[على فرج زاده ]

«الآن در كشور ما ۳۵۰۰ حافظ قرآن وجود دارند كه در مقايسه با كشور همسايه پاكستان كه ۷ ميليون حافظ دارد عدد خوبى نيست.» اين عبارت بخشى از سخنان و درد دل هاى«محمدصادق حق شناس» مدير مؤسسه قرآن پژوهان است. حق شناس در سال ۱۳۵۰ متولد شد، دبيرستان را در رشته علوم و معارف اسلامى به پايان رساند؛ مدرك كارشناسى خود را در رشته فقه و حقوق اسلامى از دانشگاه عالى شهيد مطهرى دريافت كرد و علاوه بر تحصيلات حوزوى، فوق ليسانس خود را در رشته علوم قرآنى از دانشگاه گرفت. وى از سال ۷۹تاكنون مدير مؤسسه قرآن پژوهان است. گفت و گوى« ايران» با اين فعال قرآنى را درباره مشكلات جامعه قرآنى، رو ش هاى حفظ قرآن و موضوعات ديگر بخوانيد.

* شما تاكنون ۷۰۰ حافظ كل قرآن تربيت كرده ايد اين تعداد طى چند سال تربيت شده اند
مؤسسه قرآن پژوهان فعاليت خودش را از سال ۱۳۷۹ به صورت رسمى و با اين عنوان(قرآن پژوهان) آغاز كرد وگرنه قبل از آن حدود يك دهه ما فعاليت هاى آموزشى با عناوين مختلف داشتيم. از سال ۷۹ نخستين مدرسه پسرانه را براى حفظ كل قرآن در تهران تأسيس كرديم و سال بعدش هم مدرسه دخترانه را و الآن حدود ۷ سال است كه بيش از ۸۰۰ حافظ كل قرآن كريم در مجموعه ما تربيت شده اند.
* آيا نظارتى هم بر تحكيم و تثبيت محفوظاتشان داشته ايد
ما كلاس هاى مختلفى را به عنوان تثبيت چه در زمان حفظ و چه بعد از حفظ با تسهيلات ويژه تدارك ديديم كه تعدادى از افراد از اين كلاس ها استقبال كرده اند و خيلى ها هم استقبال نكرده اند به دليل مشغله ها و گرفتارى هايى كه داشتند. دليلش هم اين است كه جامعه حمايت لازم را از اين ها ندارد.اين ها اگر بدانند كه مورد حمايت واقع مى شوند وقت بيشترى را براى تثبيت مى گذارند و حافظان قوى خواهند شد.
* چه نوع حمايت هايى مدنظرتان است
تعداد افرادى كه حافظ كل مى شوند خيلى زياد نيست به همين دليل مى طلبد كه جامعه از آنها حمايت كند. الآن بعضى از كشور ها را داريم كه به حفاظ مستمرى مى دهند و از آنها خدمات دريافت مى كنند. ما الآن در آموزش و پرورش اين همه مربى قرآن لازم داريم. در دانشگاه ها هم همين طور. با اين وجود تعداد حافظان ما از ۳۵۰۰ نفر در كل كشور فراتر نمى رود ولى در كشور پاكستان حدود ۷ ميليون حافظ وجود دارد. رهبر معظم انقلاب در سال ۶۸ اعلام كردند كه الآن كشور ما بايد يك ميليون حافظ داشته باشد. ببينيد سوادآموزى خيلى مهم است الآن هزينه هنگفتى را صرف مى كنند تا هر كسى سواد ندارد بيايد و سواد ياد بگيرد. خب الآن مملكتى كه با يك بحران بيسوادى قرآنى رو به رو است و دانشجويان كشور در روخوانى و روانخوانى مشكل دارند. پس جامعه بايد براى رفع اين مشكل هزينه كند. بنابراين خوب بود كه مدارسى تشكيل مى شد كه مشكل مدرك را حل مى كرد و افراد مى توانستند دنبال حفظ بروند، ترجمه و تفسير هم ياد بگيرند و مدرك ديپلم و ليسانس و... هم دريافت كنند و متخصص علوم قرآنى شوند.
* الآن مگر نيست
الآن ما ۱۷ ميليون دانش آموز را در مدارس به صورت رايگان تحت پوشش قرار مى دهيم و به گفته اعضاى هيأت رئيسه مجلس براى هر نفر ۸۰۰ هزار تومان در سال هزينه مى شود، خب در كنار آموزش هاى مدرسه مى توان مدارسى ايجاد كرد كه دانش آموزان ما در آن جا حافظ قرآن شوند و نگران مدرك و هزينه تحصيل نباشند. تا زمانى كه جامعه ما در زمينه حافظ قرآن به حداقلى برسد مثلاً بگوييم يك ميليون حافظ قرآن داريم و بعد حمايت ها را برداريم.
* اشاره اى به بحث تثبيت حفظ داشتيد بهترين و ماندگارترين روش حفظ را چه مى دانيد
ما تمام روش هاى حفظ را در مجموعه خودمان كار كرديم، حفظ فشرده، بلند مدت، نيم فشرده، حضورى، پاره وقت، خردسالان و . . . به نظر من بهترين و كيفى ترين روش حفظ، حفظ فشرده است البته نه براى همه افراد بلكه براى افرادى كه از آزمون هاى ورودى با موفقيت بگذرند يعنى از لحاظ قدرت حافظه، ضريب هوشى، ميزان رغبت و هميارى خانواده و ساير پارامتر ها تست بشوند اما اگر اين شرايط را نداشته باشند روش نيم فشرده بهتر است كه در طول دو يا سه سال افراد حافظ قرآن مى شوند.
* در بحث نوار و ساير وسايل كمك آموزشى كدام را مناسب تر مى دانيد
در حفظ هر قدر از حواس پنجگانه بيشتر استفاده بشود نتيجه بيشترى گرفته مى شود اگر صوتى باشد تصويرى باشد و يا اگر افراد در زمان حفظ كتابت هم بكنند حفظ بهتر و با دوام ترى خواهند داشت. در مجموع روش شنيدارى (نوار) از همه بهتر است، البته معايبى هم دارد از جمله اينكه به لحن خاصى عادت مى كنند. البته تحقيق جامعى در كشور در اين زمينه انجام نشده است و چه خوب بود برخى مراكز يك تحقيق جامعى در اين زمينه ها انجام مى دادند. البته يك تحقيقى را ما به سفارش شوراى عالى انقلاب فرهنگى با عنوان روش شناسى آسيب شناسى حفظ، داريم انجام مى دهيم كه روش هاى مختلف حفظ را احصاء مى كنيم كه تقريباً مراحل آخر در حال طى شدن است و نتايج آن تا چند ماه آينده عرضه مى شود ولى سؤالات و موضوعات زيادى هست كه بايد جواب هاى آن در تحقيقات مشخص شود.
* نوار كدام استاد را براى حفظ پيشنهاد مى كنيد
استاد پرهيزگار چون تنها قارى شيعه بودند و الحان زيبايى هم داشتند. سعى كرديم از نوارهاى ايشان استفاده كنيم اما بيشتر، ذوقى است ولى نوار عبدالباسط به علت تجويد مناسب«خليل الحصرى» به علت سهولت در تقليد را هم استفاده مى كنيم كه البته باز در اين زمينه هم مى شود تحقيق كرد.
* آقاى حق شناس بازگرديم به بحث مؤسسه قرآن پژوهان، مؤسسه شما در حال حاضر چند قرآن آموز دارد
الان ۳۰ تا شعبه داريم و حدود ۵ هزار نفر در اين شعبه ها مشغول قرآن آموزى هستند.
* مربى چطور
ما در سال ۷۹ كه شروع كرديم بحران مربى داشتيم اما دوره هاى تربيت مربى تشكيل داديم و الآن بالغ بر ۴۰۰ مربى داريم.
* محدوديت سنى كه براى قرآن آموزان در مؤسسه شما وجود ندارد
ما براى دوره هاى فشرده حفظ از زير دبيرستان پذيرش نداريم براى اين كه عمدتاً توانايى لازم را ندارند، براى دوره هاى خاص هم سنى را مشخص كرده ايم، مثلاً زير ۴ سال نداريم. كوچكترين قرآن آموز ما ۴ سال سن دارد و افرادى هم بالاى ۶۰ سال حافظ كل شده اند.
* سخن پايانى
رويكرد دولت جديد حمايت از فعاليت هاى قرآنى است الآن هم بحث بودجه هاى قرآنى مطرح است، در سال ۸۴ اين بودجه ۶۰۰ ميليون تومان بوده با پيگيرى هاى انجام شده به ۴ ميليارد رسيده و اخيراً هم ۸ ميليارد اعلام شده. با اين همه مجموعه هاى قرآنى با بحران هاى شديد مالى مواجه هستند و خيلى از كاركنان كيفى به همين دليل از مجموعه ما رفتند چك هاى ما برگشت خورد و آب و برق مؤسسه ما هم قطع شد و فشارهاى خيلى شديد كه البته رسانه ها و مطبوعات و خبرگزارى ها هم به آن نپرداختند.

...قُلْ هَلْ يَسْتَوِى الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ
...بگو: آيا آنهايى كه مى دانند با آنهايى كه نمى دانند برابرند تنها خردمندان پند مى پذيرند.
زمر‎/ آيه ۹

* اهميت علم و دانش به قدرى است كه هيچ عاقلى آن را انكار نمى كند. به قرآن و روايات معصومين- عليهم السلام- هم كه نگاه كنيم ارزش انسانيت را به علم او دانسته اند.با اين حال به اطراف خود كه دقيق مى شويم چيزى كه برايمان ارزش ندارد دانش است!
همه ما كسانى را مى شناسيم كه هم اكنون دانش آموز، دانشجو و يا كسانى هستند كه براى كنكور درس مى خوانند.هيچ از آن ها پرسيده ايم هدفشان از تحصيل چيست چند نفر را مى شناسيم كه براى خود دانش درس بخوانند بخوانند تا بيشتر بدانند و به رازهاى عالم آگاه شوند
داشتن شغل مناسب، كلاس اجتماعى، درآمد بيشتر و امثال آن عمده انگيزه بسيارى از درس خوانده هاى ما را تشكيل مى دهد.
* در فرهنگ اسلامى، علم و دانشى ارزشمند است كه در مسير شناخت اسرار جهان قرار گرفته و در نهايت به معرفت و شناخت بيشتر خالق آن بينجامد. با اين بيان علوم اسلامى تنها به دانستن احكام دين و عقايد و اخلاق اسلامى محدود نشده و تمام علوم تجربى و رياضى، علوم اسلامى خواهند بود.
در واقع تحقيق در شگفتى هاى آفرينش زمانى ارزش مى يابد كه از جسم بى جان جهان عبور كرده و به روح آن برسد.نگاه «آيه اى» به جهان همان چيزى است كه قرآن در آيات فراوانى به آن تأكيد مى نمايد.آسمان، زمين، گياهان،حيوانات و حتى خود انسان از جمله موضوعاتى است كه دعوت به تدبر در آن شده است.در همه اين موارد هدف، فهم علم و قدرت بى مانند خالق آن هاست.
به نظر مى رسد اگر نگاه هر يك از ما به دانش اين گونه باشد جايى براى سستى و تنبلى در مراكز آموزشى نخواهد بود.ديگر معلمان و متعلمان سرگردان نخواهند بود كه چرا بايد درس بگويند و چرا بايد بخوانند.در اين صورت همان طور كه براى خواندن آيات وحى وضو مى گيريم، بدون وضو و نام خدا در كلاس آيات آفاقى و انفسى(مطالعه جهان بيرون و درون انسان) حاضر نخواهيم شد.و بالاخره جنبش علمى و توليد نرم افزار اسلامى از علوم مختلف با اين ديدگاه محقق خواهد شد.
* در زمانى كه تبليغات فراوان رسانه ها، در سطح جهانى توان انديشيدن را از بسيارى گرفته و آن ها را بى اختيار مسحور خود كرده است، تنها اهل فكر و دانش خواهند توانست خود را برهانند.از اين رو بالا بردن سطح دانش خود و اطرافيان، بهترين شيوه ايستادگى در برابر انحرافات فكرى و اخلاقى است.
* روش مقايسه از بهترين راه هاى فهماندن مفاهيم مختلف به ديگران است.با اين كار طرف مقابل را به تأمل در موضوع واداشته ايم تا با استدلال و وجدان خويش،به درك بهترى از مسأله رسيده ،آن را با جان و دل بپذيرد.در اين روش ماندگارى مطالب بيش از راه هاى ديگر خواهد بود.خداوند نيز وجدان بيدار انسان عاقل را خطاب كرده و مى فرمايد: آيا دانايان و نادانان يكسانند

tasnim136086@yahoo.com