اصلاح جامعه، هدف قيام امام حسين(ع)

\ قم ـ امام جمعه موقت قم گفت: علت اصلى قيام امام حسين عليه السلام جلوگيرى از انحراف در حكومت و امت اسلامى و اصلاح جامعه بود. آيت الله ابراهيم امينى در خطبه هاى نماز جمعه قم در حرم مطهر حضرت معصومه سلام الله عليها اظهار داشت: حضرت سيدالشهدا عليه السلام انجام فرايض امر به معروف و نهى از منكر را در عالى ترين مرتبه آن يعنى با شهادت انجام داد. وى حادثه كربلا را تلخ ترين حادثه تاريخ برشمرد و خاطرنشان كرد: امام حسين عليه السلام با نثار خون خويش موجب احياى سيره پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله شد. آيت الله امينى با بيان اين كه بايد تاريخ ۲۰ ساله حكومت معاويه مورد بررسى قرار بگيرد.

طرح مسائل خرافى در شأن عزادارى ها نيست

\ مشهد ـ امام جمعه مشهد گفت: بيان و ترويج مسائل خرافى درباره شخصيت ائمه عليهم السلام از جمله حضرت ابوالفضل عليه السلام در مراسم عزادارى ايام محرم و صفر در شأن اين مراسم نيست و به آن ضربه مى زند. حجت الاسلام والمسلمين سيداحمد علم الهدى در خطبه هاى نمازجمعه مشهد در تاسوعاى حسينى عليه السلام در جوار بارگاه منور رضوى، افزود: بيان مباحثى چون داشتن بازوى پهن، سينه سترگ، قداره و شمشيركشى و مانند آن درباره قمر بنى هاشم عليه السلام به هيچ عنوان شايسته و صحيح نيست.

تمام لحظات تاسوعا و عاشورا درس است

\ يزد ـ نماينده ولى فقيه و امام جمعه يزد با بيان اين كه تمام لحظات تاسوعا و عاشورا درس است گفت: اين دو روز از عظمت والايى برخوردار هستند.
حجت الاسلام والمسلمين محمدعلى صدوقى در خطبه هاى نمازجمعه يزد با بيان برخى ويژگى هاى تاسوعا و عاشوراى حسينى افزود: حضرت عباس علمدار نهضت عاشورا است. وى همچنين با اشاره به رواج برخى خرافات در عزادارى ها خاطرنشان كرد: عزادارى ها بايد سنتى و به دور از هرگونه خرافات باشد و مداحان اهل بيت نيز بايد اشعار مناسب و روضه هاى ناب و دقيقى را بخوانند.

تأكيد بر عزادارى سالم در محرم و صفر
\ اصفهان ـ امام جمعه اصفهان، گفت: ما با برپايى مراسم عزادارى امام حسين عليه السلام، مرام شيعه را رشد مى دهيم.
آيت الله سيديوسف طباطبايى نژاد، در خطبه هاى نماز جمعه اين هفته اصفهان، افزود: در عزادارى ها نبايدكارى كنيم كه موجب تنفر ديگران شود. وى اظهار داشت: بايد با شيوه درست عزادارى، مردم دنيا را جذب و متصل به
اهل بيت عليهم السلام و امام حسين عليه السلام كنيم.

عاشورا تجلى ايستادگى در برابر دشمنان خداست

\ سنندج ـ امام جمعه اهل سنت سنندج گفت: واقعه عاشورا تجلى ايستادگى و مقاومت مسلمان واقعى در برابر كفر و دشمنان خدا و دين اسلام است.ماموستا حسام الدين مجتهدى در خطبه هاى نماز جمعه اين هفته سنندج افزود: امام حسين عليه السلام و يارانش در حماسه خونين كربلا با ايثار جان و مال خود سنت هاى نبوى را احيا و دشمنان خدا، قرآن و پيامبر صلى الله عليه و آله براى هميشه رسوا و رو سياه كردند.

اقتدا به امام حسين (ع)تضمين موفقيت انقلاب

\ اراك ـ امام جمعه موقت اراك، گفت: موفقيت انقلاب اسلامى ايران با تأسى و اقتدا به قيام خونين امام حسين عليه السلام تضمين شده است. حجت الاسلام على اكبر فصيحى، در خطبه هاى نمازجمعه اراك، افزود: امام راحل با توكل بر خدا و پشتيبانى مردم و با حركت در مسير امام حسين عليه السلام موجب پيروزى انقلاب اسلامى ايران شد كه ادامه حيات طيبه آن نيز تأسى به امامت است.

تشريفات، روح عزادارى ها را مخدوش مى كند

\ فارس ـ نماينده ولى فقيه در استان فارس و امام جمعه شيراز بر لزوم ساده و خالص برگزار شدن عزادارى هاى امام حسين عليه السلام تأكيد كرد و گفت: تشريفات زايد روح عزادارى ها را مخدوش مى كند و خلوص آن را مى گيرد.
آيت الله محى الدين حائرى شيرازى در خطبه هاى نماز جمعه شيراز افزود: از جمله اين تشريفات گرداندن علم ها و چيزهاى اضافى است، علم گردانى در عزادارى اشكال شرعى ندارد اما بايد مواظب باشيد كه يك هيأت عزادارى در علم و اين تشريفات خلاصه نشود. وى اظهار داشت: اينها اختراعاتى است كه به عزادارى ها اضافه شده است.

عالم وامدار حضرت سيدالشهدا(ع) است

\ زنجان ـ نماينده ولى فقيه در استان و امام جمعه زنجان، گفت: امام حسين عليه السلام وامدار هيچ كس نيست، بلكه تمام عالم وامدار آن حضرت هستند. حجت الاسلام والمسلمين محمدتقى واعظى در خطبه هاى نمازجمعه زنجان، افزود: امام حسين عليه السلام ثقل عالم هستى و لنگر آرامش و سكوت براى جوامع اسلامى است. وى با بيان اين كه سيدالشهدا كلام خود را با حمد خدا آغاز مى كردند، گفت: سالار شهيدان حضرت امام حسين عليه السلام تمام قرآن و اصحاب حضرت نيز بهترين مفسران عينى كلام الله در روز عاشورا بودند و چه خوب آن را تفسير كردند.

تأثيرات قيام امام حسين (ع) بر فرهنگ اسلام

\زاهدان ـ نماينده ولى فقيه در سيستان و بلوچستان هدف از قيام عاشورا را اقامه عدل، نماز و جلوگيرى از فساد دانست. حجت الاسلام و المسلمين عباسعلى سليمانى در نماز جمعه ظهر روز تاسوعا در مصلاى قدس زاهدان بيان كرد: ويژگى مهمى كه پس از قرن ها قيام امام حسين عليه السلام را زنده نگه داشته است روحيه شجاعت، آزادگى و ظلم ستيزى سيدالشهدا عليه السلام است كه در فرهنگ مردم دنيا به ويژه مسلمانان و شيعيان تأثير عميقى گذاشته است.
امام جمعه مسجد مكى اهل سنت زاهدان نيز گفت: قيام امام حسين عليه السلام نبرد اهل حق عليه ظالمان زمان و اهل باطل بود. مولوى عبدالحميد اسماعيل زهى در خطبه هاى نماز اين هفته مسجد مكى اهل سنت زاهدان بيان كرد: از ابتداى عالم تاكنون همواره درگيرى ميان حق و باطل وجود داشته و هميشه نيز پيروزى با اهل حق بوده است. وى اظهار داشت: عده اى كه فكر مى كنند تنها با انجام عبادت به بهشت مى روند در اشتباهند زيرا بهشت متعلق به كسانى است كه علاوه بر انجام عبادات در مقابل ظالمان نيز مقاومت مى كنند.

گزارش خبرنگاران «ايران» از آيين هاى
بزرگداشت حماسه كربلا در سراسر كشور
ايران در ماتم سالار شهيدان
گروه شهرستانها: آيين هاى سوگوارى تاسوعا و عاشوراى حسينى با شكوه فراوان و با حضور عزاداران و دوستداران خاندان عصمت و طهارت عليهم السلام در سراسر ايران اسلامى برگزار شد. آنچه در پى مى آيد، گوشه هايى از شكوه عزادارى مردم سراسر كشور است.
* فارس، در داغستان تاسوعا خون گريست
همزمان با تاسوعاى حسينى مردم مناطق مختلف استان فارس با برگزارى آيين هاى عزادارى و سوگوارى ياد علمدار كربلا حضرت ابوالفضل العباس عليه السلام را گرامى داشتند و در رثاى سقاى دشت كربلا به نوحه خوانى و مرثيه سرايى پرداختند.
آستان قدسى حضرت احمد ابن موسى شاهچراغ عليه السلام به عنوان كانون اصلى برگزارى آيين هاى عزادارى حضرت اباعبدالله در روز تاسوعا نيز ميزبان هزاران نفر از عزاداران حسينى و دلسوختگان اهل بيت عليهم السلام بود.
هيأت هاى عزادارى كه از نقاط مختلف شيراز به حرم مطهر حضرت شاهچراغ عليه السلام آمده بودند در روز تاسوعا و عاشورا با نوحه خوانى و سينه زنى به عزادارى پرداختند.
امسال اغلب هيأت هاى عزادارى در شيراز سعى كردند به جاى گرداندن تصاوير مشتبه منتسب به امام حسين عليه السلام و حضرت ابوالفضل عليه السلام در روز تاسوعا از تصاوير شهداى انقلاب اسلامى استفاده كنند.
گزارش هاى رسيده از ساير شهرستان هاى فارس نيز حاكيست مردم در مساجد، حسينيه ها و بقاع متبركه اين شهرستان ها با برگزارى آيين هاى عزادارى، تاسوعاى حسينى را گرامى داشتند.
* تجلى عشق به سرور آزادگان در اردبيل
عاشقان اهل بيت عليهم السلام در اردبيل با برپايى آيين هاى باشكوه ويژه عزادارى هاى روز تاسوعا فضاى جاى جاى اين استان را سرشار از معنويت كردند.
جمعيت انبوه از كودكان كم سن و سال گرفته تا پيرمردان ريش سفيد در حالى كه چشمان و گونه هايشان در ماتم حسينى اشك آلود است از سپيده دم تاسوعا تا غروب عاشورا رهسپار كوچه و بازار، مساجد و تكاياى شهر شدند.
سوز و سرماى هوا چون تازيانه اى بر پيكر نيمه عريان عزاداران كه بايد پس از چندين روز و شب سينه زنى و زنجيرزنى خسته باشند فرود مى آمد اما عشق حسين عليه السلام سوز و سرما و خستگى نمى شناسد.
پيرمردانى كه در روزهاى عادى با اندك سرد شدن هوا ياراى بيرون رفتن از خانه حتى براى انجام ضرورى را نداشتند در سرماى بيش از ۳۰ درجه سانتيگراد زير صفر اردبيل پيشاپيش نوجوانان و جوانان از محله اى به محله اى ديگر و از مسجدى به مسجدى ديگر به عزادارى رفتند كه گاهى اين عزادارى ها تا پاسى از شب ادامه يافت.
روز جمعه كه مصادف با تاسوعاى حسينى بود بسيارى از دوستداران خاندان نبوى براساس يك سنت ديرينه ويژه اردبيل به ياد خيمه هاى تاريك حرم ابا عبدالله الحسين عليه السلام در مساجد اردبيل اقدام به روشن كردن شمع كردند كه نذر بسيارى از ساكنان اين شهر از كودكان گرفته تا كهنسالان است.براساس اين آيين عزاداران اردبيلى با حركت گروهى يا انفرادى در كوچه و بازار شهر با سردادن شعارها و رجزهاى مذهبى در هر مسجد يك شمع نذرى روشن مى كنند كه مجموع تعداد اين شمع ها اغلب به ۴۱ عدد مى رسد.
در بين افرادى كه در آيين پخش شمع امسال در اردبيل شركت كرده اند صدها نفر از عاشقان خاندان نبوى ديده مى شدند كه با پاى برهنه در مسير مساجد مختلف حركت مى كنند. اين درحالى بود كه سطح بسيارى از كوچه هاى شهر را لايه هاى ضخيم يخ پوشانده و دماى هوا در گرمترين ساعات روز هم زير صفر بود.
* مردم همدان در غم سالار شهيدان به سوگ نشستند
مردم نقاط مختلف استان همدان، روز تاسوعا و عاشوراى حسينى را در غم جانكاه سرور و سالار شهيدان، اباعبدالله الحسين عليه السلام، به سوگ نشستند.
دسته هاى عزادارى و سينه زنى در نقاط مختلف اين استان، با برپايى هيأت هايى جلوه خاصى به آيين هاى ايام محرم بخشيدند. مساجد، حسينيه ها و تكايا امروز در تاسوعاى حسينى نذورات مردمى را در بين عاشقان ثارالله توزيع مى كردند.
حضور مردم در آيين نماز جمعه همدان پرشورتر از هفته هاى پيش بود و فضاى حاكم بر مجلس حال و هواى ديگرى داشت.
مردم همچنين نذورات خود از قبيل هليم و آش را به در خانه ها برده و بين مردم توزيع كردند.
حضور خردسالان و افراد مسن در مجلس عزادارى در شهر همدان جلوه باشكوهى به اين مجالس بخشيده بود.
تاسوعا و عاشوراى حسينى در همدان همه ساله با برپايى مجالس باشكوه عزادارى با دعوت از مداحان اهل بيت عليهم السلام باشكوه تر برگزار مى شود.
* كهگيلويه و بويراحمد در سوگ سالار شهيدان
مردم شهرستان گچساران در استان كهگيلويه و بويراحمد در تاسوعاى حسينى در فراق عاشوراييان اشك ماتم ريختند و با راه انداختن دسته هاى زنجير زن و سينه زن در مساجد، خيابان ها و روستاهاى اين شهرستان ياد ابوالفضل العباس پرچمدار كربلا را گرامى داشتند.
مردم در روز تاسوعاى حسينى از نخستين ساعت هاى جمعه در حالى كه جامه هاى سياه برتن داشتند با تشكيل دسته هاى عزادار و نوحه خوانى به سبك سنتى و محلى تاسوعاى حسينى را گرامى داشتند.
برخى عزاداران حسينى پس از اجتماع در تكايا، حسينيه ها، هيأت هاى مذهبى و مساجد در صفوف منظم در قالب دسته هاى زنجيرزن و سينه زن در خيابان هاى شهر به عزادارى پرداختند.
حضور قشرهاى مختلف مردم بويژه جوانان در عزادارى اين ايام در شهر گچساران چشمگير بود و حضور دسته هاى عزادار تا ظهر جمعه در مساجد و خيابان هاى سطح شهر ادامه داشت. گروه هايى از مردم نيز در اين روز با توزيع نذورات ميان عزاداران ارادت خود را به اباعبدالله الحسين عليه السلام و ۷۲ تن از ياران باوفايش نشان دادند.آيين سوگوارى تاسوعاى حسينى در شهر باشت از توابع گچساران و مردم عزادار اين بخش به ياد حماسه خونين كربلا با زنجيرزنى و سينه زنى به عزادارى پرداختند.
* سوگوارى مردم زنجان در ماتم شهداى هميشه جاويد دشت نينوا
زنجان در سالروز شهادت سالار شهيدان حضرت امام حسين عليه السلام حال و هواى معنوى خاصى به خود گرفت و در ماتم شهداى هميشه جاويد دشت نينوا به سوگ نشست.
در عاشوراى حسينى، مراسم هاى عزادارى عاشقان گل ها و غنچه هاى گلستان شهادت و ايثار به اوج خود رسيد و جاى جاى اين خطه از ميهن اسلامى را زمزمه عارفانه، شور، ناله و اشك ماتم سوگواران عطرآگين ساخت.
هيأت هاى عزادار در قالب دسته هاى سينه و زنجيرزنى، با چشمانى گريان و حسين، حسين گويان به طرف حرم مطهر امامزاده حضرت سيدابراهيم عليه السلام و اماكن مقدس حركت كرده و با اجتماع در اين محل ها به سوگوارى پرداختند. برگزارى مراسم شبيه خوانى كه تداعى گر صحنه هاى حماسى كربلا در روز عاشوراست، جلوه خاصى به عزادارى عاشقانه مردم سياهپوش اين استان بخشيد و دل هاى به سوگ نشستگان را داغدار كرد. علاوه بر پخش نذورات از سوى مردم، رانندگان وسايل نقليه شخصى و عمومى نيز در روز عاشورا و با الصاق كلمه صلواتى بر شيشه خودروهاى خود، مردم سوگوار را به صورت رايگان جابه جا و بدين سان نسبت به عزيز فاطمه سلام الله عليها ابراز عشق كردند.
روشن كردن شمع و توزيع لامپ در مساجد و تكايا در شب هاى تاسوعا و عاشورا، زيارت اهل قبور، دادن ناهار و شام نذرى، برپايى محفل زيارت عاشورا، طبخ و پخش انواع غذا، حلوا، حليم، شله زرد، شير، شربت و آب به ياد تشنه لبان صحراى نينوا از جمله رسوم و مراسم ديرينه اى است كه همه ساله در شب و روز شهادت سومين اختر تابناك امامت و ولايت به طرز باشكوهى در مناطق مختلف استان زنجان برگزار مى شود.
شام غريبان ديگر مراسمى است كه در پايان روز عاشورا و پس از تاريك شدن هوا به ياد خرابه نشينان دشت نينوا در زنجان برپا شد.
* بوشهر غرق در ماتم شد
استان بوشهر در ۳ روز گذشته با برگزارى آيين هاى ديرينه عزادارى شهادت مظلومانه اباعبدالله الحسين عليه السلام و بزرگ پرچمدار كربلا حضرت ابوالفضل غرق در ماتم و عزا شد.
مردم خداجوى استان بوشهر با حضور خود در مساجد و تكايا و برپايى آيين هاى عزادارى اباعبدالله الحسين عليه السلام و شهداى كربلا به سوگ نشستند.
مردم سوگوار اين استان نداى «هل من ناصراً ينصرنى» اباعبدالله الحسين عليه السلام را با ريختن اشك ماتم، سينه زنى، زنجيرزنى، دمام زنى و بر تن كردن رخت سياه پاسخ گفتند.
مردم استان بوشهر با راه اندازى دستجات سينه زنى، زنجيرزنى و دمام زنى اين مصيبت بزرگ را به پيشگاه حضرت ولى عصر (عج) تسليت گفتند.
در تاسوعا و عاشوراى حسينى هيأت هاى عزادار اباعبدالله الحسين عليه السلام در حركت خود در كوچه و خيابان ها و با خواندن اشعارى پيرامون مصيبت هاى امام حسين عليه السلام و ياران باوفايش اشك ماتم ريختند.
مردم استان بوشهر در اين روز با سياهپوش كردن سردر هاى منازل، مغازه ها، مساجد، تكايا و برافراشتن بيرق هاى سياه با قافله حسين بن على عليه السلام هم ناله شدند.
* نداى يا حسين و يا اباالفضل در قم طنين انداز شد
همزمان با تاسوعا و عاشوراى حسينى، نداى «يا حسين» عليه السلام، «يا اباالفضل علمدار» و «يا ساقى دشت نينوا» در قم طنين انداز شد ودلسوختگان اباعبدالله الحسين عليه السلام عالى ترين جلوه هاى ارادت به خاندان عصمت و طهارت عليهم السلام را به نمايش گذاشتند.
مردم قم در سوگ آن حضرت و ياران با وفايش بويژه حضرت اباالفضل العباس عليه السلام سقاى دشت كربلا و سالار لشكر امام حسين عليه السلام بر سر و سينه زدند و صداى پير و جوان و زن و مرد عاشق ولايت و امامت به آسمان رفت.
حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها كه سراسر سياهپوش است، پذيراى خيل عظيم سوگوارانى شده كه ازمناطق مختلف استان و كشور دراين مكان حضور پيدا كرده و در غم جانكاه سيد و سالار شهيدان عليه السلام وحضرت عباس عليه السلام به سوگوارى مشغول بودند.
دسته هاى عزادارى درقالب هيأت هاى سينه زن و زنجير زن پس از عبور از خيابان هاى اصلى شهر وارد حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها شده و اين مصيبت بزرگ را به آن بانوى گرامى اسلام تسليت گفتند.
حضور جوانان و نوجوانان و حتى كودكان در آيين هاى عزادارى و دسته هاى سوگوارى جلوه خاصى به اين آيين باشكوه و معنوى داده و نوحه سرايى مداحان اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام نيز در قم طنين انداز شد.
* مردم عزادار خوزستان در روز عاشورا اشك ماتم ريختند
مردم عزادار استان خوزستان با حضور در تكايا، مساجد و هيأت هاى عزادارى به ياد امام حسين عليه السلام و ۷۲ يار با وفايش اشك ماتم ريختند.
عزادارى اين خطه از سرزمين ايران اسلامى كه از آغازين روزهاى دهه محرم الحرام شور و نوايى خاص گرفته بود، در روزهاى اخير به اوج خود رسيد.
مردم مؤمن و محب اهل بيت استان خوزستان همزمان با تاسوعا و عاشوراى حسينى به برپايى دسته هاى عزادارى در خيابان ها پرداخته و حماسه امام حسين عليه السلام را گرامى داشتند.
در مراسم عزادارى واقعه كربلا كه همراه با نوحه خوانى و سينه زنى دسته ها بوده، حضور جوانان جلوه خاصى به عزادارى ها داده است.
شب گذشته مراسم نمادين خداحافظى با
ابا عبدالله الحسين عليه السلام و ياران با وفايش در برخى هيأت هاى عزادارى و مراسم تعزيه برگزار شد كه اين مراسم در پايان همراه بانوحه خوانى بوده است. در عاشوراى حسينى هيأت هاى عزادار با برپايى مراسم سوگوارى اشك ماتم ريخته و با پاى برهنه ياد و خاطره حماسه ظهر عاشورا را گرامى داشتند.
* جلوه هاى عزادارى مردم گيلان با برپايى نماز ظهر عاشورا
همزمان با فرارسيدن عاشوراى حسينى، عزادارى هيأت هاى مذهبى شهرها و روستاهاى استان گيلان با اقامه نماز ظهر عاشورا به اوج خود رسيد. مناطق مختلف شهرى و روستايى استان گيلان در شهادت سالار شهيدان و ياران با وفايش طى شب گذشته و امروز به سوگ نشستند و با راه اندازى كاروان هاى عزادارى، كربلاى دل را به معلا پيوند زدند.
در جاى جاى گيلان، عزاداران حسينى با برپايى نماز ظهر عاشورا يك بار ديگر با پيشواى آزادگان حضرت امام حسين عليه السلام در راستاى احياى اسلام ناب محمدى صلى الله عليه و آله پيمان بستند. در دهه اول محرم در استان گيلان دسته هاى عزادارى در قالب هيأت سينه زنى و زنجيرزنى تا پاسى از شب سوگوارى مى كنند كه اين مراسم هاى معنوى در شب و روز تاسوعا و عاشورا به اوج خود مى رسند.
پخش شربت، آب، پخت آش و غذاى نذرى از جمله آداب و رسومى است كه بسيارى از خانواده هاى استان گيلان در اين ايام براى كسب ثواب و به عشق قرب الهى انجام مى دهند.
همچنين در برخى از شهرستان ها نظير لاهيجان و آستانه اشرفيه واقع در شرق گيلان آيين هاى ويژه اى در اين ايام برگزار شد..
مردم شهرستان لاهيجان با برپايى آيين هاى ويژه اى سوگوارى نظير راه اندازى دسته هاى سوگوارى و برپايى مراسم عزادارى در مسجد بزرگ اكبريه، ۴ پادشاه و آقاسيد حسين مير شمس الدين بار ديگر مراتب ارادت خود را به سالار شهيدان  امام حسين عليه السلام به نمايش گذاشتند.

[محمد مير شكرايى ]

«مگر سپاه نبودى به همراه آن شاه
كه گشته كشته به دست گروه نامه سياه »
طبال طبل بركوس عشق مى كوبد و شيپور، صداى شيون ها را به همراهى مى جويد، شور و عشقى دوباره از اين دست گويى كه كربلايى ديگر در راه است، سينه ها چاك مى كنند و دست ها بر ديده و سر مى كوبند شايد كه اشقيا شرم گيرند از خاندان خدا.
تمام سال نذرى در گوشه دل پنهان مى كنند، باشد كه محرم فريادهايشان يكصدا شود با هفتاد و دو تن و گوش فلك مرحمتى از عزيز پيغمبر نصيبشان كند كه عامه هميشه قهرمان ساز و پهلوان پرور بوده است و شخصيت ها و قهرمانان تاريخى همه گاه فراتر از تاريخ رفته اند و به صورت اسطوره از دل فرهنگ عامه بيرون آمده اند. در فرهنگ سنتى ما همواره مراسم آيينى و اسطوره اى با مفاهيم متنوع برگزار مى شده اند و دست مايه هاى نمايش هاى آئينى ايران در قالب عزادارى بوده اند ، در اين ميان مهم ترين و شايد اصلى ترين اين مراسم سوگوارى، اجراى تعزيه و دسته هاى نخل گردانى و حمل تابوت هاى تمثيلى شهيدان دينى و تاريخى است كه گويى در زندگى روزانه ما حياتى دوباره مى يابد.
به قول «ميرچا الياده»، نمايش و تكرار واقعه قدسى كه در زمان گذشته روى داده، تحقق بخشيدن به حضور دوباره آن واقعه در زمان كنونى است. شايد كه با به نمايش در آوردن رويدادها، قداستشان تجلى دوباره بيابد.
پيرامون ريشه هاى تاريخى تعزيه و سوگوارى ماه محرم و پيوند تعزيه و مراسم نخل گردانى با اسطوره و فرهنگ ۳ پرسش را مى توان مطرح كرد:
* پيوند تعزيه و مراسم سوگوارى ماه محرم با اسطوره، تاريخ و فرهنگ عامه چيست
* رسم نخل گردانى در دسته هاى عزا چه مفهومى دارد و علل پديد آمدن اين رسم را چگونه مى توان بررسى كرد
* آيا مى توان اين آيين را بقايايى از اسطوره هاى كهن و تكرار آيين هاى تاريخى گذشته دانست
تعزيه ومراسم ماه محرم در واقع نسبتى مانند جزء و كل با هم دارند و تعزيه خوانى بخشى از مراسم ماه محرم است. آنچه بيشتر بايدبه آن توجه شود مراسم محرم و سوگوارى هاى محرم است. تعزيه در دل مراسم هاى ماه محرم جاى دارد. برگزارى اين مراسم در ايران سابقه اى بيش از ۵ هزار سال دارد. يعنى ريشه هاى آن به تمدن هاى كهن فلات ايران بر مى گردد. در اين باره سند مكتوب داريم كه اين مراسم باقى مانده از تمدن سومر است، سومرى ها قومى بودند كه از فلات ايران به سمت جنوب غربى منطقه وجنوب ميان رودان كوچ كردند و اسناد و مدارك فراوانى وجود دارد كه اين مردم داراى زمينه هاى مشترك فرهنگى با فلات ايران بوده اند. در اين تمدن جهت مقدس، شمال شرقى (كوه هاى زاگرس) است.
يكى از نشانه هاى جالب به جاى مانده از اين تمدن آيين هاى سوگوارى است. در اين آيين هاى سوگوارى و شيوه هاى برگزارى و زمان و مدت آن، همگونى بسيار زيادى مى توان ديد، البته آيين هاى سوگوارى در فلات ايران فقط به همين خلاصه نمى شود. در سمت ديگر ايران يعنى جنوب شرقى هم آيين هاى ديگرى داريم. همچنين در شمال شرقى ايران نشانه هاى زيادى از آيين هاى سوگ سياوش داريم مثلاً در شمال بخارا آيين هايى داريم كه در تاريخ بخارا كه ابوبكر محمد بن جعفر نرشخى، يك هزار سال پيش آن را مكتوب كرده است، عنوان شده و اطلاعاتى را پيش روى ما مى گذارد كه اين آيين ها از ۳ هزار سال پيش مرسوم بوده است.
آيين هاى سوگ سياوش كه در تمام ايران چيزهايى از آن به جا مانده است باز هم مشتركات فراوانى با آيين عزادارى محرم دارد. يكى از آيين هاى به جا مانده از سوگ سياوش «چمر» در ميان لرها و بختيارى هاست كه معمولاً در سوگ يك جوان بزرگ و رشيد و اشخاص مهم برگزار مى شود.
ما سوگوارى هايى هم داريم به نام «آيين مهر» كه به آيين مهرى در ايران مربوط مى شود، آيين هاى مهرى بعدها كه از ايران به امپراطورى رم رفت بشدت در آن جا رواج پيدا كرد و در مراكز و معابد مهرى رشد كرد. آيين هاى سوگوارى به نام مصيبت مهر در آن جا اجرا مى شد و بعدها كه رومى ها آيين هاى مسيحى را پذيرفتند، بسيارى از مراسم و آداب و سنن مهرى در قالب دين جديد مسيحيت مطرح شد، از جمله مراسم مصيبت مسيح كه هنوز هم در اروپا، در برخى نقاط، كمابيش رواج دارد و دنباله مراسم مصيبت مهر است كه ريشه هاى آن در ايران است.
در واقع ما ظرف آيين هاى سوگوارى را در سرزمين خود داشته ايم. بعدها كه حادثه شهادت امام حسين عليه السلام در كربلا اتفاق مى افتد، فصل جديدى در آيين هاى سوگوارى در ايران باز مى شود و در واقع آيين هاى جديدى در قالب سنت ها و سوگ هاى ايرانى ريخته مى شود و طبيعى است كه در شيوه ها و آيين هاى قبلى و بسيار گسترده تر از آنها در تمام سرزمين هاى ايران رواج پيدا مى كند. مراسم ماه محرم در جاهايى برگزار مى شود كه در حوزه فرهنگ هاى ايرانى هستند، مانند لبنان، سوريه، هند و ترينيداد كه فرهنگ ايرانى به قول چامسكى از سوى كارگران هندى در آنجا رواج پيدا كرده است. به هر حال منشأ تمام اين مراسم، حوزه فرهنگى ايران است. شيوه هاى برگزارى مراسم ماه محرم بسيار متنوع و گوناگون هستند، مانند دسته گردانى، نخل گردانى و علم گردانى كه همگى در قالب دسته گردانى برگزار مى شوند.
يكى از مهم ترين رسم هاى محرم، تعزيه خوانى است، در واقع در صورت هاى كهن اين مراسم، بيشتر جنبه هاى نمايشى را در دسته گردانى ها داريم و حركت نشانه هاى نمادين مانند علم ونخل كه هر دو نشانگر شهادت هستند و در واقع هر دو بن مايه هاى مشترك دارند. علم نشانه يك درخت فرو افتاده است به عنوان نماد يك شهيد. اگر به نخل هم دقت كنيم روى آن يك نماد سرو وجود د ارد (جلوى تمام نخل ها) و اگر خود مقطع نخل را هم در نظر بگيريم نماد سرو است. هم علم و هم نخل هر دو نماد درخت هستند، البته در حوزه هاى مركزى بيشتر سرو و در مناطق كوهستانى صنوبر است. در بسيارى از اين مناطق هنوز صنوبرها علم هستند كه زيورآلات و پارچه هاى نذرى و لباس به آن مى پوشانند. علاوه بر علم و نخل در دسته گردانى ها نشانه هاى نمادين ديگرى هم حركت داده مى شود مانند نمادهاى كبوتر، شير و چيزهايى كه با نمادهاى شهادت و مراسم گذشته ارتباط پيدا مى كند. حتى صحنه هايى به صورت روان همراه دسته ها حركت مى كنند و همين صحنه هاى نمايشى است كه بعدها به تدريج به يك نمايش كامل تبديل مى شود و به صورت «تعزيه هاى گردان» در مناطق مختلف معمول مى شود كه هنوز هم در اراك تعزيه گردان وجود دارد و قبلاً در زنجان، قم و شهرهايى مانند مشهد و شهرهاى زيارتى كه دسته ها از اطراف مى آمدند هم وجود داشته است. به اين صورت كه ۲۰ دسته تعزيه خوان پشت هم صحنه هايى را مى خوانند و دنبال هم حركت مى كنند، تماشاگران كنار خيابان ايستاده اند و تمام صحنه ها را مانند فيلم دنبال هم مى بينند.
تعزيه ها دو صورت ثابت دارند يكى صورت مجلس و جداگانه كه در تكيه ها و مكان ها برگزار مى شود و يكى هم كه در يك ميدان گاهى بزرگ و به صورت همزمان است، مانند تعزيه هفتاد و دو تن.
ممكن است فكر كنيم كه اين نوع تعزيه ها صورت تحول يافته تعزيه هاى گردان است و يا اين كه خودشان به تنهايى تحت تأثير سنت هاى نمايشى ديگر پديد آمده باشند،چنان كه نمايش هاى سنتى روستايى كه در نقاط مختلف ايران از جمله گيلان، مازندران، آذربايجان، مناطق حوزه فرهنگى لر و خراسان و ديگر مناطق روستايى وجود دارد. شيوه هاى اجراى اين نمايش ها، به كارگيرى عناصر نمادين در آنها و ارتباط مردم با برگزارى آنها كه البته بيشتر بازيگران خود مردم و غيرحرفه اى هستند مى تواند زمينه اى باشد براى اين كه آيين ها و نمايش هاى مذهبى و تعزيه در قالب اينها ريخته شده باشد.
چنان كه در نمايش هاى تك نفره پرده خوانى هم كه به معرفى حوادث كربلا مى پردازد، صورت هاى كهن آن مربوط به اسطوره ها و داستان هاى حماسى است و حتى شايد متنى كه به عنوان يادگار باقى مانده بتواند صورت كهن نمايشى داشته باشد كه آن هم موارد مشابه زيادى با تعزيه دارد.
نمايش هاى ديگر از قبيل واقعه خوانى، در واقع ادامه نمايش هاى حماسى است كه بعداً پرده خوانى محرمى مى شود. خلاصه اين كه تمام صورت هاى نمايشى مى تواند برخاسته از يك ريشه و اصل مشترك باشند و هم مى توانند در شرايط متفاوت، همزمان در نقاط مختلف وجود داشته باشند و آنچه امروز به عنوان تعزيه مى شناسيم و نمايشى ترين شكل برگزارى مراسم حماسى محرم است كه از زمان صفويه به بعد و در دوره زنديان رشد فنى و محتوايى كرد و اوج اين مراسم در تكيه دولت بود كه در تمام جاهاى ايران رواج پيدا كرد. تعزيه به صورت نمايش ماه محرم برخاسته از همه عناصر نمايشى در فرهنگ سنتى ايران و تحول قرن هاى متمادى است.
اين نكته كه سنت هاى مربوط به مراسم ماه محرم استمرار سنت سوگوارانه ايران كهن است، چيزى نيست كه فقط در اين مورد صدق كند نمونه هاى فراوان آن را در صورت هاى مادى فرهنگ و ميراث فرهنگى مى بينيم. چنان كه در مكان هاى مقدس در نقاط مختلف زيستگاهى انسان كه معمولاً در هركدام آنها يك يا چند مكان مقدس وجود دارد در دوره هاى مختلف پذيراى صورت هاى اعتقادى متفاوت بوده كه در جلوه هاى معمارى و مزارها بازتاب داشته است.
يعنى يك مكان مقدس در دوره هاى مختلف مى تواند محل تجلى اعتقادات مختلف و درقالب مادى و صورت هاى مادى متفاوت فرهنگى باشد. همين تحول درباره صورت هاى معنوى فرهنگ هم مى تواند رخ دهد، آنچه درباره مراسم ماه محرم و زمينه هاى كهن آن و تحول آن تا زمان حاضر گفته شد نيز نمونه اى است از اين فرآيند در فرهنگ و ميراث معنوى و تحول نبرد «نيكى و بدى» و «تاريكى و روشنى» كه همواره در فرهنگ ايرانى وجود داشته است.

[ دكتر زيبا حاج حيدرى ]

از دوران صفويه تاكنون عزادارى ابا عبدالله الحسين عليه السلام با شورو حال ديگرى در ايران برگزارشده و سراسر ايران در اين ايام سياهپوش مى شود.
در تاريخ آمده است كه شاه عباس صفوى چند سالى از عمرش را در تويسركان به سربرده و در اين مدت
۸ اثر و بناى تاريخى را در اين شهر بنا كرده است. حضور وى در اين مكان موجب شد تا شور و اشتياق مردم براى برپايى مراسم عزادارى امام حسين و ياران باوفايش در كربلا بسيار بيشتر شود چنانچه در ايام محرم حتى كودكان در فصل زمستان در كوچه ها و باغ هاى تويسركان به دنبال سوخت براى بخارى مسجدها و تكيه ها بودند.
حدود ۵۰ سال پيش۴، هيأت عزادارى از محله هاى جولستان (كه بزرگ ترين محله تويسركان است و داراى ۳ مسجد است)، پشت قلعه و دروازه به راه مى افتادند و پس از انجام بخشى از مراسم عزادارى محرم همه در مسجد اعظم به هم مى پيوستند و به سمت محله هاى شهر و مسجدهاى اصلى حركت مى كردند.
* مسجد امام زمان (عج)
يكى از مسجد هاى معروف در تويسركان مسجد «دستجرده» در محله دستجرده بود كه بعدها نام مسجد امام زمان (عج)را به خود گرفت. دستجره هم خود متشكل از ۳ محله بود با مساجدى مشهور به نام هاى مسجد «ناصران» و مسجد« باغوار» كه برگرفته از نام محله هايى كه در آن قرارداشتند، بود. مردم اين ۲ محله، با خلوص نيت در مسجد دستجرده جمع مى شدند و هيأتى بزرگ از اين مسجد حركت مى كرد و سپس با نظم و احترامى خاص به محله هاى ديگر مى رفتند.
* مسجد امام حسين عليه السلام
مسجد امام حسين عليه السلام يكى ديگر از مسجدهاى تويسركان بود كه در پايين محله قرار داشت. اين محله هم شامل ۳ محله به نام هاى پايين محله بالا و پايين محله پايين و محله مسجد امام سجاد عليه السلام است. محل تجمع عزاداران امام حسين عليه السلام پايين محله بالا بود.
* مسجد زرهان
مسجد زرهان از جمله مساجد شناخته شده تويسركان به شمار مى آيد و داراى ۲ محله به نام هاى محله «خانه دراز» و «محله زرهان» است. مردم اين محلات هم با احترام و مراسم ويژه اى در عزادارى امام حسين عليه السلام شركت مى كردند.
دستجرده محله اى بود كه مراسمش سوزناك تر و بى آلايش تر از ساير محلات بود. بعد از آن محله زرهان و بعد مسجد اعظم (جولستان) و سپس عزاداران مسجد امام حسين عليه السلام در پايين محله با سوز و گداز خاصى مراسم عزادارى محرم را به جاى مى آوردند.
عزاداران تويسركانى از ديرباز جلو هر مسجد كه مى رسند به وسيله طوق هايى كه جوانان قدرتمند آنها را حمل مى كردند و مى چرخاندند، ۳ مرتبه به نشانه احترام به مسجدها تعظيم مى كردند.
قديم ها هر محلى در شب عاشورا يك چلچراغ پر از فانوس درست مى كردند كه در حركت عزاداران زيبايى خاص و بى آلايش را نيز حاكم مى كرد.
پيرمردها با دلى شكسته و قلبى روشن معمولاً با پاى برهنه جلو دسته ها راه مى افتادند و خودشان را گل اندود مى كردند. همراهان دسته هاى عزادارى را همه قشر مردمى اعم از طفل ۵ ساله تا پيرمرد ۱۰۰ ساله تشكيل مى داد كه با ديدن اين صحنه ها و گوش سپردن به نوحه هايى كه ماجراى كربلا را توصيف مى كرد، همگى به ياد امام حسين عليه السلام و يارانش اشك مى ريختند.
در بين دسته هاى عزادارى تويسركان مرسوم بود كه هر محل يك كتل را كه برروى اسب سوار مى شد، به حركت در مى آورد. اسب ها را معمولاً سياه پوش و يال و كوپال شان را گل اندود مى كردند. شبيه خوان ها هم در حالى كه دستشان به گردن اسب ها بود، مصيبت هاى سوزناك مى خواندند و هنرمندان عزادار هم با نواختن ناله نى آنها را همراهى مى كردند.
يكى از دوستاران مخلص امام حسين عليه السلام هم تعدادى كودك را در سنين مختلف دور هم جمع مى كرد و به ياد اسيران كربلا و طفلان امام حسين در حركتى نمادين دست هايشان را به نرمى با طناب مى بست بر روى آنها كاه مى ريخت. اين نمايش بسيار سوزناك بود بويژه كه با شعر تو سقاى يتيمانى، عمو جان تشنه ام تشنه و ... نيز همراه بود.
لازم به توضيح است كه در گذشته در روز عاشورا عزاداران بيشتر محله ها سينه مى زدند و تنها عزاداران مسجد دستجرده بودند كه زنجير مى زدند اگرچه در چند سال اخير بيشتر عزاداران زنجير مى زنند.
در روز سوم قتل امام حسين عليه السلام كه همان دوازدهم محرم مى شود، ۴ محله نامبرده هر كدام تعدادى نعش نمادين را به اصطلاح از روى زمين بر مى داشتند و عرب ها هم به ياد زن هاى بنى اسد كه آمدند و اجساد شهداى كربلا را از روى زمين برداشتند، دور نعش ها مى گشتند و شعر كفن به كربلا مگر به غير بوريا نبود، حسين تشنه لب مگر عزيز مصطفى نبود... را مى خواندند.
به همين نحو عزادارى تا ۲۸ ماه صفر ادامه داشت و در بيشتر خانه ها، روضه هفته اى يا روزانه و يا ماهانه براى امام حسين عليه السلام و ياران وفادارش برگزار مى شد.
از ديگر رسوم مردم تويسركان در عزادارى آقا امام حسين عليه السلام اين بود كه در روز عاشورا بعد از عزادارى، عده اى سينه زن ها را به خانه خود مى بردند و به آنها ناهار مى دادند و بيشتر خانه ها در روز عاشورا حليم نذرى مى دادند.
امروزه هيأت هاى عزادارى در تويسركان، از ۴ هيأت اصلى به دهها هيأت افزايش پيدا كرده و در هر محل چندين گوسفند در جلوى هيأت هاى سينه زنى قربانى مى كنند در حالى كه شخصى به نام شيپورچى در جلوى هيأت، مارش عزا و سوگوارى مى زند. در تويسركان رسم است كه خادمان مسجدها هنگام عبور و ورود دسته هاى عزادار از مقابل مساجد به پيشباز آنها مى روند و با پرچم و گلاب و اسفند به آنها خوش آمد مى گويند.
معمولاً دسته ها و هيأت هاى عزادار روبه روى هر مسجد در حدود نيم ساعت عزادارى مى كنند.
نكته قابل توجه اين است كه روز عاشورا تمام مغازه هاى تويسركان بسته است بخصوص كه اهالى اين شهرستان كاسبى را در روز عاشورا همانند ايامى چون ۲۱ ماه مبارك رمضان و روز ۲۸ ماه صفر حرام مى دانند.
*برگرفته از كتاب آيينه تويسركان نوشته فرهنگ گلشائيان تويسركانى