] فاطمه اميرى]

نصب دستگاه هاى مراقبت الكترونيك (جى.پى.اس) بر روى اتوبوس هاى مسافربرى سبب كاهش تصادف هاى جاده اى شده است. «دلاور بابازهى» در حالى كه دنده را خلاص مى كند ترمز دستى اتوبوس اسكانياى سفيد رنگش را مى كشد. درها را باز مى كند و از پسر جوانى كه كنار دستش روى صندلى شاگرد راننده نشسته مى خواهد تا به مسافرها براى پياده شدن و گرفتن بارهايشان كمك كند و سپس رو به من مى گويد كه ۱۴ سال است در مسير تهران- اصفهان رانندگى مى كند و شاهد تصادف هاى خونين زيادى در اين مدت بوده، اما از وقتى بيشتر اتوبوس هاى اين مسير به دستگاه «جى.پى.اس» مجهز شده اند، او و رانندگانى نظير او كه به آرام و با احتياط راندن و رعايت مقررات حين رانندگى اهميت بيشترى مى دهند، خيال آسوده ترى دارند. چرا كه كاهش آمار تصادف ها به معناى برقرارى امنيت بيشتر براى رانندگان و مسافران است.

در هفته هاى گذشته، فرمانده پليس راه كشور، آمارى از كاهش تصادف در جاده هاى كشور داد. طبق اين آمار، از ميزان تلفات در تصادف هاى جاده اى در آبان سال ۸۶ در مقايسه با سال گذشته ۳۸۴ نفر كاسته شده است. چنانچه آمار پزشكى قانونى هم نشان مى دهد تعداد كشته هاى تصادف در جاده ها در آبان ماه امسال ۲۲‎/۲ درصد از آمار تصادف هاى آبان ماه سال گذشته كمتر شده است.
سرهنگ عليرضا اسماعيلى همچنين گفت: «در هشت ماه ابتداى سال ۸۶ ، ۲۵۰۱ نفر كمتر از مدت مشابه در سال گذشته كشته شده اند در حالى كه در هشت ماه سال ۸۵ ، ۱۴ هزار و ۶۰۷ نفر در تصادف هاى جاده اى كشته شده بودند، اين رقم در سال ۸۶ ، ۱۲ هزار و ۱۰۷ نفر است.»
رئيس پليس راه كشور اين آمار را به بهره گيرى از سيستم مراقبت الكترونيك استفاده از سيستم «جى.پى.اس» نسبت داد و همچنين گفت: «با تصميم گيرى سريع مسئولان مى توانيم تمام جاده هاى كشور را تا پايان سال ۸۷ به دوربين كنترل سرعت و برخى سيستم هاى ديگر مراقبت الكترونيك مجهز كنيم.» اين آمار البته با وجود افزايش حجم ۱۳ درصدى سفرها در هشت ماه سال ۸۶ به دست آمده است.
* جعبه سياه اتوبوس
صبح ساعت ۷‎/۳۰ كه «دلاور بابازهى» راهى تهران شد، با سرعت مطمئنه راند و شش ساعت بعد ۳۷ مسافرش را به مقصد رساند. روز هاى اول كه دستگاه «جى.پى. اس» روى داشبورد اتوبوس او نصب شد به سختى با غريبه اى با آرم بزرگ زرد رنگ كه بر روى آن نوشته شده بود «P.S.G » كنار آمد. همكارانش هم به اين دستگاه «جعبه سياه اتوبوس» نام دادند، چرا كه فكر مى كردند بدون اين كه آنها بخواهند مى تواند به محض روشن شدن اتوبوس همه حركت آنها را حين رانندگى ثبت كند.
سرهنگ عليرضا اسماعيلى مى گويد: «سيستم جى.پى.اس با كمك ۲۴ ماهواره اين امكان را به پليس راه مى دهد كه تردد اتوبوس را لحظه به لحظه كنترل و تخلف هايى نظير سرعت توقف و جهت حركت خودرو را ثبت كند.» به تدريج دستگاه هاى «جى.پى.اس» براى رانندگان اتوبوس هاى بين شهرى به غريبه آشنا تبديل مى شود. اما «دلاور بابازهى» در دومين روز دومين ماه پائيز، هنگام عبور از آزادراه تهران- قم در مسير مقابل شاهد تصادف و خروج اتوبوسى بود كه از جاده منحرف شد و با از دست دادن تعادل، منجر به مرگ شش نفر و مجروح شدن ۲۲ نفر از سرنشينانش شد. كارشناسان پليس راه بعد از حضور در محل تصادف و بررسى اوضاع، بى احتياطى و كم تجربگى راننده را عامل مهم در اين تصادف اعلام كردند، اما اين را هم افزودند كه «آزاد راه قم - تهران با ۲۷ هزار تردد وسايل نقليه نياز به نصب دستگاه هاى كنترل هوشمند ITS نيز دارد.»
* در پى راه هاى تازه
رانندگى در جاده هايى كه طبق اعلام مسئولان وزارت راه فقط حدود دو درصد آنها آزادراه هستند، براى «دلاور بابازهى» كه به واسطه اين شغل هزينه هاى زندگى خانواده اش را تأمين مى كند، كار سخت و شايد هم ترسناكى باشد. وضع نامطلوب جاده ها، پائين بودن سطح ايمنى و كم عرض بودن آنها، در مواقع زيادى سبب مى شود كه خطر در هر كيلومتر از راه در تعقيب راننده ها باشد.
«دلاور بابازهى»به قرآن كوچك بالاى سرش دست مى كشد. بخش زيادى از آرامش و سفر را اين يا دآورى معنوى براى او تأمين مى كند، اما اوضاع مى تواند به گونه اى هم پيش برود كه در نهايت بهبودى و ايمنى بيشترى هنگام سفر براى رانندگانى نظير او به همراه بياورد. طبق آمار پليس راه ۴۵‎/۷ درصد از تلفات فوتى و ۴۹‎/۹ درصد از متوفيان مربوط به تصادفاتى است كه يك طرف آن اتوبوس يا كاميون است. پليس راه معتقد است از وقتى كه اتوبوس هاى مسافربرى در برخى راه هاى كشور به دستگاه جى پى اس مجهز شده اند، تعداد تخلفات از ۱۱ مورد در هر ماه به يك يا دو مورد كاهش پيدا كرده است. از ديدگاه آنها، سيستم مراقبت الكترونيك مى تواند مكمل كار پليس باشد. حتى در شهرها نيز دستگاه هاى الكترونيكى در كاهش آمار تخلفات رانندگى مؤثرند.
به عقيده كارشناسان مديريت شهرى براى كنترل جرايم رانندگى بايد به راه هاى تازه اى فكر كرد كه افزايش جريمه ها و استفاده از سيستم مراقبت الكترونيك از جمله اين شيوه ها است. اين كارشناسان مى گويند: «ريسك هنگام رانندگى بالا رفته است. راننده ها مطمئن نيستند كه پليس آنها را مى بيند. حتى در صورت ديده شدن، باز هم مطمئن نيستند كه حتى جريمه مى شوند و يا در صورت جريمه شدن بايد آن را بپردازند.» سه عنصر جاده، راه و انسان براى بهبود وضع رانندگى و افزايش ايمنى بايد در كنار هم مورد توجه قرار گيرند. اما سرهنگ عليرضا اسماعيلى مى گويد: «كنترل انسان براى حفظ ايمنى حمل و نقل يكى از آسان ترين و كم هزينه ترين راه حل است. با هزينه كمى مى توانيم راه ها را به وسايل مراقبت الكترونيك مجهز كنيم.»
* پليس هميشگى
سيستم مراقبت الكترونيك كه خودش را با دوربين هاى كنترل سرعت و دستگاه هاى جى.پى.اس به مردم معرفى كرده، سال هاست كه در كشورهاى پيشرفته به شكل گسترده مورد استفاده قرار مى گيرد. آمار تلفات رانندگى در كشورهاى ۱۵ گانه عضو اتحاديه اروپا با برقرارى سيستم مراقبت الكترونيك تغيير آشكار مى كرد. اين آمار در يك دوره ۳۵ ساله از سال ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۵ به ميزان ۶۰ درصد كم شده اما بيشترين كاهش مربوط به سال هايى است كه كنترل ترافيك و امنيت جاده اى از طريق سيستم مراقبت الكترونيك انجام گرفته است.
سرهنگ اسماعيلى مى گويد: «ما به لحاظ جغرافيايى، كشور وسيعى داريم. طول راه هاى شوسه كشور در حدود ۱۸۰ هزار كيلومتر است. تنوع اقليمى، تنوع جمعيت و ساختار ادارى كشور به گونه اى است كه ميزان سفرهاى بين شهرى در كشور بالا است. حجم بيشتر اين سفرها در جاده هاى كشور است و فقط ۱۰درصد آن از طريق راه آهن صورت مى گيرد. ضمن آن كه مردم به علت ارزان تمام نشدن حمل و نقل عمومى، بيشتر مواقع سفر با اتومبيل خود راترجيح مى دهند. همه اين موارد بار حمل و نقل جاده اى را افزايش مى دهد. اما ما همچنان به شيوه هاى گذشته و با تكيه بر نيروى انسانى در صدد كنترل وضع عبور و مرور جاده اى هستيم. اما استفاده از منابع انسانى هم ديگر مقرون به صرفه نيست.»
بخش قابل توجهى از تصادف ها در فاصله كمى از ايستگاه هاى گشت پليس اتفاق مى افتد. اين به آن معنا است كه مردم هنگام ديدن پليس آرام تر مى رانند و مقررات را رعايت مى كنند و تخلف هاى رانندگى خود را براى مكان ها و زمان هايى كه هيچ مأمور پليسى نيست، باقى مى گذارند. سرهنگ اسماعيلى معتقد است «سيستم كنترل الكترونيك پاسخ بسيار مناسبى براى نياز به مراقبت هميشگى و دائم است.» وقتى كه هر راننده اى به محض استارت زدن اتومبيل و روشن كردن آن احساس كند زير نظارت پليس است.
سرهنگ اسماعيلى مى گويد: «با اين سيستم ها، ميزان خطاى انسانى دركنترل تخلف هاى رانندگى كم مى شود. چرا كه اين بار ابزار دقيق و الكترونيك كار ثبت تخلف هاى رانندگى را انجام مى دهد. در اين حالت، كنترل راننده هم بيشتر مى شود. فرد به جاى اين كه فقط در حضور پليس مقررات را رعايت كند، خود به خود اقدام به كنترل خودش مى كند. در شرايطى كه تصادف، محصول تخلف است، دستگاه هاى الكترونيك به يارى پليس مى آيند و كار كنترل حمل و نقل را دقيق تر مى كنند. از طرفى ميزان مواجهه پليس با مردم هم كم مى شود. الآن بخشى از گلايه هاى مردم به خاطر برخورد بين آنها و پليس است. از تنش هاى پليس كم شده و جلوى فرسودگى نيروها هم گرفته مى شود. اين كار از لحاظ اقتصادى هم به صرفه است. وقتى نصب ابزار ساده اى نظير P.S.G در اتوبوس هاى بين شهرى مى تواند بسيارى از تخلف ها راكاهش بدهد، چرا نبايداز اين موضوع استقبال شود.» دستگاه هاى متعددى در داخل كشور مى توانند به اجراى طرح گسترده تر سيستم مراقبت الكترونيك كمك كنند، وزارت راه و ترابرى و پليس راه كشور از جمله مراكز مرتبط با اين طرح هستند.
* * *
پليس قصد دارد از طريق دستگاه هاى «جى.پى.اس» رانندگانى كه تخلف نداشته باشند را به مردم معرفى كند. اين روز ها دلاور بابازهى راننده خط تهران- اصفهان به اين فكر مى كند كه شايد نام او هم در زمره اين رانندگان ثبت شود. در اين صورت او به همه معرفى خواهد شد و اين مى تواند برايش خوشحال كننده باشد.