• دلايل استقبال ايران از خريد پتروشيمى هاى خارجى، توليد در محل و مالكيت تكنولوژى ها و مراكز تحقيقاتى است
• ايران در توليد پتروشيمى در خاورميانه دوم است و پس از عربستان قرار دارد و در چشم انداز ۲۰ ساله اول خواهيم شد
ترك ها، مشتريان جديد پتروشيمى
با آزادسازى قيمت محصولات پتروشيمى، خصوصى سازى شركت ها و ورود به بورس، تحولى اقتصادى در حوزه پتروشيمى در حال رخ دادن است. پتانسيل وجود ذخاير انبوه گاز به عنوان خوراك هم به مزيت هاى توليد پتروشيمى در ايران اضافه كرده است. نقطه تلاقى ايران با بازيگران بزرگ بازار جهان. غلامحسين نجابت مديرعامل شركت ملى صنايع پتروشيمى در بازديد دو ساعته از روزنامه ايران ضمن آشنايى با روند تهيه و توليد اخبار از رويداد جديدى خبر داد. «شركت هاى تركيه اى براى سرمايه گذارى در حوزه پتروشيمى ايران اعلام آمادگى كردند.» به گفته نجابت مذاكرات دو جانبه با طرف هاى تركيه آغاز شده است و آنها در خريد و سرمايه گذارى مجتمع ها با ما مشاركت خواهند كرد. بخش دوم و پايانى مصاحبه «ايران» را با نجابت مى خوانيد:
به گفته شما، آزادسازى قيمت ها به همين زودى آغاز خواهد شد. پتروشيمى در حال حاضر آمادگى ورود به بورس را دارد
ما آمادگى داريم؛ هم بورس كالا و هم بورس نفت براى جذب محصولات پتروشيمى استقبال كرده اند؛ بيشتر هم به اين دليل استقبال كرده اند كه قيمت محصولات ما آزاد شده است. قيمت توليدات مجتمع بندر امام(ره) هم كه آزاد شود همه محصولات مى تواند وارد بورس شود.
بورس نفت هم كه يك بورس كالايى است. منظور شما اين است كه وارد بورس ديگرى بشويد
بله، ببينيد، اگر پتروشيمى را مواد غيرنفتى تلقى كنند وارد بورس كالا بشويم توجيه پذير تر است و اگر نفتى تلقى كنند بهتر است وارد بورس نفت شويم. ارزيابى من اين است كه بورس نفت شايد در مرحله اول نتواند محصولات پتروشيمى را جذب كند چرا كه در مرحله اول بايد كمى جا بيفتد و وضع متعادلى پيدا كند تا بتواند گسترش يابد. بعد از اين مرحله قطعاً بورس نفت راحت تر مى تواند محصولات پتروشيمى را هم شامل شود.
هنوز اين كه پتروشيمى ها جزو چه مواردى تعريف شوند مشخص نشده است. ولى به هر حال مواد نفتى بدون انجام هيچ گونه عمليات فرآيندى روى آنها عرضه مى شوند ولى موادى كه روى آنها عمليات فرآيندى انجام مى شود ديگر نفتى محسوب نمى شوند و نمى توان آنها را با نفت و گاز ارتباط داد. ما تصورمان اين است كه كالاهاى بدون فرآيند مثل گازوئيل و نفت خام مى تواند در بورس نفت عرضه شود اما پتروشيمى را شامل نمى شود. ولى بايد ببينيم كه در آينده چه تفاهم هايى صورت خواهد گرفت و به چه نتيجه اى مى رسيم.
شما به عنوان يك مقام نفتى، فكر مى كنيد بورس نفت ايران راه اندازى خواهد شد و آيا مى تواند قابليت بين المللى داشته باشد
به نظر من راه اندازى بورس نفت قطعاً انجام مى گيرد ولى اين كه در دهه فجر راه اندازى شود يا ديرتر، خيلى مهم نيست و حتماً برقرار شدنش مهم است. اما اين كه مفيد هست يا نه، بستگى به اين دارد كه چگونه تعريف شود. اگر چنان ساماندهى شود كه به عنوان بورس بين المللى تلقى شود و براى عمل كردن دستش باز باشد قطعاً استقبال بين المللى را خواهد داشت ولى اگر محدودش كنيم و منطقه اى تلقى شود با مشكل روبه رو خواهد شد.
مى خواهم يك مرورى هم به رايزنى هاى شما در جذب سرمايه هاى خارجى داشته باشيم. اولاً مذاكرات شما با هندى ها در مورد ساخت يك واحد توليد اوره در عسلويه به كجا رسيد
ما در رابطه با توليد كود اوره (شيميايى) در يك طرح با عمانى ها به توافق رسيده ايم، يك طرح هم در آينده نزديك در كشور اندونزى اجرا خواهيم كرد. در عين حال تفاهم براى دو واحد ديگر هم با هندى ها صورت گرفته است كه در يكى از آنها سنگاپور هم شريك خواهد بود؛ تفاهمات مربوطه در اين خصوص انجام شده و شركت هاى مشترك هم براى هر كدام از اينها تشكيل شده است. با اندونزيايى ها در رابطه با قيمت گاز (خوراك مجتمع هاى پتروشيمى) و فرمول مربوطه هم اخيراً به توافق رسيد ه ايم. با تأمين كننده خوراك هم در حال مذاكره هستيم تا آنها هم در افزايش قيمت محصولات پتروشيمى در بازارهاى جهانى ذينفع باشند.
خوراك را كاملاً ايران تأمين خواهد كرد
بله، گاز را از پارس جنوبى دريافت خواهيم كرد.
با عمانى ها چه زمانى شروع خواهيد كرد
ما شركت هايمان را تشكيل داديم، اساسنامه نوشته شده، طرفين مجوزهاى لازم را گرفته اند و ارزيابى ما اين است كه حداكثر تا پايان شهريورماه سال آينده همه طرح هاى مشترك با خارجى ها كه فقط اوره و آمونياك هم نيست به اجرا خواهد رسيد.
فكر مى كنيد براى بهره بردارى از آنها چقدر زمان لازم داريد
زمان اجراى واحدهاى اوره و آمونياك ۴ سال است و براى طرح هاى الفينى هم ۵ سال زمان نياز داريم.
كمى به مشاركت هاى خارجى بپردازيم. اخيراً تصميمى براى خريد پتروشيمى پتكيم تركيه داشتيد. موفقيتى حاصل شد
بله ما اين تصميم را داشتيم كه اين شركت تركيه اى را خريدارى كنيم. ما با تركيه مذاكرات قيمتى را انجام داديم اما توافقى حاصل نشد و از خريدش منصرف شديم. ولى حالا تركيه اى ها در رابطه با احداث واحدهاى جديد پتروشيمى و هم خريد واحدهاى موجود استقبال خوبى نشان داده اند؛ مخصوصاً در مورد مجتمع هاى توليد كودهاى ازته كه نياز شديدى به آنها دارند. آنها ۴ ميليون تن در سال كمبود كود دارند و مايلند پتروشيمى هايى مثل رازى را بخرند. آنها در عين حال تمايل دارند كه به صورت صددرصد درساخت، راه اندازى و توليد پتروشيمى در ايران سرمايه گذارى كنند.
به كجا رسيديد
مذاكراتمان با جديت در حال انجام است.
اصلاً چرا شما از خريد پتروشيمى هاى خارجى استقبال مى كنيد
اين به دو دليل است. يكى اين كه مى خواهيم در بازارهاى منطقه حضور نزديك تر داشته باشيم مثل تايلند، فيليپين و برخى ديگر از كشورهاى منطقه، به طورى كه اتيلن را در ايران توليد كنيم. بعد به مقاصد صادراتى ببريم و در آنجا از طريق خريد يا مشاركت در اين واحدهاى توليدى پلى اتيلن توليد كنيم. در اين شرايط ما يك توليدكننده محلى محسوب خواهيم شد و نسبت به اين كه آنها كالاى مورد نيازشان را از ما وارد كنند فرق خواهد داشت. اما اهداف ما در مورد خريد شركت هايى همچون پازل چند بعدى است. اين شركت ها يك تكنولوژى هايى دارند كه با خريد آن واحدها ما مالك تكنولوژى هاى آنها هم خواهيم شد؛ همچنين مراكز تحقيقاتى دارند كه مى تواند در سرعت بخشيدن به رشد بخش هاى تحقيقاتى ايران و دستاوردهاى تكنولوژيكى مؤثر باشد، ضمن آن كه آنها بازارهاى بين المللى و مارك تجارى دارند كه ما مى توانيم با آن مارك راحت تر بفروشيم و يا با تغيير آن مارك به نام ايران يك امتياز ديگر به دست بياوريم.
نوع نگاه پتروشيمى به بازارهاى رقابتى چيست اخيراً آمارى مى خواندم كه شركت سابيك عربستان سعودى در همسايگى ما در سال ۲۰۰۶ هفتمين توليدكننده محصولات پتروشيمى دنيا بوده، برنامه و چشم انداز توليد و توسعه شما به چه سمتى پيش مى رود آيا از لحاظ رقابتى در منطقه استراتژى مشخصى تعريف كرديد
ما از لحاظ توليد در خاورميانه دوم هستيم و عربستان اول است. در چشم انداز ۲۰ ساله برنامه داريم كه عربستان را پشت سر بگذاريم. اين كه سابيك چه اقداماتى انجام داده به اين مربوط مى شود كه آنها مبالغ هنگفتى را براى خريد شركت هاى اروپايى سرمايه گذارى كرده اند كه خريد آنها دو وجه دارد هم امكانات علمى، تحقيقاتى و تكنولوژى شركت هاست كه به خريدار منتقل مى شود و هم توليدات آنهاست كه بازار را هم براى خريداران به همراه خواهد داشت.
به طور مثال چند وقت قبل سابيك با پرداخت ۱۱ ميليارد دلار يك شركت خارجى را خريدارى كرد ؛ خوب اين بنيه مالى مى خواهد كه ما نداشتيم /
گرچه اين حركت راچند سال قبل براى خريد بازل سوئيس انجام داديم كه آن را به ما نفروختند. اما ما براى جبران اين رقم هاى درشتى كه عربستان سرمايه گذارى مى كند در حال توسعه دادن شركت هاى پژوهشى خودمان هستيم. ما شركت پژوهش و فناورى پتروشيمى را در اراك، ماهشهر و كرج داير كرده ايم .دستاوردهاى خوبى هم داشته ايم. از جمله اين كه تا كنون ۳۹ اختراع مهم را به ثبت رسانده ايم كه از اين تعداد ۶مورد از آنها در كانادا و انگليس به ثبت رسيده است.اين مجموعه كار خيلى بيش از عربستان است. ما بايد محل هايى را انتخاب كنيم كه با وجود محدوديت ها به اهداف خود برسيم.
چطور معتقديد كه از عربستان پيشى مى گيريد
در اين مورد دو فاكتور پيش روى ماست كه مطمئنيم از عربستان پيشى مى گيريم. يكى اين كه توسعه پتروشيمى هاى ما برپايه هيدروكربورهاى گازى است و اين منابع را عربستان به اندازه ايران در اختيار ندارد. ضمن آن كه در آينده توليد پتروشيمى از نفت هم توجيه اقتصادى نخواهد داشت. بنابراين با توجه به اين كه در ذخاير گاز دوم هستيم پتروشيمى را به سرعت توسعه خواهيم داد اما اگر به عربستان گاز نرسد قطعاً از لحاظ خوراك مشكل پيدا خواهد كرد. ما از لحاظ فاكتورهاى توسعه و با توجه به جمعيتى كه داريم پتانسيل هاى بيشترى نسبت به عربستان داريم. پتروشيمى در حال حاضر ۴۴ ميليارد دلار طرح هاى سرمايه گذارى را براى مدت ۱۰ سال در دست اجرا داريم. يعنى سالانه ۴/۴ ميليارد دلار. در حالى كه عربستان در حد اطلاعات ما بسيار كمتر سرمايه گذارى كرده مگر آن كه در آينده مقدار بيشترى از درآمدهاى نفتى خود را به توليد پتروشيمى اختصاص دهدكه ما هم در اين زمينه تصميمات جديدترى خواهيم گرفت.
ميزان توليد پتروشيمى در برنامه هاى ميان مدت و بلندمدت شما چقدر افزايش خواهد داشت
توليد ما در پايان سال ۸۵ حدود ۱۷ ميليون تن بوده و درآمد ارزى ما از اين بابت ۶/۱ ميليارد دلار بوده است. اما اين رقم در آخرسال ۸۶ به ۲۳ ميليون تن خواهد رسيد و درآمد ارزى آن هم به ۸/۳ ميليارد دلار افزايش خواهد يافت. اين شامل مجموعه فروش داخلى و خارجى است. به عبارت بهتر در طول يك سال از لحاظ وزنى ۷ ميليون تن به توليد اضافه مى شود و ۲/۲ ميليارد دلار به درآمدتان.
اما پيش بينى آينده ما اين است كه ظرفيت نصب شده پتروشيمى در پايان دو برنامه چهارم و پنجم توسعه به ۱۰۰ميليون تن در سال خواهد رسيد؛ يعنى توليد ۷۰ ميليون تن خواهد شد و فروشمان هم تقريباً حدود ۵۰ ميليون تن خواهد بود /
دقيقاً ميزان صادرات تان مشخص هست
ما در پايان سال ۸۵ حدود ۶ ميليون تن صادرات داشتيم كه اضافه برآن ۵/۶ ميليون تن هم فروش داخلى داشتيم.
اما صادرات ما در سال ۸۶ به ۱۲/۵ ميليون تن مى رسد كه از اين مقدار ۵/۶ ميليارد دلار صادرات خواهد بود و ۲/۷ ميليون تن فروش داخل ، كه اينها بنا به قيمت بين المللى تغيير خواهد كرد.
