] غزل شاهنده ]

آنجا در نوك قله هاى كوه، سفيدى برف ها حسرت مردم برخى از شهرها را براى ديدن دانه هاى كوچك برف صد چندان مى كند. اين پايين اما نصيب ما فقط سوز و سرما است. آدم ها شال و كلاه كرده، به تندى به سوى محلى گرم، گام بر مى دارند. سرماى هوا بيداد مى كند. سرما مغز استخوان را مى سوزاند. زمستان شده است اما مثل اين كه امسال قرار نيست هوا با ما كمى راه بيايد. انگار اين ما هستيم كه ناچاريم با زمستان كنار بياييم. فقط اگر كمى حواسمان را جمع كنيم.
در سرماى شبانه زمستان داخل خانه ها بعضى خواب زندگى مى بينند. زندگى از جنسى ديگر. مثل اين كه گرماى خانه نيز پيغامى گرما بخش براى آنها ندارد. ديگر فايده اى ندارد. هيچ گاه از خواب برنمى خيزند.
سرماى هوا بيداد مى كند. سرما مغز استخوان را مى سوزاند.

* حوادثى كه با سرما مى آيند
فصل سرما كه آغاز مى شود ناخودآگاه گوشمان آماده شنيدن خبر مى شود. خبرهايى كه مانند هواى سرد زمستان است، وقتى مى شنويم تمام بدنمان يخ مى كند.
همين چند وقت پيش اصلاً قبل از آن كه فصل زمستان سر برسد صفحه حوادث روزنامه ها همه خبرى ناگوار داشتند: «اعضاى ۴ نفرى يك خانواده بر اثر استنشاق گاز منواكسيد كربن جان خود را از دست دادند. » هنوز چند روز نگذشته بود كه خبر آتش سوزى از طريق وسايل گرما سوز در يك خانه بازهم صفحه روزنامه ها را پر كرد. اصلاً ماجراى حوادث زمستانى فقط اينها نيست.
گازگرفتگى، آتش سوزى، آب گرفتگى و حوادث ناشى از يخبندان خود به خود همراه با زمستان به شهر و خانه ما مى آيد و در اين بين نه تنها ما گرفتار مى شويم بلكه بسيارى از دستگاه ها كه وظيفه امدادرسانى به شهروندان را برعهده دارند درگير ماجرا مى شوند. در اين بين اما وقتى حادثه رخ مى دهد اولين تماس ما با ۱۲۵ است. حتى در انواع و اقسام حوادث زمستانى هم آتش نشانى اولين امداد رسان است.
واقعاً چقدر از حوادث زمستانى مى دانيم و چقدر براى رويارويى با آنها آماده هستيم مهندس داوود براتى معاون پيشگيرى از حريق و حوادث سازمان آتش نشانى از دسته بندى حوادث زمستانى در سازمان آتش نشانى مى گويد: «افزايش آتش سوزى، گازگرفتگى، آوار و ريزش ساختمان، آب گرفتگى و يخبندان از مهمترين حوادثى است كه معمولاً در زمستان رخ مى دهد.» وى سپس توضيح مى دهد: «استفاده از وسايل حرارتى در زمستان و افزايش مصرف برق و گاز و نوسانى كه در مصرف آنها ايجاد مى شود باعث آسيب پذير شدن اماكن و افزايش ريسك مى شود. از طرفى گازگرفتگى و استنشاق گاز منواكسيد كربن نيز در فصل سرما افزايش مى يابد. نزولات جوى و آوار و ريزش هم باعث ريزش ساختمان هايى كه مقاومت كمترى دارند مى شوند. از سوى ديگر افزايش نزولات آسمانى آب گرفتگى درنهرها و كانال هاى آب را منجر مى شوند. يخبندان هاى فصل زمستان و تصادفات و حوادثى كه براى عابران رخ مى دهد نيزدراين فصل بسيارى از خطرات را براى افراد ايجاد مى كنند. اتفاقاتى كه مى توان با كمى تدبير و هوشيارى دربرابر آنها ايمن شد.»

* قاتل خاموش
اما در كنار تمام اين اتفاقات، مهمترين حادثه زمستانى كه هر سال قربانيان زيادى را مى گيرد گازگرفتگى است.
با وجود آن كه كارشناسان زيادى به صورت مكرر در مورد استفاده از وسايل گاز سوز هشدار داده اند اما اين قاتل خاموش باز هم هر سال نسبت به گذشته قربانيان بيشترى مى گيرد.
اين اتفاق در نتيجه استفاده از بخارى و آبگرمكن نفتى و گازى، شومينه هاى گازى و يا هيزمى، چراغ هاى خوراك پزى و بخارى نفتى دستى در زمستان صورت مى گيرد. به عبارتى در اثر سوختن ناقص مواد و گازها در اين وسايل، گاز منواكسيد كربن يا اكسيد دوكربن ايجاد مى شود گازى كه فوق العاده خطرناك، سمى و كشنده است. علاوه براين در منازل و ساختمان ها هم استفاده از وسايل گازسوز و گرمايش بدون دودكش، نقص در دودكش و نشت گاز به فضاى مسكونى، استفاده از وسايل خوراك پزى جهت گرمايش، به كارگيرى روشنايى گازى به مدت طولانى بخصوص در فضاى بدون تهويه، ضعف در دودكش شومينه، معيوب بودن مشعل شوفاژ، آبگرمكن هاى ديوارى و زمينى به ويژه وقتى كه دودكش مناسب ندارند و اتومبيل روشن در پاركينگ هم از ديگر مواردى است كه به توليد اين گاز خطرناك منتهى مى شود.
اين گاز بسيار سمى، بى رنگ، بى بو و بى طعم است و همين خصايص باعث آن شده كه به آن «قاتل پنهان» لقب دهند. اين گاز اگرچه سبك تر از هواست اما قابليت انتشارش در محيط بسيار زياد است و به همين دليل در تمامى نقاط مثلاً يك اتاق اعم از بالا و پايين به سرعت متراكم مى شود و چون هموگلوبين خون ميل تركيبى فوق العاده اى با اين گاز دارد پس از تركيب اكسيژن ديگر به بافت هاى بدن نمى رسد ازاين رو به سرعت باعث مسموميت شده و سلسله عصبى فلج مى شود و قدرت هرگونه اقدامى از مسموم سلب مى شود و مسموم به نوعى به خواب و مرگ آرام تن در مى دهد.
به هرصورت آشنا نبودن افراد حتى به صورت ابتدايى با اين گاز كشنده و چگونگى ايجاد آن باعث شده كه ما درگير بسيارى از حوادث باشيم درحالى كه فقط دانستن اين كه شرايط بروز و ايجاد آن چگونه است مى تواند از بروز پديده گازگرفتگى و به دنبال آن مسموميت و در نهايت مرگ جلوگيرى كند.

* هر سال ۲۰ درصد افزايش
اما نكته تأسف انگيز در بى توجهى مردم به اين مسأله باعث شده است كه هر سال آمار جنايات اين قاتل خاموش افزايش پيدا كند. اين موضوع نكته اى است كه معاون پيشگيرى از حريق و حوادث سازمان آتش نشانى مى گويد: «امسال و از ابتداى شروع سرما گازگرفتگى فقط در تهران ۱۰۰ قربانى داشته است. در سال ۸۵ هم حداقل ۸۰۰ نفر دراثر استنشاق منواكسيد كربن از دنيا رفته اند و تعداد زيادى نيز مسموم شده اند اما خوشبختانه با اقدام به موقع نجات پيدا كرده اند.»
به گفته براتى در مقايسه آمار مدت زمان مشابه سال ۸۵ با ۸۶ آمار قربانيان اين حادثه ۲۰ درصد افزايش داشته است، علاوه بر اين كه بر اساس آمار موجود از سال ۸۰ تا كنون نيز آمار كسانى كه بر اثر گازگرفتگى جان خود را از دست داده اند درهر سال ۲۰ درصد افزايش آمار داشته است.
وى اگر چه غفلت مردم را يكى از موضوعات تأثيرگذار در اين موضوع مى داند اما تأكيد مى كند: «استاندارد نبودن وسايل توليد شده گرمايشى و نبود نظارت بر آنها و ارائه محصولات مختلف توسط توليدكنندگان گمنام باعث شده است كه هر سال تعداد بيشترى از مردم گرفتار حادثه شوند. بخصوص آن كه با بروز يك حادثه نه تنها جان مردم با خطر مواجه مى شود بلكه دستگاه هاى ديگرى مانند مراكز درمانى، اورژانس، پليس و محاكم قضايى نيز بايد هزينه هاى بسيارى را براى به سامان رساندن اين موضوع بپردازند. بنابراين لازم است تا مردم خودشان، به صورت آگاهانه در جهت افزايش ايمنى وسايل مورد استفاده مشاركت داشته باشند.
به هر صورت ترديدى نيست كه مهمترين عامل بروز اين نوع حوادث غفلت و آگاه نبودن مردم است چرا كه اگر غيراز اين بود در برابر هشدارهاى مكرر كارشناسان لااقل هر سال با آمار پايين ترى از قربانيان اين حادثه روبرو مى شديم اما مثل اين كه چون اين قاتل پنهان غيرقابل حس و لمس است و بى بو و بى رنگ، مردم هنوز كشنده بودن آن را باور ندارند و براى همين به راحتى تسليم و قربانى آن مى شوند.

* بازى با آتش
ماجراى آتش سوزى هاى زمستانى به دليل استفاده از وسايل گرمايشى در فصل سرما نيز ماجرايى است كه امسال بخصوص با اجرايى شدن طرح سهميه بندى بنزين افزايش بيشترى داشته است. حمل ونقل و خريد و فروش بنزين به صورت غير قانونى و خارج از روش هايى كه معمول بوده توسط برخى افراد به واسطه رسيدن به سود آنهم در مقابل خطراتى كه جان آدم ها را تهديد مى كند گويا براى دلالان بنزين آنچنان اهميتى ندارد. اين موضوع را مى توان از لابه لاى حوادثى كه رخ داده است، فهميد. حوادث بسيارى كه بارها شنيده ايم مثلاً اين خبر كه ذخيره سازى ۱۰۰۰ ليتر بنزين در بشكه هاى ۵۰ ليترى در زيرزمين يك خانه و روشن كردن آتش براى گرم شدن توسط فرزند خانواده به آتش سوزى مهيبى منجر شد.
اتفاقاتى از اين دست در حالى رخ داده است كه سازمان آتش نشانى و خدمات ايمنى تهران بارها و بارها نسبت به ذخيره و نگهدارى بنزين در اماكن مسكونى و غير مسكونى هشدار داده است. به گفته براتى با وجود آن كه مدت زمان زيادى از اجراى طرح سهميه بندى بنزين نمى گذرد، اما حريق و حوادث متعددى در سراسر كشور اتفاق افتاده كه منجر به صدمات جانى و مالى فراوان شده است و نه تنها فرد خطاكار را در معرض خطر قرار داده است بلكه خانواده، همسايه و حتى مأموران آتش نشانى هم از گزند خطرات آن ايمن نبوده اند.
و بالاخره اين كه براتى هشدار مى دهد: «شهروندان نبايد تحت هيچ شرايطى بنزين را در منازل و محيط هاى كار خود نگهدارى كنند، بلكه بنزين بايد فقط در باك خودرو آن هم با رعايت نكات پيشگيرى از جمله بازديد و تست سيستم سوخت رسانى و رفع معايب آن در حداقل زمان مورد استفاده قرار بگيرد.»
خطر هميشه نزديك است و احتياط تدبير عاقلان. تا پايان زمستان هنوز روزها و شب هاى زيادى باقى مانده. مرگ نيز ساده است ونزديك. يادمان باشد كارى نكنيم كه وقتى زمستان مى رود زيبايى بهار را نبينيم.