى خريد آنها سريعاً بازار را تحت تأثير قرار داده و واسطه ها و بورس بازان را به طمع در فشار قرار دادن صادر كننده براى خريد قيمت بالاتر، به تكاپو مى اندازد. البته صادر كنندگان نيز عواملى براى خود داشته و گاه به صورت غيرمستقيم عمل مى كنند. با اين حال اين گروه به دليل نياز به قيمت نسبتاً ثابت براى بازاريابى علاقه مند شفاف شدن اين بازار و از استقبال كنندگان شديد بورس رسمى زيره خواهند بود.
تمام بازيگران اين بازار همين ۳ گروه هستند
تبديل كنندگان هم در بورس فعال هستند. اين گروه بيشتر كار تأمين مالى بازار را بويژه در فرصت هاى كوتاه و سرنوشت ساز براى معامله كردن انجام مى دهند.
چه عواملى بر تعيين قيمت زيره اثر گذار هستند
از آن جا كه اين بورس محل داد و ستد كالاهايى است كه از تنوع كيفى چندانى برخوردار نيستند و زيره نيز از جمله اين محصولات كشاورزى است فقط مى توان به نكات اندكى در اين زمينه اشاره كرد كه از آن جمله ميزان ناخالصى مجاز آن است، به طورى كه اغلب از يك تا ۲ درصد فراتر نمى رود. عامل مرغوبيت و تفاوت نوع كارخانجات هر چند به صورت نامحسوس، با اهميت به نظر مى رسد. با اين حال به علت نزديكى فرآيند بوجارى بويژه در ايام كم محصول، قبوض تفاوت چندانى نداشته و عامل معتمد بودن صاحب كارخانه كه قبوض را صادر مى كند، بيش از كيفيت آن در تعيين قيمت مؤثر است. مدت نگهدارى زيره بر اساس استاندارد دو سال است اما به علت عدم امكان بازديد از كارخانه و موجودى در سال هايى كه محصول زياد باشد، ممكن است زيره از سال هاى گذشته نيز بارگيرى شود كه مسئوليتى را متوجه انباردار نمى كند.
در بورس زيره هم مثل اوراق بهادار دامنه نوسان وجود دارد
فعالان اين بخش علاقه مند به محدود بودن ميزان نوسان قيمت در يك روز نيستند هرچند به نظر مى رسد ميزان روزانه ۵ درصد براى آنها تا حدودى رضايت بخش است اما به طور اساسى باتوجه به آن كه قيمت هاى كالا مرتبط با قيمت جهانى است تعيين حدمجاز به نظر معقول نمى رسد.
قبض هاى انبارى كه از آن صحبت كرديد، چه كاركردى دارند
قبض ها اوراق بهادارى هستند كه از سوى كارخانه ها به عرضه كنندگان كالا به عنوان رسيد اعطا مى شود. قبض هاى زيره به صورت ۵ و ۱۰ تنى توسط كارخانجات صادر مى شود و براى جلوگيرى از تقلب برخى از آنها در فكر چاپ آن در خارج از كشور افتاده اند. قبض ها با ظهر نويسى قابل انتقال به غير هستند كه عملاً يكبار از طريق مالك اوليه امضاء شده و منتقل مى شود نكته ديگرى كه درباره اين قبض ها قابل ذكر است و مى تواند به عنوان عامل منفى تلقى شود جنبه سلبى بودن قبض هاست يعنى صادر كننده قبض هرگونه تعهدى را در باره حفظ كيفى و كميت كالا از خود سلب مى كند و هيچ طرفى هم حاضر به بيمه كردن كالاى قبض نيست.
در اين شبه بورس به نسبت كارا، قيمت ها چگونه كشف مى شود
مكانيزم تعيين قيمت و عوامل مؤثر در آن در بورس پيچيده و متعدد است از آن جا كه افراد محدودى معاملات كلان را سامان مى دهند، اين افراد بر اساس دو عنصر اصلى يعنى عرضه و تقاضا و رقابت هاى موردى قيمت را تعيين مى كنند.
مهم ترين عنصر كشف قيمت ميزان جهانى عرضه و تقاضا است. ايران، سوريه، هند، تركيه و به ميزانى مصر از توليد كنندگان بنام زيره هستند و بسته به ميزان سهم توليد، قيمت نيز توسط اين كشورها تعيين مى شود. اما از آنجا كه ايران از گذشته دور مركز توليد و صادرات زيره بوده و موجودى اين محصول صادراتى و اقدامات كميسيون كاران و خريداران اصلى در ايران نقش مهمى در تعيين قيمت جهانى دارد، از سوى ديگر معامله گرانى كه به طور عمده در پشت صحنه فعاليت مى كنند در ارتباط با دفتر خود در دبى و براساس اطلاعاتى كه از تقاضاى صادر كنندگان دارند با همكارى كميسيون كاران خود، قيمت را بويژه در بازارى كه عرضه جهانى زيره اندك و تقاضاى آن بالا باشد راهبرى مى كنند.
در بورس سنتى كالايى مشهد چه نوع معاملاتى انجام مى شود
ساده ترين نوع آن معاملات نقد است كه تحويل كالا در برابر وجه نقد است. نوع ديگر آن خريد مدت دار است. خريد يك تا سه ماهه بدون پرداخت وجه به عنوان پيش پرداخت با سررسيد هاى متداول دوم هر ماه. اين گونه معاملات بدون هرگونه مستنداتى و فقط به طور لفظى از طريق كميسيون كار به عنوان شاهد انجام مى شود و كارگزاران نيز وجهى بابت مداخله خود در معاملات دريافت نمى كنند. همين اطلاع آنان از انجام معامله سبب تغيير نظر آنان نسبت به بازار و گرم تر يا سردتر شدن بازار مى شود. از سوى ديگر شكستن قول فقط سبب بى اعتبار شدن تاجر مى شود و در نهايت مى بايست بورس را ترك كنند. اين قول ها قابل معامله مجدد هستند.
قيمت معاملات مدت دار توافقى است و بستگى به ميزان خوشبينى يا بدبينى طرفين معامله با توجه به روند عرضه و تقاضا در بازار دارد. ساماندهى اين بخش است كه مى تواند ركن محورى بورس باشد و ساز و كار معاملات آتى آن گونه كه در بورس هاى جهانى رايج است مى تواند ركن اصلى براى پا گرفتن معاملات ابزار مشتقه باشد. نوع سوم آن معاملات جلوبسته محسوب مى شود.
در اين گونه معاملات كف و سقف قيمت با تعيين اختلافى براى مثال يك ميليون تومان بسته مى شود. اين بدان معناست كه ريسك در حد معينى براى طرفين معامله تعريف مى شود كه همان يك ميليون تومان باشد، اين گونه معاملات تأثير چندانى در نوسان قيمت ندارند.
انواع ابزارهاى مشتقه هم در اين بورس استفاده مى شود
بله يكى از آنها معاملات بر سر اختيار خريد يا حق خريد يا بالا بود يا به عبارت رايج در بورس هاى ديگر Call Option است. در اين معاملات خريدار فقط حقى را خريدارى مى كند و متعهد به خريد در سررسيد نيست. خريدار وجهى متناسب با قيمت روز زيره به فروشنده حق مى پردازد. در سررسيد چنانچه زيره قيمتى بالاتر از زمان خريد حق پيدا كرد، فروشنده حق، مابه التفاوت را به خريدار مى پردازد. اين اختيار مانند قول قابل انتقال به ديگرى است. چنانچه قيمت زيره در مدتى كه به سررسيد مانده بالا رود، در هر زمانى خر يدار حق اعمال اختيار خريد خود را دارد و سود خود را برداشت كند. در بورس هاى جهانى تسويه اين حق به دو صورت اعمال مى شود، روش اروپايى و روش آمريكايى. در روش اروپايى تسويه حساب فقط موكول به سررسيد معين مى شود، چنانچه دارنده حق از مدتى كه براى اعمال حق خود در اختيار دارد،استفاده نكرد، وجه پرداخت شده توسط او سوخت شده محسوب مى شود. در روش آمريكايى كه تا حدودى شبيه به روش رايج در بورس زيره مشهد است، بالا بود را در هر زمانى تا سر رسيد مى توان به شخص ديگرى واگذار كرد، اما درهر حال بايد در نظر داشت كه اعمال اين دو روش ارتباطى به تقسيم بندى هاى جغرافيايى ندارد.
نوع ديگر استفاده از آپشن در اين بورس فروش اختيار معامله يا كلاه يا به عبارت ديگر همان Put Option است.
هرگاه معامله گر در بورس احساس كند بنا به دلايلى قيمت ها در بورس دچار افت مى شود، اقدام به فروش اختيار فروش يا كلاه مى كند. نكته اى كه در باره فروش حق اختيار خريد و فروش بايد در نظر داشت اين است كه اين معاملات براى بيمه كردن خريدار يا فروشنده در برابر نوسانات آتى بازار صورت مى گيرد. براى مثال فروشنده اى كه به سبب نياز آنى اقدام به فروش مى كند با پرداخت درصد اندكى به عنوان حق اختيار خريد از نوسانات مثبت قيمت در بازار در آينده استفاده مى كند و يا معامله گرى كه اقدام به خريد مى كند با خريد اختيار فروش زيان آتى خود را جبران مى كند.
به طور خلاصه مى توان گفت آنچه در برج هاى زيره مشهد مى گذرد در قالب معاملات Over the Counter قابل تعريف است.
اين معاملات چه مزايايى را براى فعالان و بورس به همراه دارد
قيمت حق اختيار خريد و فروش يا به اصطلاح محلى بالا بود و كلاه، ميزان كالايى كه حقوق مزبور مى تواند در مورد آنها اعمال شود و سررسيد همه تابع توافق طرفين معامله است.
ديگر آن كه مدت اعمال حق در اين گونه معاملات طولانى تر از مدتى است كه به طور متداول در قراردادهاى بورس تعيين مى شود و دارنده حق اختيار به طور مستقيم ريسك معامله را برعهده دارد.
همچنين قيمت خريد و فروش اعمال حق بسته به توافق دوطرف معامله است و ممكن است از نظر ديگران مخفى نگه داشته شود.
فعاليت برج زيره به شكل سنتى چه مشكلاتى دارد
دقت كنيد كشاورزان مناطق محروم از فروش محصول خود به قيمت واقعى محروم مى مانند و معامله گران خرده پا كه با سپرده هاى كم خود براى گرداندن چرخ هاى انتقال ريسك از كشاورز به بازاريان به نفع كشاورزان محروم اغلب با سوخت سپرده هاى خود مواجه مى شوند.
همچنين كسانى كه بيشترين سودهاى بادآورده را در بازار مى برند حتى يك ريال بابت ماليات نمى پردازند و تضمينى براى تحقق صحيح معاملات وجود ندارد و چنانچه به هر دليلى متعهد و عده ها از برج غيبت نمايد زيان بسيار متوجه معامله گران در برج مى شود.
تأسيس بورس رسمى ناحيه اى زيره چه نكات قوتى دارد
اول اين كه، ايجاد بورس زيره در مشهد معامله گران كنونى بازار اين كالا ارتباط نزديكترى با بورس خواهند داشت و صاحبان پس انداز ها اندك در كشور كه به طور سنتى و بومى با برج مأنوس هستند در چرخه سرمايه در اين بخش فعاليت مى شوند.
همچنين توليد كنندگان محصولات ديگرى چون گوجه فرنگى و چغندر قند ديگر براى دريافت عوايد كالاى خود نبايد در صف انتظار قرار بگيرند و كافيست قبض رب يا قند خود را در بورس عرضه كرده و محصول خود را به پول نزديك سازند.
بر اين اساس كارخانه هاى فرآورى اين محصولات نيازى به سرمايه در گردش بسيار براى خريد محصول از كشاورزان ندارند و در نتيجه توليدات آنها با هزينه كمترى انجام مى شود.
در كنار اين ها دست واسطه هاى متعدد در معاملات محصولات كشاورزى در اين زمينه كوتاه مى شود و قدرت چانه زنى براى فروش محصولات كشاورزى در بازارهاى بين المللى افزايش مى يابد.
چه مسائلى سبب دفع فعالان در بورس سنتى زيره شده است
يكى از آنها كميسيون كاران و معامله گران در خريد و فروش زيره ها به طور جدى از ماليات و افشاى نام خود در هراس هستند، بديهى است لايه هاى مختلف اين بازار علاقه اى به عملكرد شفاف ندارند.
ديگر هم پرداخت مبلغ حقوق بورس رسمى بويژه در معاملات كلان. با توجه به مبلغ كارمزد فعلى كه به مراتب از كارمزد بورس سنتى بالاتر است به شرطى قابل اجراست كه بورس نوين خدمات متفاوتى ارائه دهد و يا در معاملات كلان توافقى عمل نمايد.
در آخر هم سرعت عمل است.
از آنجا كه بازار زيره در مقاطع خاصى پرنوسان و گاه به ساعت در اوقات ادارى و خارج از آن متغير است. بايد سازوكارهاى خاصى را براى انجام معاملات و تسويه پيش بينى كرد و عرضه و تقاضا نمى تواند به شكل موجود در بورس رسمى و بويژه در يك سالن مجازى كه بخشى از ارتباطات فاصله اى آن با سالن اصلى به صورت فيزيكى است سامان يابد وجود اتاق تسويه حداقل در كوتاه مدت ضرورى است.
مهم ترين لايه هاى مقاوم بازار زيره چه كسانى هستند
به نظر مى رسد چنانچه دست اندركاران بازار زيره كه هر كدام منافع خاص خود را دارند توجيه شده و منافع آنها، مشخص و تضمين شود، مقاومت چندانى در بين اين لايه ها با توجه به نكات پيش گفته وجود نداشته باشد. هم اكنون صادر كنندگان به عنوان عمده متوليان با اين بازار و مديران كارخانجات زيره كه منافع اصلى آنها از محل انباردارى و بوجارى تأمين مى شود و بخش عمده اى از كميسيون كاران و تعداد كثيرى از خريداران ريسك به بازار مطمئن و تضمين شده علاقه مند بوده و هزينه آن را نيز خواهند پرداخت. در اين ميان تعداد انگشت شمارى از اشخاص كه داراى قدرت تأمين مقطعى نقدينگى و ريسك بالا هستند به منظور بيرون كردن افرادى كه قراردادى خريد و در سرسيد بايد به قيمت روز آن را تسويه نمايند و شرايط جديد آنها را محدود مى كند از مخالفان بورس رسمى به حساب مى آيند.
فكر مى كنيد بايد اين بورس به سمت تبديل شدن به يك بورس رسمى حركت كند
بله
چرا
مهمترين آن وجود منطق علمى براى كشف قيمت و رسيدن به قيمت واقعى، بويژه از منظر صادر كنندگان در كنار تضمين معاملات و جلوگيرى از تزوير و تقلب و از بين رفتن سرمايه ها، از منظر خريداران و فروشندگان ريسك است.
همچنين گسترده تر شدن بازار و حجم گردش معاملات، از منظر كميسيون كاران و خارج شدن بازار از دوره هاى طولانى ركود و يكباره جهش از منظر كليه دست اندركاران. در كنار تقاضاى توليد باقيمت مناسب و حتى الامكان تضمين خريد ناشى از معاملات تحويل آتى از منظر كشاورزان افزايش مى يابد و بازار زيره ايران به بازار هاى جهانى و تقاضاهاى با ارزش افزوده متصل مى كنند.
در آخر هم افزايش اشتغال به دليل پاسخگويى به تقاضاى بيشتر جهانى بويژه به دليل امكانات بسيار اندك مورد تقاضاى كشاورزان در افزايش توليد زيره با خود به ارمغان خواهد آورد.