] مژده خداپناه ]

خشم چيست خشم واكنشى متداول نسبت به ناكامى و بدرفتارى است كه گستره آن مى تواند از تحريك پذيرى كم تا خشم شديد باشد. مثل ساير هيجانات، خشم با تغييرات روانشناختى و زيستى همراه است. وقتى خشمگين مى شويم ضربان قلب و فشارخون بالا مى رود و هورمون هاى آدرنالين و نورآدرنالين افزايش مى يابد.
علت خشم: ۱) ناكامى در رسيدن به هدف ۲) مورد پيشداورى يا تبعيض قرار گرفتن ۳) مورد فريبكارى يا عهدشكنى قرار گرفتن ۴) مورد بد رفتارى و بى توجهى قرارگرفتن از سوى افراد مهم ۵) تحقير شدن احساسات، ارزش ها يا اقتدار واقعى فرد از سوى ديگران ۶) مورد تجاوز بدنى يا كلامى قرارگرفتن ۷) قربانى شدن.
ملاك هاى لازم براى تخليه هيجانى مؤثر: ۱) ابراز خشم بايد در جهت عامل خشم برانگيز باشد ۲) تخليه خشم بايد با خويشتندارى همراه باشد ۳) ابراز خشم بايد رفتار عامل خشم برانگيز را تغيير دهد يا راه حل مناسبى پيش پا قرار دهد ۴) خشم بايد به زبان قابل درك بيان شود ۵) ابراز خشم نبايد به اقدامات تلافى جويانه دامن بزند.
شيوه هاى برخورد نادرست با خشم: ۱) جسمانى كننده ها: اين اشخاص خشم خود را به شكل ميگرن، سردرد، زخم معده و... بروز مى دهند. ۲) خود مجازات گرها: پرخورى، گرسنگى كشيدن عمدى، افراط در ميگسارى، افراط در خريد كردن و خوابيدن همگى اقداماتى است كه اين گونه افراد انجام مى دهند. ۳) منفجر شونده ها: نمونه پرخاشگرى مديريت نشده هستند، اين گونه افراد خشم خود را به شكل رفتارهاى خصمانه كلامى يا جسمانى بروز مى دهند. ۴) مخفى كننده ها: اين افراد به دنبال تلافى هستند با اين تفاوت كه خشمشان را به شكلى كه به لحاظ اجتماعى قابل قبول است در ابعاد ملايم بروز مى دهند مثل دير رفتن به سر كلاس، طعنه زدن و...
مديريت خشم: ما نمى توانيم از شر چيزها يا افرادى كه از آنها عصبانى مى شويم، خلاص شويم يا از آنها فرار كنيم و نمى توانيم آنها را تغيير دهيم. اما مى توانيم ياد بگيريم واكنش هاى خودمان را كنترل كنيم.ما بايد ياد بگيريم كه چگونه احساساتمان را با يك روش سالم بيان كنيم به طورى كه خشم يك واكنش مفيد و كنترل شده در مقابل ناكامى روزانه باشد.هدف مديريت خشم كاهش احساسات هيجانى و برانگيختگى فيزيولوژيكى است كه خشم آن را موجب شده است.
* تكنيك هاى مؤثر براى مديريت خشم
- تكنيك آرام سازى كه شامل مراحل زير است: ۱) نفس كشيدن عميق ۲) تكرار يك عبارت آرام بخش ۳) استفاده از تصوير سازى آرامش بخش ۴) انجام تمرين هاى آرام و بدون فشار مثل يوگا براى راحت تر شدن ماهيچه ها ۵) استفاده خودكار از آنها در موقعيت تنش زا در اثر تمرين.
- بازسازى شناختى: يعنى اين كه روش فكر كردن خود را تغيير دهيم، وقتى عصبانى هستيم افكارمان اغراق آميز و بسيار غم انگيز است بايد سعى كنيم تا اين افكار را با افكار منطقى جايگزين كنيم.براى مثال به جاى اين كه بگوييم «چقدر وحشتناك است اگر همه چيز خراب شود «بگوييم» اين ناكام كننده است و قابل درك است كه عصبانى شوم ولى پايان كار نيست و عصبانى شدن چيزى را عوض نمى كند». وقتى يك ارزيابى از موقعيت ناكام كننده به عمل مى آوريم بايد مشخص كنيم كه آيا مسأله ارزش ناراحت شدن دارد يا نه.اگر فهميديم كه از خشمى بى اساس رنج مى بريم احتمالاً خواسته هاى نامعقولى از خودمان داريم مثلاً «چون من به شدت ميل دارم افراد با من منصفانه رفتار كنند، پس آنها حتماً بايد اين گونه عمل كنند». مهارت مقابله اى خوب در اين مرحله شناخت خواسته هاى غير منطقى خود و تغيير آنها به خواسته هاى واقع بينانه تر است مثلاً «بسيار مايلم كه مردم با من منصفانه عمل كنند و وقتى آنها اين گونه عمل مى كنند خوشحال مى شوم در غير اين صورت ناراحت مى شوم اما چون قرار نيست دنيا بر اساس خواسته هاى من اداره شود بايد براى مقابله با ناكامى و بدرفتارى، مهارت مقابله اى اثر بخشى ياد بگيرم».
- تكنيك حل مسأله: يك اعتقاد فرهنگى وجود دارد كه هر مشكلى راه حلى دارد اما اين عقيده هميشه درست نيست.بهترين نگرش اين است كه با مشكل درگير شويم و به جاى اين كه به دنبال راه حل باشيم، بيشتر روى اين كه چگونه مى توانيم مشكل را اداره كنيم و با آن روبه رو شويم، تمركز كنيم.
- تكنيك ارتباط بهتر: در بحث هايمان با ديگران بايد سعى كنيم آرام باشيم و به پاسخ هايمان فكر كنيم. نخستين چيزى كه به ذهنمان مى رسد نگوييم و به وقت درباره آنچه مى خواهيم بگوييم، فكر كنيم و به آنچه ديگران مى گويند نيز به دقت گوش دهيم.به آنچه عامل عصبانيتمان است توجه كنيم، به پيام هايى كه از صحبت هاى طرف مقابلمان دريافت مى شود دقت كنيم.
- تكنيك استفاده از شوخى: شوخى مى تواند به ما در كاهش خشم كمك كند.شوخى به ما كمك مى كند ديدگاه متعادل ترى داشته باشيم. البته سعى نكنيم از كنار مشكلات با خنده عبور كنيم بلكه شوخى بايد به ما كمك كند كه با مشكلات به طورمثبت مواجه شويم. نبايد از شوخى هاى طعنه آميز و تند استفاده كنيم زيرا اين كار درواقع نوع ديگرى از بيان نا سالم خشم است.
- تكنيك تغيير محيط: مى توانيم به سه روش محيط خود را تغيير دهيم ۱) زمان بندى: مثلاً اگر زوجى هنگام شب موقع بحث كردن برروى مسائل مهم عصبانى مى شوند و دعوا مى كنند بايد زمان مطرح كردن اين مسائل را تغيير دهند. ۲) اجتناب: مثلاً اگر اتاق بهم ريخته بچه، فرد را عصبانى مى كند، هر وقت از آن مسير رد مى شود بهتر است در اتاق را ببندد و به آنچه او را عصبانى مى كند نگاه نكند. ۳) پيدا كردن متغيرهاى ديگر: مثلاً اگر تحمل ترافيك روزانه شخص را عصبانى مى كند مى تواند مسير متفاوتى را انتخاب كند كه شلوغى اش كمتر يا مناظرش بيشتر است و...
- تكنيك ايمن سازى در مقابل فشار روانى: دراين روش مى توانيم فهرستى از خودگويى هاى انطباقى تهيه كنيم و خود را براى مقابله آماده سازيم، مثلاً قبل از مواجهه با رويدادى بگوييم اين مسأله مرا ناراحت مى كند اما مى دانم چگونه از عهده اش برآيم.
- تكنيك تخليه انرژى: وقتى خشم بر ما مستولى مى شود تخليه انرژى از طريق پرداختن به فعاليت هاى خلاقانه مثل شعر گفتن يا فعاليت هاى جسمانى مثل ورزش كردن مى تواند مفيد باشد.
- تكنيك باور خود به عنوان مقابله كننده: از آنجا كه خشم روش خوبى براى ارتباط با ديگران نيست چگونه مى توانيم از حق خود دفاع كنيم پاسخ در شناخت تفاوت جرأت ورزى و پرخاشگرى و بى جرأتى نهفته است. بى جرأتى يعنى اهميت ندادن به خواسته ها و نيازهاى خود و پذيرفتن خواسته هاى ديگران حتى اگر اين خواسته ها به ضرر شخص باشد.پرخاشگرى يعنى دفاع از حقوق خود به شيوه خصمانه. جرأت ورزى يعنى دفاع از حقوق خود و بيان افكار و احساسات به شيوه اى مستقيم در عين احترام به ديگران.

] داوود پنهانى]

جدال سرما در هفته هاى گذشته، جدا از تمامى موضوعاتى كه در اطراف آن به وجود آمد، يك نكته تلخ ديگر نيز به دنبال داشت كه نمى توان به راحتى از كنار آن گذشت و نسبت به آن نگرانى نشان نداد.
به گزارش خبرگزارى ها در فاصله يك هفته ميزان فوت شدگان بر اثر گازگرفتگى نسبت به مدت مشابه در سال گذشته حدوداً دو برابر شده است. افزايش حوادث ناشى از گاز گرفتگى در آستانه روزهاى سرد سال، همان خبر نگران كننده اى است كه با توجه دقيق به هشدارهاى كارشناسان و مسئولين مى توانست هرگز رخ ندهد و چشم هايى را به خاموشى نبرد، خانواد ه هايى را داغدار عزيزان خود نكند و متأثر از آن نفسى از هستى ساقط نشود. اتفاقاتى از اين دست در حالى رخ مى دهد كه هر ساله در آستانه فصول سرد بسيارى از كارشناسان درباره رعايت موارد ايمنى به خانواده ها هشدار داده و از آنها تقاضا مى كنند كه با رعايت همه موارد ، پيشگيرى لازم را براى جلوگيرى از وقوع اين حوادث انجام دهند. با اين حال افزايش حوادثى از اين دست در عمل نشان دهنده بى توجهى به آن هشدارهاست. هشدارهايى كه سال هاى زيادى است ، با ساخت برنامه هاى تبليغى درباره بحث ايمنى از طريق تلويزيون و راديو خطاب به مردم پخش مى شود.
خبرهاى نگران كننده گاز گرفتگى در سراسر كشور يكى بعد از ديگرى در رسانه هاى مختلف منعكس مى شود.
«بهروز تشكر»، مدير روابط عمومى سازمان آتش نشانى شهردارى تهران با اشاره به اين كه از اول مهر سال جارى تاكنون ۳۱ نفر از شهروندان تهرانى بر اثر گازگرفتگى جان باخته اند، مى گويد: «اين فقط آمارى است كه افراد با سازمان تماس گرفته اند. همچنين ۶۸ نفر از شهروندان تهرانى مسموم شده بر اثر گاز گرفتگى توسط مأموران آتش نشانى نجات يافتند. در اين مدت بالغ بر ۶۰ مأموريت گازگرفتگى توسط اين سازمان انجام شده است.» وى با اشاره به برودت هوا در يك هفته گذشته در تهران ادامه مى دهد:« در اين روز ها ۱۲ نفر بر اثر گاز گرفتگى فوت شده اند. »
به گفته «تشكر»، رشد مأموريت ها در اين زمان نسبت به مدت مشابه خود در سال گذشته حدوداً سه برابر شده است. وى با بيان اين مطلب مى افزايد: «در يك هفته گذشته ميزان فوت شدگان بر اثر گازگرفتگى نسبت به مدت مشابه در سال گذشته حدود دو برابر و تعداد نجات يافتگان در اين مدت نسبت به مدت مشابه خود در سال ،۸۵ چهار برابر شده است.»
از نقاط ديگر كشور نيز خبرهاى نگران كننده اى به گوش مى رسد. آتشيار دوم «حميد رضوانى » مسئول ستاد فرماندهى آتش نشانى و خدمات ايمنى شهردارى اصفهان در گفت و گو با «ايرنا» به حوادث رخ داده در اين شهر اشاره مى كند و مى گويد: « با مرگ دو زن، آمار مرگ و ميرهاى ناشى از گاز گرفتگى در اصفهان به۱۷نفر رسيد. » پرونده تلخ مرگ هايى از اين دست به همين جا ختم نمى شود. در ديگر شهرهاى كشور نيز حوادثى اين گونه رخ مى دهد و طى دو هفته گذشته اخبار آن به رسانه ها انتقال پيدا مى كند. اين در حالى است كه بسيارى از مسئولان و كارشناسان بر لزوم هشيارى مردم نسبت به اين موضوع تأكيد مى كنند و رعايت نكات ايمنى را بهترين راه براى جلوگيرى از چنين حوادثى عنوان مى كنند.
بى توجهى
«گازگرفتگى» را «مرگ خاموش» نام نهاده اند. كارشناسان و پزشكان از مسموميت با گاز به عنوان يكى از مسموميت هاى خطرناك نام مى برند كه در نتيجه آن فرد بدون اين كه خود متوجه باشد به كام مرگ كشيده مى شود. نگاهى به آمار اعلام شده از سوى پزشكى قانونى در فاصله روزهاى ۱۶ تا ۲۱ دى تأثير خطرناك اين گاز را بر عده اى از شهروندان اين شهر بزرگ نشان مى دهد. «محمد حسن عابدى» سرپرست سازمان پزشكى قانونى كشور مى گويد : بر اساس آ مارهاى موجود در سازمان در روزهاى ۱۶ تا ۲۱ دى، ۶۸ نفر از هموطنان بر اثر مسموميت با گاز دى اكسيد كربن ((CO2 جان خود را از دست دادند. به گفته وى در فاصله اين روز ها كه با كاهش شديد دما در سراسر كشور و استفاده بيشتر از وسايل گرمايشى مواجه بوديم آمار تلفات ناشى از مسموميت با گاز CO2 در كشور افزايش يافت. «عابدى» مى گويد: «۴۳ نفر از فوت شدگان بر اثر مسموميت با گاز CO2 را مردان و ۲۵ نفر را زنان تشكيل مى دهند. » او با اشاره به اين كه تهران بيشترين تعداد فوت شدگان بر اثر مسموميت با گاز CO2 را داشته مى افزايد:« ۱۶ مرد و ۵ زن در استان تهران بر اثر مسموميت با گاز۲ CO جان خود را از دست دادند.» همچنين آخرين اخبار اعلام شده از سوى اين سازمان نشان مى دهد كه در فاصله روزهاى ۲۲ تا ۲۴ دى ماه ۱۹ جسد از مجموع اجساد ارجاعى به اين سازمان به دليل مسموميت با گاز CO2 جان خود را از دست داده اند. بر اساس اين آمار، ۲۲ دى ماه، پنج مرد و يك زن، ۲۳ دى، پنج مرد و چهار زن و ۲۴ دى ماه، چهار مرد بر اثر گازگرفتگى جان خود را از دست داده اند. »
افزايش اين حوادث از چند زاويه قابل بررسى است. يكى از اين نكات به گفته « حميد رجب زاده » كارشناس مسائل اجتماعى به كاهش اقدامات مناسب فرهنگى نسبت به اين موضوع باز مى گردد. وى مى گويد: « بحث مصرف درست براى ما فقط به معناى كم مصرف كردن يا مصرف درست و بهينه معنا پيدا مى كند. اين در حالى است كه مراقبت و رعايت نكات ايمنى در هنگام مصرف فرآورده هايى چون گاز نيز موضوعى است كه بايد به آن توجه نشان دهيم. » رعايت اين نكات در قالب توجه به توصيه هايى معنا پيدا مى كند كه عمل به آنها دشوارى چندانى ندارد. «حميد رضوانى» مسئول ستاد فرماندهى آتش نشانى و خدمات ايمنى شهردارى اصفهان نيز به بخشى از اين توصيه ها اشاره مى كند و مى گويد: «به خانواده ها توصيه مى شود قبل از خواب سيستم گرمايشى خود را از نظر متصل بودن لوله هاى بخارى، سالم بودن شير گاز و دودكش مورد بازرسى قرار دهند و عيب هاى آن را با مشاوره و يا حضور مأموران آتش نشانى و شركت گاز برطرف كنند. استفاده از بخارى هاى گازسوز بدون لوله كه مناسب مجتمع هاى ادارى با در هاى ورود و خروج بسيار است، به دليل تأييد نشدن از سوى آتش نشانى براى مصرف در منزل توصيه نمى شود. »

پيشگيرى
وقتى انسانى در بستر بيمارى مى افتد و پزشكان براى بهبود حال او تلاش مى كنند و دوستان و آشنايان براى بهتر شدن حال او به درگاه خداوند دعا مى كنند ، همه اين احساسات حكايت از علاقه اين افراد به فرد بيمار مى كند. فاصله قرار گرفتن يك فرد در بستر بيمارى تا بهبود او براى نزديكان آن شخص به دشوارى طى مى شود. روز ها و ساعات سختى بر آنها سپرى مى شود تا دوباره شاهد سلامت وى باشند. اگر به هر دليلى آن فرد از دست برود و داستان بيمارى با مرگ وى همراه شود، باز هم نمى توان نسبت به بيمارى او حكم پيشامد ناخواسته داد. نزديكان آن فرد روزهاى زيادى را در تلاش براى بهبود آن فرد سپرى كرده اند. چنين مرگى هر چند به علت فقدان شخص براى اطرافيانش با داغ همراه مى شود و دردناك است، اما در بروز و شكل گيرى آن عناصرى دست به دست هم داده تا در يك دوره زمانى به چنان نتيجه اى ختم شود. چه بسا انسان مى توانست با رعايت يك سرى نكات بهداشتى در طول سال ها زندگى، از مثلاً دچار شدن به نوع خاصى از بيمارى جلوگيرى كند. در چنين وضعيتى مرگ رخ داده و احكامى كه پيرامون پيشگيرى از وقوع آن صادر مى شود، با مرگ هاى ناگهانى يكسان نيست. اما مرگ هاى ناشى از گاز گرفتگى به دليل غير منتظره و ناگهانى بودنشان از جنس آن اتفاقات ناگوارى هستند كه مى توانست رخ ندهد. براى پيشگيرى از اين مرگ ها همانگونه كه پيش از اين اشاره شد، عمل به توصيه هاى كارشناسان در فصول متعدد سال، بخصوص فصول سرد از اهميت فراوانى برخوردار است.
دكتر « نادر حقى» معاون آموزشى مركز اورژانس تهران درباره اين نوع مسموميت ها مى گويد: «عمده دلايل اين نوع مسموميت، عدم كنترل منظم و دوره اى و صحيح خروج دود و بخارهاى حاصل از وسايل گرمازا، مسدود كردن تمام منافذ تبادل هوا در محيط هاى بسته و كوچكى كه بخارى يا وسيله گرمازا درون آن قرار داشته و استفاده از وسايل گرمازايى است كه با زغال كار مى كند و يا وسايلى كه به طور ناقص مى سوزد (خصوصاً در فضاهاى بسته) است. »
دكتر«عليرضا مغيثى» رئيس اداره پيشگيرى ازسوانح و حوادث وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى نيز به مردم توصيه مى كند تا براى پيشگيرى از گازگرفتگى از وسايل گرمازاى استاندارد استفاده كنند. وى بر ضرورت نصب وسايل گازسوز و گرمازا توسط افراد متخصص تأكيد كرده و مى گويد :« در سال هاى اخير مرگ و مير ناشى از گازگرفتگى و مسموميت با گاز «CO2» در كشور افزايش يافته كه علت اصلى آن نصب وسايل گرمازا توسط افراد غيرمتخصص است.»
وى با اشاره به اين كه مردم در صورت استفاده از بخاريهاى بدون دودكش، تهويه مناسب براى آن در نظر بگيرند، مى افزايد: « افراد هنگام خواب، براى پيشگيرى از گازگرفتگى بايد يك كترى آب روى بخارى قرار دهند و از قرار دادن بخارى يا وسايل گرمازا در مسير تردد سالمندان و كودكان پرهيز كنند. همچنين بر ضرورت استفاده نكردن از بخارى برقى يا گازسوز براى گرم كردن داخل حمام تأكيد مى شود، چون استفاده از بخارى گازسوز سبب تجمع گاز CO2در داخل حمام شده و موجب خفگى افراد مى شود و استفاده از بخارى برقى نيز موجب برق گرفتگى خواهد شد.»
مغيثى، رادياتور را بهترين وسيله براى گرم كردن فضاى داخل حمام دانست و تأكيد كرد: با توجه به اين كه گازگرفتگى و مسموميت با گاز CO2 عمدتاً در منازل رخ مى دهد، توجه به نكات ايمنى در اين رابطه از اهميت زيادى برخوردار است. عمل به توصيه هايى از اين دست، به سادگى امكان پذير است. پيش از آنكه چشمانتان را ببنديد، نگاهى به سيستم گازى و گرمايشى خانه تان بيندازيد و از بسته شدن شير آلات گاز، درست سوختن بخارى و ساير لوله ها مطمئن شويد. مى توان زمستان را در كنار خانواده با خوشى سپرى كرد.