غلامعلى رجبى

۱- آمريكاى لاتين متشكل از ۳۴ كشور، بالغ بر ۵۰۰ ميليون نفر جمعيت شامل ۲۰ ميليون نفر عرب تبار، با برخوردارى از ديرينه فرهنگى و تمدن غنى اقوام آزتك، مايا و اينكا، مالامال از منابع و معادن طبيعى از اهميت خاصى در صحنه بين الملل برخوردار است. اين منطقه از جهان به علت همسايگى با آمريكا از ديرباز حياط خلوت اين كشور ناميده مى شده است. در حال حاضر كشورهاى منطقه تلاش دارند تا با گسترش روابط خود با كشورهاى جهان؛ حضور موفقى در روابط بين الملل و صحنه جهانى داشته و ضمن تأمين اين هدف، نيازهاى اقتصادى خود را برطرف نموده و بازارهاى مناسبى را نيز براى كالاها و صادرات خود فراهم نمايند.از ديدگاه سياسى، آزاديخواهى، دموكراسى طلبى و تحزب گرايى به دليل حاكميت نظاميان تا پايان دهه ۶۰ دركليه كشورهاى منطقه، امرى است نوپا كه على رغم جوانى با پذيرش قابل توجهى مواجه گرديده است. وجود احزاب و گرايش هاى مختلف در كشورهاى منطقه و ديدگاه هاى ارائه شده در رابطه با ريشه هاى مشكلات اقتصادى و راهكارهاى اجرايى مقابله با نابسامانى هاى اجتماعى و همچنين مبارزات آنها در به دستگيرى قدرت و تفوق در پارلمان مؤيد اين ادعاست.در سال هاى اخير منطقه شاهد بيدارى جنبش هاى مخالف سلطه پذيرى و رشد بيگانه ستيزى بوده است. جنبش ها و احزابى كه ريشه اصلى اين نابسامانى را سلطه بيگانه اعم از كشور و يا شركت هاى خارجى بر منابع اقتصادى كشورها قلمداد نموده و معتقد به قطع يد بيگانگان از طريق ملى كردن و تأمين افزايش مشاركت مردمى در طرح ها و پروژه هاى داخلى هستند.از ديدگاه اقتصادى، تورم لجام گسيخته، كسرى بودجه، بدهى خارجى، بيكارى، فقر، ريسك سرمايه گذارى خارجى از ويژگى هاى ساختارى اغلب كشورهاى اين منطقه محسوب مى شود. برنامه ها و سياست هاى احزاب اعم از چپ گرا، راست و محافظه كار در نحوه مقابله با مشكلات اقتصادى و تأمين رفاه نسبى براى مردم، عامل محورى در پيروزى و يا شكست احزاب در مبارزات انتخاباتى محسوب مى شود.با عنايت به مراتب ياد شده، ويژگى ها و شاخصه هاى آمريكاى لاتين را مى توان به شرح زير خلاصه نمود:
- گستردگى و تعدد كشورها
- دارا بودن فرهنگ ضد سلطه
- زبان مشترك
- حضور اعراب و مسلمانان
- ويژگى هاى جمعيتى
- برخوردارى ذهنيت منفى مردم نسبت به سياست هاى منطقه اى آمريكا
- حضور سازمان هاى غير دولتى فعال در منطقه بويژه در زمينه محيط زيست و زنان
- گرايشات مذهبى اكثراً كاتوليك در ميان مردم و مسئولان منطقه
- حضور جنبش هاى چپ در منطقه
- پايبندى به نهاد خانواده در ميان اقشار جامعه
- استقبال نخبگان و فرهيختگان كشورها از تبادل و تعامل علمى و فرهنگى
۲- ارزيابى شاخص هاى اقتصادى در ميان كشورهاى منطقه، حكايت از روند رشد در غالب كشورها دارد. نرخ سالانه رشد توليد ناخالص داخلى از ۴‎/۳ درصد در سال ۲۰۰۵ به ۵‎/۶ درصد در سال ۲۰۰۶ افزايش يافته، صادرات كالا و خدمات از ۵۲۲‎/۷ ميليارد دلار در سال ۲۰۰۵ به۶۸۱ ميليارد دلار در سال ۲۰۰۶ بالغ شده، واردات كالا و خدمات از ۴۷۷ ميليارد دلار در سال ۲۰۰۵ به ۵۸۸ ميليارد دلار در سال ۲۰۰۶ رسيده است. اين شاخص ها، ضرورت برنامه ريزى و تدوين راهبرد منطقى از سوى جمهورى اسلامى ايران و بويژه هدايت و سوق بخش خصوصى و ايجاد مكانيزم هاى حمايتى از بخش خصوصى جهت حضور در بازارهاى منطقه را بيش از پيش ضرورى مى سازد. بديهى است بخش خصوصى براى حضور در بازار تقريباً ناشناخته آمريكاى لاتين نياز به حمايت دولت دارد. حمايت دولت مكانيزم هاى متعددى بايد داشته باشد، ابزارهايى چون حمايت هاى بانكى و تعرفه اى، تسهيلات حمل و نقل دريايى، امضاى موافقتنامه هاى حمايت از سرمايه گذارى با كشورهاى منطقه، آشناسازى تجار و صاحبان صنايع ايرانى از ظرفيت هاى كشورهاى منطقه، معرفى توانايى ها و پيشرفت هاى بخش خصوصى كشور در زمينه هاى مختلف به كشورهاى منطقه و...
۳- روابط ايران با كشورهاى آمريكاى لاتين داراى ديرينه بيش از صد ساله است. قبل از پيروزى انقلاب اسلامى، كشورهاى مكزيك، برزيل و آرژانتين در اولويت گسترش روابط قرار داشته و روابط ايران با اين كشورها، بيشتر به علت همسويى سياست هاى حكمرانان كشورهاى فوق با سياست هاى آمريكا، توسعه فراوانى را شاهد بوده است.
با پيروزى انقلاب اسلامى و تغيير بنيادى در اولويت ها و نگرش جمهورى اسلامى ايران در سياست خارجى و به دليل مواضع ضد امپرياليستى كشورهاى كوبا و نيكاراگوئه توسعه روابط با اين دو كشور در صدر اولويت روابط قرار گرفت. هرچند تعميق روابط با ساير كشورهاى منطقه از جمله برزيل و آرژانتين نيز از نظر دور نماند.
اينك نيز روابط با كشورهاى ونزوئلا و كوبا تعميق فراوانى يافته و توسعه روابط با ساير كشورها نيز دنبال مى گردد. نگاهى به برنامه ها و اقدامات انجام شده تاكنون در آمريكاى لاتين، سنگينى وزنه به سمت ونزوئلا را بخوبى نمايان مى سازد. احداث كارخانه سيمان در اين كشور، امضاى قرارداد احداث ۱۷ هزار واحد مسكونى در ونزوئلا، برقرارى پرواز بين تهران - كاراكاس و...
۴- مقدمه فوق (تشريح ظرفيت هاى آمريكاى لاتين براى توسعه روابط و تبيين مختصر سابقه روابط با كشورها) به اين مهم تأكيد مى كند كه به آمريكاى لاتين نبايد از دريچه يك يا دو كشور نگريست. تمامى كشورهاى آمريكاى لاتين از پتانسيل توسعه روابط با جمهورى اسلامى ايران برخوردارند.توسعه روابط با كشورهاى آمريكاى لاتين با موانعى نيز همراه است، موانعى چون بعد مسافت، شناخت كم از ظرفيت ها و پتانسيل هاى اقتصادى و زمينه هاى همكارى ها، فعال نبودن برخى اجلاس هاى كميسيون مشترك، وجود مشكلات گمركى، شناخت ناقص از وضعيت بازار، عدم وجود شعبه بانك هاى منطقه در ايران و بانك هاى ايرانى در منطقه و...چنانچه امكانات و ظرفيت هاى فراوان كشورهاى منطقه آمريكاى لاتين و جمهورى اسلامى ايران، اراده سياسى دولت ها و حمايت و پشتيبانى مردم كشورها، موانع و مشكلات و... را در يك مجموعه مورد بررسى قرار دهيم، بدون شك به نتيجه اى جز لزوم تعميق روابط و تلاش براى ايجاد زمينه ها و مقابله با مشكلات نخواهيم رسيد. نتيجه اى كه دربردارنده منافع ملى متقابل و رفاه و آسايش مردم دو كشور خواهد بود.

گروه سياسى ـ سفيران و رؤساى نمايندگى هاى جمهورى اسلامى ايران در منطقه آمريكاى لاتين عصر پنجشنبه با رئيس جمهور ديدار كردند. دكتر احمدى نژاد در اين ديدار با بيان اين كه نگاه جمهورى اسلامى ايران به سياست خارجى بانگاه قدرت مدار و سلطه متفاوت است، تصريح كرد: تئورى حضور ما در عرصه جهانى و سياست خارجى ايران براساس صداقت، دوستى و توسعه روابط حداكثرى است. وى ملت هاى اين منطقه را مظلوم و مستضعف معرفى كرد و اظهار داشت: ملت و دولت ايران در توسعه روابط با كشورهاى آمريكا ى لاتين نگاه صرفاً اقتصادى و مادى ندارد بلكه به دنبال تأمين رفاه و پيشرفت ملت ها است. رئيس جمهور با اشاره به ضرورت شناخت و آشنايى سفيران جمهورى اسلامى ايران با ظرفيت ها و نيازهاى كشورهاى محل مأموريت تأكيد كرد: سفيران بايد توانمندى ها، امكانات و مزيت هاى ايران را در كشورهاى محل مأموريت معرفى كنند. دكتر احمدى نژاد همچنين با تأكيد بر ضرورت گسترش روابط همه جانبه با كشورهاى آمريكاى لاتين، رهنمودهاى لازم را تبيين كرد. در ابتداى اين ديدار منوچهر متكى، وزير امور خارجه گزارشى از آخرين وضعيت و تحولات سياسى، اقتصادى و فرهنگى آمريكاى لاتين ارائه كرد. سپس هريك ازسفيران و رؤساى نمايندگى هاى جمهورى اسلامى ايران در كشورهاى آمريكاى لاتين در سخنانى گزارشى از روند توسعه روابط ايران با كشورهاى اين منطقه و استعدادهايى كه براى تقويت و گسترش روابط وجود دارد، ارائه كردند.
* تقديم پيراهن مارادونا به رئيس جمهور
همچنين رئيس نمايندگى جمهورى اسلامى ايران در آرژانتين، پيراهن شماره ۱۰ تيم ملى آرژانتين را كه امضاى
ديه گو مارادونا روى آن درج شده است، از سوى اين ستاره فوتبال جهان به دكتر احمدى نژاد اهدا و درخواست مارادونا جهت ديدار با رئيس جمهورى اسلامى ايران را به عنوان فردى با جرأت، عدالتخواه و مردمى مطرح كرد.
* ديدار سفيران ايرانى چهار كشور با احمدى نژاد
سفيران جديد جمهورى اسلامى ايران در آفريقاى جنوبى، تاجيكستان، ارمنستان و فيليپين و سركنسول ايران در قازان و تاتارستان روسيه پيش از عزيمت به محل مأموريت خودجداگانه با رئيس جمهورى ديدار كردند. در اين ديدارها به ترتيب آقايان ابراهيمى اصل، شعردوست، سقائيان، روزبهانى و باغبان كندرى گزارشى از آخرين وضع محل مأموريت و برنامه هاى خود را در راستاى گسترش و توسعه مناسبات دوجانبه بيان كردند. احمدى نژاد نيز با آرزوى موفقيت براى رؤساى نمايندگى هاى جمهورى اسلامى ايران در دوران مأموريت جديد، رهنمودهاى لازم را تبيين كرد.

نظر به اين كه آمريكا ى لاتين به عنوان يكى از اولويت هاى سياست خارجى جمهورى اسلامى ايران مورد توجه قرار نگرفته است، بى مناسبت نيست با توجه به پايان سال ميلادى، وضعيت اقتصادى اين منطقه از جهان را مرور نموده و تحولات اقتصادى در بين كشورهاى منطقه را ارزيابى نماييم.
براساس اعلام سپال CEPAL (كميسيون اقتصادى سازمان ملل براى آمريكا ى لاتين و كارائيب) اقتصادهاى آمريكا ى لاتين و كارائيب به طور ميانگين
۵‎/۶ درصد در سال ۲۰۰۷ رشد داشته اند.
از طرف ديگر فقر در آمريكا ى لاتين از حدود ۴۰ درصد جمعيت در سال ۲۰۰۵ به ۳۵ درصد در سال ۲۰۰۷ كاهش يافته است. مدير كنونى سپال كه قبلاً وزارت اقتصاد آرژانتين را عهده دار بوده، رشد متوالى در منطقه را طى ۴۰ سال گذشته بى سابقه مى داند. به نظر وى اين دوره زمانى را مى توان با سال هاى خوب پايانى قرن ۱۹ مقايسه نمود كه در آن كشورهاى اروپايى در پى سياست رشد صنعتى، به دنبال خريد مواد اوليه آمريكاى لاتين بوده و اكنون نيز همان امر در حال تكرار است، با اين تفاوت كه چين در حال جانشينى اروپاست. وى همچنين معتقد است كه متأسفانه آمريكا ى لاتين از اين موقعيت به منظور دستيابى به رشد باثبات، اصلاح روند رقابتى و سرمايه گذارى در زمينه هاى صنايع زيربنايى، ابتكارات و آموزش استفاده بهينه ننموده است.با همه اين احوال آمريكا ى لاتين نسبت به ساير مناطق جهان عقب مانده است. در سال ۲۰۰۷ كشور چين با رشدى برابر ۱۱‎/۴ درصد و هند با ۸‎/۵ درصد و اكثريت كشورهاى آسيايى با رشدى برابر ۷ درصد، كشورهاى اقمارى شوروى سابق با ۸‎/۱ درصد و آفريقا با ۵‎/۸ درصد از آمريكاى لاتين پيشى گرفته اند. همچنين آسيايى ها نرخ فقر را از ۵۰ درصد جمعيت خود در چهار دهه قبل به ۱۹ درصد امروزى رسانيده اند در حالى كه در آمريكاى لاتين اين موضوع تحقق نيافته است.براساس نظر تحليلگران اقتصادى، عدم تداوم سياست هاى اقتصادى مشكل اصلى آمريكاى لاتين بوده است. اين امر كه در تغيير پى در پى برنامه ها و قوانين و مقررات داخلى توسط برخى از رؤساى كشورها نهفته است، عملاً باعث فرار سرمايه ها شده است. در حالى كه اين امر در ميان كشورهاى آسيايى ديده نمى شود.دوم آن كه آنچه كشورهاى آسيايى را نگران و به خود مشغول داشته با آينده كشورها مرتبط بوده، حال آن كه اين امر در خصوص آمريكا ى لاتين بالعكس بوده و به گذشته تعلق دارد. اين تحليلگران مرتبط ساختن آينده ونزوئلا را با افكار سيمون بوليوار توسط هوگو چاوز مثال روشنى براى اين امر مى دانند. سوم اين كه زمانى كه چين، هند و بسيارى از كشورهاى آسيايى به دنبال سرمايه گذارى در امر تحقيقات و توسعه هستند؛ آمريكاى لاتين و كارائيب سرمايه هاى خود را مصروف استخراج مواد اوليه مى نمايند. لذا براساس اعلام سازمان ملل تنها يك درصد از سرمايه گذارى جهانى در امر تحقيق وتوسعه متعلق به آمريكاى لاتين بوده است.اين در حاليست كه كشورهاى لاتينى همانند ونزوئلا، بوليوى، اكوادور و نيكاراگوئه كه رهبران پرسرو صدايى دارند تنها ۱۰درصد توليد ناخالص منطقه را در اختيار دارند.بايد توجه داشت كه تاريخ آمريكاى لاتين توسط كشورهايى همچون برزيل، مكزيك، شيلى، پرو و كاستاريكا ترسيم مى گردد كه هر يك در مقياس منطقه اى از رشدى باثبات برخوردار بوده و توانسته اند در كاهش نرخ فقر پيشرفت داشته باشند. به نظر مى رسد آمريكاى لاتين در سال ۲۰۰۸ به رشد خود ادامه خواهد داد، لكن با آهنگى آرام تر كه به نظر برخى كارشناسان اقتصادى ممكن است در حد ۴‎/۹درصد متوقف گردد. البته اين ميانگين براساس توان كشورها داراى فرازو نشيب خواهد بود. در اين ميان برزيل مى تواند ستاره و يا قطب اقتصادى ۲۰۰۸ در منطقه باشد. برزيل توانسته است از طريق رشد با ثبات چندين ساله خود، كشف ذخاير نفتى جديد بتدريج از خواب بيدار شده و به همراه هند به عنوان ظرفيت هاى آينده در صحنه بين الملل ظاهر گردد.
* پرو ؛ ستاره اى در حال طلوع
سايت خبرى لاتين آمريكان پست در تحليل از آندرس اوپنهايمر آورده است: وقتى از يكى از اقتصاددانان بانك جهانى درباره وضعيت اقتصادى كشورهاى لاتين در ۲۰ سال آتى سؤال نمودم؛ پاسخ وى مرا متعجب نمود زيرا او از پرو بعنوان ستاره جديد منطقه نام برد.درجايى كه اقتصاددانان از شيلى به دليل رشد اقتصادى باثبات آن در دو دهه اخير، كاهش فقر از ۴۰ درصد در سال هاى ۹۰ به ۱۵ درصد به عنوان نخستين پديده اقتصادى منطقه نام برده و يا بعضاً از برزيل نام مى برند؛ سخن گفتن از پرو كه با بلاياى طبيعى دست و پنجه نرم كرده، داراى موانع و نيز عدم ثبات سياسى است، مشكل است.به نظر مارسلو كشورهايى كه توانسته اند بين توانمندى اقتصادى و همبستگى اجتماعى موازنه برقرار نمايند از شانس بيشترى برخوردار خواهند بود. مثال ديگر براى وى كشور كلمبياست. وى دلايل خود را چنين برمى شمرد:پرو طى شش سال گذشته توانسته است ميزان رشد اقتصادى خود را در حد ۶ درصد نگه دارد.فقر از ميزان ۵۴ درصد جمعيت در ۲۰۰۱ به ۴۴ درصد تنزل داشته.تورم با
۲‎/۸ درصد از نازل ترين آنها در سطح منطقه است.رشد صادرات از سال ۲۰۰۱ نرخ ۲۴ درصد خود را حفظ كرده كه ۱۸ درصد آن متعلق به صادرات غيرسنتى و كشاورزى است.سرمايه گذارى مستقيم از ۸۱۰ ميليون دلار در سال ۲۰۰۰ به ۳‎/۵ بيليون دلار طى سال گذشته رسيده است.
سيدعبدالرحيم ساداتى فر

در پى مرگ معاويه درنيمه ماه رجب سال۶۰ (هـ .ق) يزيد پسر وى به خلافت رسيد و بلافاصله طى نامه هايى به استانداران و فرمانداران نقاط مختلف خلافت اسلامى موضوع مرگ معاويه و جانشينى خودش را اطلاع داد و از آنان خواست تا از مردم براى وى بيعت بگيرند.يزيد در نامه اى اختصاصى به وليد بن عتبه والى مدينه كه از طرف معاويه منصوب شده بود ضمن ابقاى وى تأكيد كرد نسبت به سه شخصيت مخالف يزيد كه در مدينه زندگى مى كردند يعنى حسين بن على (ع)، عبدالله بن عمر و عبدالله بن زبير شدت عمل به خرج دهد و در اين رابطه هيچ فرصتى به آنان ندهد.وليد بلافاصله پس از دريافت نامه با مروان بن حكم، حاكم سابق مدينه موضوع را در ميان گذاشت و راهنمايى خواست.مروان پيشنهاد كرد هر چه زودتر قبل از آنكه خبر مرگ معاويه منتشر شود، اين سه نفر را به مجلس خود دعوت كن و با ارعاب و زور از آنان بيعت بگير.وليد در همان ساعت پيكى به جانب هر سه نفر فرستاد و از آنان خواست تا براى طرح يك موضوع مهم وحساس به نزد وليد بروند.پيك وليد امام (ع) و عبدالله بن زبير را درمسجدالنبى يافت و پيغام خود را رسانيد.ابن زبير از اين دعوت بى موقع و شبانه به هراس افتاد، ولى امام حسين (ع) فرمود: «ارى ان طاغيتهم قدهلك...» فكر مى كنم طاغوت بنى اميه «معاويه بن ابى سفيان» به هلاكت رسيده ومنظور از اين دعوت، بيعت گرفتن براى پسر او است.آنگاه امام (ع) به سى تن از ياران ونزديكانش فرمود كه خود را مسلح كرده و به همراه آن حضرت حركت نمايند و در بيرون مجلس آماده باشند و در صورت لزوم از آن حضرت دفاع كنند.همانگونه كه امام(ع) پيش بينى كرده بود، وليد ضمن طرح مرگ معاويه و جانشينى يزيد خواستار بيعت با وى شد.امام(ع) در پاسخ فرمود: شخصيتى مانند من نبايد مخفيانه بيعت كند و تو نيز نبايد به چنين بيعتى راضى باشى، چون همه مردم مدينه را براى بيعت دعوت كردى ما نيز در صورت تصميم در آن مجلس و به همراه ساير مسلمانان بيعت مى كنيم.وليد با اين پاسخ امام(ع) قانع شد اما مروان بن حكم به وليد القا كرد كه اگر نتوانى دراين موقع از حسين(ع) بيعت بگيرى ديگر نخواهى توانست او را وادار به بيعت كنى، پس چه بهتر كه او را دراين مجلس نگه دارى تا بيعت كند و يا طبق دستور يزيد گردنش را بزنى!امام(ع) با مشاهده اين موضع گيرى وليد را مورد خطاب قرار داده و فرمود: انا اهل بيت النبوه...مائيم خاندان نبوت و معدن رسالت، خاندان ماست كه محل آمد و رفت فرشتگان و محل نزول رحمت خدا است.خداوند اسلام را از خاندان ما شروع نموده و تا آخر نيز همگام با ما خاندان به پيش خواهد برد.اما يزيد اين مردى كه تو از من توقع بيعت با او را دارى، مردى است شرابخوار كه دستش به خون افراد بى گناه آلوده گرديده، او شخصى است كه حريم دستورات الهى را در هم شكسته و علناً و درمقابل چشم مردم مرتكب فسق و فجور مى گردد.آيا رواست شخصيتى همچون من با آن سوابق و اصالت خانوادگى با چنين مرد فاسدى بيعت كند با سروصدايى كه در مجلس وليد پديد آمد، همراهان امام(ع) احساس خطر نموده و وارد مجلس گرديدند و همراه امام(ع) مجلس را ترك كردند.اين سخنان امام(ع) در شرايطى ابراز گرديد كه هنوز هيچ دعوتى از سوى مردم كوفه از حضرتش به عمل نيامده بود و بيانگر اين نكته است كه امام(ع) از ابتدا مصمم بودند تا سلطه ظالمانه يزيد را كه مقدرات مسلمانان را با عنوان خليفه اسلامى در دست گرفته بود درهم بشكنند و نقاب از چهره آنان برگيرند، لذا با صراحت و بدون پرده پوشى از بيعت با يزيد سر باز مى زنند.