] اشرف پورمند[

پوست از مهم ترين فاكتورهاى زيبايى است؛ چرا كه با پوستى سالم چهره انسان زيباتر است و خيلى ها براى اين كه جوان تر و سرزنده تر به نظر برسند، معمولاً هزينه هاى هنگفتى را صرف حفظ سلامت پوست خود مى كنند.
خشكى و چروك پوست شايد چندان خطرناك نباشد اما عوارض آن كه براثر عوامل محيطى ايجاد مى شود، ناخوشايند و ناراحت كننده است.
* خشكى پوست
وقتى غدد چربى به مقدار كافى پوست را چرب نمى كنند، پوست خشك مى شود و همچنين برنامه غذايى نامناسب، كمبود مواد مغذى ازجمله ويتامين هاى گروه A و B، قرار داشتن پوست در معرض عناصر و فلزات به ويژه در فصل زمستان، بيمارى هايى چون رماتيت (التهاب پوست) و اگزما، كم كارى تيروئيد، ديابت، مصرف بعضى داروها چون ضد اسپاسم ها، ديورتيك ها، آنتى هيستامين ها، قرار گرفتن در معرض هواى گرم يا سرد با رطوبت بسيار كم و استفاده طولانى از تهويه، حمام كردن زياد و استفاده مداوم از وان، استفاده از صابون هاى خارجى و پاك كننده هاى قوى از مواردى هستند كه موجب خشكى پوست مى شوند و در مورد درمان هريك از اين موارد مزمن يا حاد بايد به متخصص پوست مراجعه كرد.علائم و نشانه هاى خشكى پوست به سن، وضعيت سلامت منطقه سكونت و مدت زمانى كه بيرون از خانه به سر مى بريم نيز وابسته است. احساس سفت شدن پوست به ويژه پس از حمام يا شنا كردن را حتماً تجربه كرده ايد، پوست شما به جاى صاف بودن منقبض، چروك دار و بدون آب به نظر مى رسد.
* مراقبت از پوست خشك
اگر پوست خشكى داريد براى حفظ آن، هرگز با آب داغ پوستتان را نشوييد و از آب تصفيه نشده و كيسه حمام يا ليف زبر استفاده نكنيد. بهتر است براى حفظ شادابى و لطافت صورتتان از آب معدنى استفاده كنيد.پوست خشك نياز به مراقبت كامل دارد. تميز كردن ملايم و ماساژ منظم، استفاده از كرم هاى چرب و مرطوب كننده براى افزايش مقدار آب سطح خارجى پوست نيز بسيار مؤثر خواهدبود.شست و شوى مواد آرايشى علاوه بر از بين بردن آلودگى پوست، چربى طبيعى آن را نيز از بين مى برد.براى شست و شو صابون هايى كه مرطوب به نظر مى آيد، مناسب نيست و در اين زمينه استفاده از صابون هاى كرم دار يا كرم بچه، توصيه مى شود. قبل از خواب نيز اطراف چشم را با كرم هاى ضد چروك چرب كنيد و از صابون هايى كه قليايى هستند يا مواد پاك كننده بيشترى دارند، استفاده نكنيد.
* آب و هوا
معمولاً پوست شما زمانى كه دما و رطوبت هوا كاهش مى يابد، خشك مى شود و اين اتفاق در نواحى بيابانى بيشتر مى شود.
بخارى هاى مخصوص گرم كردن فضاى آزاد و شومينه ها، گرم كننده هاى مركزى و بخارى هاى چوب سوز رطوبت هوا و همچنين رطوبت پوست شما را مى گيرند.چربى و رطوبت سلول ها و حفظ آبى كه به پوست مى رسد، شمشير يا تيغ دولبه اى است كه حمام كردن مداوم براى پوست ايجاد مى كند.حمام كردن طولانى به ويژه
غوطه ور شدن در آب و دوش گرفتن با آب داغ، چربى پوست شما را مى گيرد و كلر استخر نيز از جمله علل از بين برنده چربى پوست است.
* كمبودهاى غذايى
استفاده طولانى مدت از رژيم هاى غذايى كم چربى به ويژه كمبود روغن امگا۳ موجب خشكى پوست مى شود و كمبود روى و ويتامين A نيز از مواردى است كه خشكى پوست را به همراه دارد.
* كاهش آب بدن
عرق كردن زياد در طول ورزش و ننوشيدن مايعات كافى، اسهال و استفراغ شديد نيز آب موجود در بدن را كم مى كند و از علائم كاهش آب بدن، از دست رفتن حالت ارتجاعى پوست بدن است.در اين زمينه نيكوتين موجود در سيگار نيز رگ هاى خونى و از جمله مويرگ ها را تنگ مى كند و در نتيجه پوست دچار كمبود اكسيژن و مواد مغذى مى شود و خون كمترى به آن مى رسد و به دنبال آن شاهد زبرى و خشكى پوست خواهيد بود. بنابراين بهتر است مصرف آب و اسيدهاى چرب ضرورى را افزايش دهيد و پوست خود را محافظت كنيد.همچنين در رژيم غذايى خود به اندازه كافى از ميوه و سبزيجات استفاده كنيد و حداقل روزى ۸ ليوان آب بنوشيد و پروتئين موردنياز بدنتان را از منابع گياهى مثل كدوحلوايى، هويج يا سبزيجات زرد و نارنجى كه حاوى بتاكاروتن زيادى هستند و موجب لطافت و جوانى پوست مى شوند، تأمين كنيد.زردآلو و طالبى داراى راديكال هاى آزاد هستند و منابع غذايى مفيد و مناسبى براى پوست به شمار مى آيند.فراموش نكنيد كه ورزش منظم و پيوسته نيز موجب افزايش گردش خون در رگ ها و تغذيه مناسب پوست مى شود.

دكتر رضا قلمقاش

روز بخير، من يكى از مفاصل شما هستم
تاكنون صداى مرا شنيده اى، مى خواهم خودم را معرفى كنم. «من يكى از مفاصل بدن شما هستم. من از اندازه سر يك چوب كبريت در گوش شما، با تخصصى ترين و دقيق ترين عملكرد در انتقال اصوات شنوايى، تا اندازه اى بزرگتر از يك مشت گره كرده در قسمت لگن، براى تحمل وزن ۱۶۰ كيلوگرمى شما در تمام عمر آفريده شده ام. وظيفه ام اين است كه شبانه روزى، هزاران و بلكه ميليون ها حركت در اندام ها را هدايت و وزن و نيروهاى مختلف را جابه جا كنم. شايد تشبيه مفاصل بدن به يك لولا، كمى دور از انصاف و كفران نعمت باشد، چرا كه بهترين لولاها ۳۰ سال و آن هم روزانه چند دفعه كار مى كنند، روغن كارى مى خواهند و در صورت تغيير سنگينى، جهت حركت و يا هرگونه تغيير ديگر، محال است كه دوباره كار كنند. اين در حالى است كه هر يك از مفاصل بدن يك فرد ۶۵ كيلوگرمى، در صورت اضافه وزن، حتى تا ۱۰۰ كيلو، باز هم به دقت كار خواهند كرد، روغنكارى نمى خواهند و مهمتر از همه حس دارند و ما را از موقعيت هاى خطرناك باخبر مى كنند. شما در تاريكى، فقط به اعتماد گزارش مفاصل تان است كه قدم برمى داريد و در صورت اختلال در عملكرد آنها نمى توانيد قدم از قدم برداريد. زندگى بدون عملكرد مفاصل يعنى سكوت و مرگ. من از دو سطح استخوانى پوشيده از غضروف تشكيل شده ام و يك كپسول ليفى احاطه ام كرده است تا مايع تغذيه كننده من در آن قرار گيرد. عامل حيات و سلامت غضروف من، فشار است «فشار»، تعجب نكنيد. فشارى معقول و متوازن. وظيفه عضلات اطراف من جز ايجاد نيرو، كمك به پيشگيرى از ايجاد فشار روى سطوح مفصل است. پس براى ابقاى من، عضلات اطرافم را قوى نگه دار. گاهى اوقات از من صداهايى مى شنويد و گاهى نيز به اشتباه صداى مرا درمى آوريد. برخلاف تصور عام، اين صداها حاصل ساييدگى نيست. اصولاً آنچنان آفريده شده ام كه در صورت استفاده صحيح، احتمال سايش و اصطكاك در من وجود ندارد و در طى ۱۰۰ سال براى راهپيمايى در چند صد هزار كيلومتر يا حتى چند ميليون كيلومتر، گارانتى شده ام. اين صداها فقط براى آگاهى شما از شرايط نامساعد من است. اگر حركتى به ايجاد صدا در من منجر شود فشار زيادى را به من وارد مى كند كه در نهايت منجر به صدمه ديدنم مى شود.بدان كه زندگى بدون حركت مرگ است. براى اين كه زندگى مفهوم پيدا كند، بايد حركت كرد. لطفاً توجه كن تا از من يك مركز درد درست نكنى چون از حركت باز مى مانى. من احتياج به مراقبت زياد ندارم؛ علاقه به زندگى و عشق مى تواند مرا سالم نگه دارد. ورزش و فعاليت هاى منظم مرا محكم و قوى مى كند. استراحت كردن براى سلامتم امرى مهم است. اكسير حيات من تمرين وتقويت عضلات است. چيزهايى از قبيل كمبود خواب، نيكوتين، الكل، اضافه وزن، كمبود حركت منظم و فشار بى موقع براى من بسيار رنج آور و آزار دهنده است.»
* خط اول
فتبارك الله احسن الخالقين
اگر سرى به يكى از مفاصل بدن بزنيم، مى بينيم كه با چه ظرافت و مكانيسم دقيقى براى جذب و دفع فشار آفريده شده اند. يك مفصل از دو جزء استخوانى تشكيل شده است كه سطوح اين استخوان ها در داخل مفصل به وسيله غضروف پوشيده شده است. اين دو استخوان با يك پوشش كيسه مانند به نام كپسول احاطه شده اند و داخل اين كپسول را مايع مفصلى پر كرده است كه ضمن كاهش استهلاك، تغذيه غضروف ها را به عهده دارد. غضروف گردش خون ندارد و به واسطه همين مايع مفصلى تغذيه مى كند. با افزايش فشار به مفصل، مواد غذايى وارد غضروف مى شود و با برداشتن فشار از روى مفصل، مواد زائد تخليه مى شوند. پس ركن سلامت مفصل و غضروف هاى آن، اعمال فشار مناسب است كه معمولاً در ورزش ها ايجاد مى شود، اما فشار هاى شديد و ناگهانى براى مفاصل بسيار مضر است.
پس بر مى گرديم به همان جمله آرام بخش هميشگى كه «هوالشافى». آرى اوست شفا دهنده. خداوند درمان هر دردى را در نزديك ترين نقطه به آن درد قرار داده است. در عين حال كه همگان اعمال فشار را براى مفصل مضر مى دانند، بهترين درمان در مقاوم سازى مفصل و تغذيه مناسب غضروف، اعمال فشار متناسب و منظم- به عبارتى ورزش- به مفصل است. تقويت عضلات، دورى از زندگى ساكن و ماشينى و نيز ورزش كردن، مهم ترين داروهاى پيشگيرى از بروز صدمات مفاصل و به عبارتى «آرتروز» هستند.
سيستم هوشمند بدن انسان، ديگر امتياز خاص آن است. گيرنده ها و مراكز اطلاع رسانى در مفاصل بدن وجود دارند كه در صورت استفاده نادرست از مفصل، فرد را از طريق صدا، خشكى و يا درد با خبر مى كنند. صداهايى كه گاهى از مفاصل بدن خود مى شنويم، احساس خشكى صبحگاهى يا احياناً درد، نشانه هاى اين است كه از اين عضو ارزشمند به خوبى نگهدارى نكرده ايم و در صورت ادامه از استفاده مجدد آن محروم مى شويم. جالب اينجاست كه در صورت ادامه وضعيت وخيم، همين گيرنده ها موجب تضعيف عضلات اطراف مفصل و اختلال در حركت مى شوند تا تخريب بيش از اين ادامه نيابد.
اين يكى از اختلاف هاى معنى دار سيستم بدن با ساخته هاى دست اوست. گاهى ديده مى شود كه شركت هاى توليدكننده وسايل كمك حركتى مانند زانوبند، كمربند و قوزبند ادعا مى كنند كه وسايل آنها مفاصل را از بروز آسيب حمايت مى كنند. با توجه به لزوم سيستم هوشمند گيرنده هاى داخل مفاصل با عضلات، متوجه مى شويم كه اين وسايل اصلاً قادر نيستند جاى عضلات را بگيرند و بعضاً با ايجاد ضعف در اين عضلات موجب وخامت اوضاع نيز مى شوند.
پس مى بينيم كه خداوند هم با آفريدن يك سيستم هوشمند و كارآمد، حجت را بر ما تمام ساخته است. خداوند عوامل را براى يك زندگى ۱۰۰ساله و حتى بيشتر مهيا كرده است، اما اين ما هستيم كه با بى توجهى و ناآشنايى با بدن، مشكلاتى را براى خود و مفاصل ايجاد مى كنيم. يكى از اين مشكلات «قولنج مفاصل» است، كه بين عموم مردم شايع است و لذا در اين مبحث سعى داريم با رويكردى پيشگيرانه و اصلاح نحوه زندگى، به شناخت و درمان آن بپردازيم.
* خط دوم
قولنج، فرياد مفصل بى پناه
هر يك از مفاصل بدن تعدادى گيرنده عصبى از انواع مختلف دارند كه وظيفه آنها ارسال پيام به مغز و گزارش وضعيت مفصل از نظر موقعيت فيزيكى، تحريك ها، صدمات و يا فشارهاى نامعقول است. اين گيرنده ها در هر لحظه، وضعيت مفصل را به مغز گزارش و مغز با توجه به اين گزارشات براى انجام عكس العمل مناسب در مقابل حركت، نيرو يا فشار داخل مفصل، تصميم گيرى مى كنند. پس مى توان گفت كه مفاصل يك سيستم حمايت هوشمند و آگاهانه دارند. خواهش مى كنم سعى نكنيد آن را با يك زانوبند جامد و خارج از فرمان مغز مقايسه كنيد.
عضلات اطراف هر مفصل ضمن اين كه وظيفه ايجاد حركت دارند، وظيفه دريافت فشارهاى وارده به مفصل و تعديل آنها را نيز بر عهده دارند. اين عضلات هم از مغز فرمان مى گيرند و هم به وسيله يك مدار كنترل اتوماتيك هدايت مى شوند و همچنين متصل به سيستم اطلاع رسانى داخل مفاصل اطراف خود نيز هستند. چهار نوع گيرنده داخل مفصل، چند صدم ثانيه قبل از اعمال هرگونه فشار به مفصل، با كسب اطلاع از حواس ديگر مانند بينايى و پردازش آن، عضلات را براى جذب فشار آماده مى كنند تا هنگام اعمال هر نوع فشار به اندام ها، نيروى اضافه اى به مفصل وارد نشود.
* خط سوم
قولنج از نظر علمى ، چيست
بيشتر شما با صداهايى كه به وسيله مفاصل از جمله انگشتان ، فك ، زانو، كمر و گردن ايجاد مى شوند، آشنا هستيد. بعضى عادت دارند با فشار به انگشتان دست، حركات سريع گردن يا فشار پا بر روى ستون فقرات كمرى ، اين صداها را ايجاد كنند. به عبارتى از اين طريق قولنج آن را رفع كنند و با اين حركت، به نوعى احساس راحتى برسند.
در يك تقسيم بندى ساده مى توان اين صداها را به دو دسته تقسيم كرد. يك دسته صداهاى حاصل از حركات مفصلى و دسته ديگر صداى حاصل از قولنج كردن مفاصل است كه طى يك فشار شديد در انتهاى دامنه حركتى ايجاد مى شود. تا زمانى كه اين صداها با درد و التهاب همراه نباشد، گروه درمان نگرانى زيادى براى ايجاد اين صداهاندارند، اما در صورتى كه توليد اين صداها، همراه با درد و التهاب باشد، بايد براى درمان مشكل موجود، به پزشك مراجعه كرد.
* حرف آخر
شكستن قولنج يعنى شكستن مفصل
علت قولنج كردن مفاصل، ايجاد حباب هاى گاز CO2 است كه موجب افزايش حجم داخل مفصل و شكلى از احساس تنگى در آن مى شود و فرد براى خلاص شدن از اين درگيرى مجبور است مفصل را در دامنه انتهايى خود قرار دهد تا حباب به وجود آمده، تركيده و حجم مفصل به حالت عادى و طبيعى خود برگردد.
مهم ترين عارضه اين كار تضعيف مكرر عضلات حمايت كننده مفاصل است، چرا كه اختلال در سيستم هوشمند حمايتى مفاصل، اشكال در ارسال پيام ها و پاسخ ندادن بموقع و قوى عضلات را دربردارد و مفاصل مربوطه را دو چندان درمعرض صدمه قرار مى دهد. از جمله ديگر مضرات اين كار، آن است كه چون فرد مجبور است مفصل را براى تركيدن حباب گاز در دامنه انتهايى خود قرار دهد، فشار زيادى به تمام بافت هاى اطراف مفصل از جمله عضلات، رباط ها و كپسول مفصلى وارد مى كند. عناصر غيرفعال اطراف مفصل كه در طول بلند خود قرار مى گيرند به مرور افزايش طول مى دهند و امكان انجام حركات دقيق را از فرد سلب مى كنند.
با اين كار در سن بالا منتظر آرتروز و لرزش دست و پا باشيد. احتمال لرزش در سنين بالاتر به علت اختلال در ارتباط گيرنده ها و عضلات، كاهش تمركز و كنترل حركت دقيق و كاهش ثبات مفصلى نيز وجود خواهد داشت. در اين زمينه بروز آرتروز با كاهش فشار عضلانى حتمى است. پس از تكرار اين حركات و شروع صدمه به غضروف مفصل، تعويض مفصل هم شما را يارى نمى كند. بهتر است به اين مفاصل مصنوعى هم دل نبنديد كه آنها هم جسمى بى شعور و خارج از اراده و كنترل مغز و مفاصل هستند و ديرى نمى پايد كه از دست مى روند.
خطر مرگ در كمين قولنج شكنان
خطرناك ترين قسمت ماجرا در شكست قولنج مفاصل گردن است. در كسانى كه عمل شكستن مفاصل را در گردن، به صورت مكرر انجام مى دهند، احتمال صدمه مستقيم به شريان تغذيه كننده مغز وجود دارد. خطرناك ترين وضعيت، رفع قولنج در گردن با انجام حركات شديد و سريع است. جز مسأله ايجاد روند فرسايش بين مهره اى و به عبارت ديگر آرتروز، احتمال صدمه به شريان هاى تغذيه كننده مغز هم وجود دارد كه به دنبال خود حتى احتمال مرگ را هم در پى خواهد داشت. خصوصاً بيماران آرتريت روماتوئيد از اين حركت پرهيز كنند.
سردردهاى مداوم، تارى ديد و مشكلات بينايى
منشأ بسيارى از سردردهاى غيرمشخص و حتى تارى ديد هم در همين عادت نابجا و خطرناك و فشارهاى غيرمعمول به ستون فقرات و گردن است. عروق تغذيه كننده مغز از گردن عبور مى كنند و هر گونه فشار به آنها ، كه بيشتر به واسطه اسپاسم عضلات گردن ايجاد مى شود، مشكلات مغز و اعصاب را در سطوح مختلف ايجاد خواهد كرد.
لگد كردن ستون فقرات ممنوع
خيلى از ايرانى ها عادت دارند كه هنگام قولنج ستون فقرات، از ديگرى درخواست مى كنند كه بر روى ستون فقرات شان راه برود و فشارهاى غيرمعمول و بسيار سنگينى را به ستون فقرات وارد كند. آگاه باشيد كه در بعضى موارد، اين كار ممكن است منجر به شكستن مهره ها و ايجاد صدمات جبران ناپذير از جمله بى اختيارى ادرار و يا فلج اندام ها شود. اگر مشاهده كرده يا شنيده ايد كه در گذشته افرادى مثلاً در حمام مبادرت به اين كار مى كردند، در نظر بگيريد كه اولاً مردم آن زمان از لحاظ درصد تراكم استخوان با مردمان ما با يك زندگى بى تحرك كاملاً متفاوت بوده اند و به عبارتى استخوان محكم ترى داشته اند و دوم آن كه افرادى كه ماساژهاى خاص مى دادند متبحر بوده اند و سوم اين كه همان زمان هم اين حادثه ها ايجاد مى شد اما به لحاظ نبود سيستم اطلاع رسانى، مردم بى خبر بوده اند.در مجموع تغيير حجم هاى سريع مفصل و خلاصى از اين حباب ها با اين روش ها موجب ايجاد مكرر و تشديد توليد اين حباب ها خواهد شد پس توصيه نمى شود كه به اين كار عادت كنيد چون كه براى هميشه مهمان شما خواهند ماند.
همت اصلى، اصلاح نحوه زندگى، پيشگيرى و مبارزه
زندگى سالم و بانشاط، برپايه فشار صحيح و استرس نرمال به بدن مبتنى است، از تنبلى بپرهيزيد. شايد بپرسيد چطور به اين مثال ها توجه كنيد: براى پيشگيرى از بروز پوكى استخوان بايد پرتحرك بود و به استخوان فشار آورد. براى داشتن قلبى سالم بايد به آن در حد معقول فشار آورد و دويد. تحرك كافى و ورزش، شما را در برابر هر مشكل و بيمارى قوى و مصون مى كند. در مورد پيشگيرى و درمان قولنج مفاصل، راهكار اصلى انجام ورزش هاى كششى و انعطاف پذيرى مناسب است. هميشه مفاصل خود را در وضعيت خوب نگه داريد. عضلات قوى، راهپيمايى، غذاهاى سالم و به دور از مواد نگهدارنده، كاهش حركات ناگهانى و دورى از ورزش هاى شديد بدون گرم كردن، از مفاصل بدن شما محافظت مى كنند.
مهم ترين فاكتور مؤثر، افزايش انعطاف پذيرى بدن است. انجام روزانه حداقل چند ورزش انعطاف پذيرى و كششى در انتهاى دامنه حركتى موجب كاهش تشكيل حباب ها خواهد شد. در حين ورزش و در تمام مفاصل، به تمرينات كششى و حركت به سوى تمرينات با حداكثر دامنه مجاز نيازمنديم، چرا كه در غير اين صورت زندگى روزمره به اجبار، بدن را به سمت دامنه حركت انتهايى خواهيم برد و به مفصل صدمه مى زنيم.آيا شنيده ايد ترك عادت موجب مرض است بهتر است بپرسيم ترك عادت به چه روشى، موجب مرض است بله ترك يكباره عادت و يا كمى علمى تر تغيير روش زندگى به يك باره، مى تواند مشكلاتى را ايجاد كند، اما اصلاح روش زندگى بسيار مطلوب و پسنديده است به شرطى كه طبق اصول و قواعدى باشد. به جاى شكستن قولنج مفاصل در مفصلى كه اين مشكل را داريد، روزانه چند حركت كششى انجام بدهيد - بر طبق اصول فيزيولوژيك بدن - مى بينيد كه ظرف مدت چند هفته، همه عادات شما در اين زمينه به راحتى برطرف خواهند شد.

رئيس انجمن توانبخشى قلب و عروق و تنفس و مدير گروه توانبخشى بيمارستان مدائن

] سعيد اويس[

تحقيقات نشان مى دهد مرگ و مير به علت ابتلا به سرطان هاى ريه، روده بزرگ و مخرج و پروستات در بين افرادى كه دريافت و سطح سلنيم خون آنها بالاتر بوده، كمتر است.سلنيم از املاح معدنى ضرورى و كمياب براى تأمين سلامتى است و تحقيقات نشان مى دهد كه كمبود اين ماده با پيشرفت بيمارى قلبى، كم كارى تيروئيد وضعف سيستم ايمنى ارتباط دارد، البته كمبود سلنيم معمولاً باعث بيمارى نمى شود، بلكه احتمال ابتلا به بيمارى هاى ناشى از استرس هاى عفونى، بيوشيميايى و تغذيه اى را افزايش مى دهد.
منابع غذايى سلنيم
در بيشتر كشورهاى دنيا گياهان، منابع غذايى عمده سلنيم هستند. محتواى سلنيم غذاها به محتواى سلنيم خاكى كه گياه در آن رشد مى كند، بستگى دارد. كمبود سلنيم اغلب در نواحى كه ميزان اين ماده در خاك پائين است، وجود دارد. البته اين ماده در بعضى از انواع گوشت و غذاهاى دريايى نيز وجود دارد و در واقع حيواناتى كه از گياهان پرورش يافته در مناطق غنى از سلنيم استفاده مى كنند، سطح سلنيم گوشتشان بالاتر است. در مجموع منابع غذايى سلنيم شامل: مغزهاى (خشكبار) برزيلى، ماهى تن، گوشت گوساله، بوقلمون، مرغ، مخمر آبجو، سبوس گندم، تخمه آفتابگردان، سير، دانه ها، گردو، كشمش، امعاء و احشاء مانند جگر، قلوه و انواع ماهى است.
ميزان مورد نياز
براساس مقادير توصيه شده روزانه، نياز افراد مختلف به سلنيم به شرح جدول (۱) است.
نيازمندان و موقعيت هاى نياز به سلنيم
معمولاً سلنيم خون افرادى كه بيماريهاى شديد دارند و به التهاب وعفونت منتشره مبتلا هستند، پائين است. پزشكان، بيماران مبتلا به بيمارى هاى معده اى- روده اى و يا عفونت شديد را از لحاظ وضعيت سلنيم ارزيابى مى كنند تا نياز آنها را براى مكمل يارى، بسنجند.افرادى كه كمبود يد دارند، ممكن است از مكمل سلنيم بهره ببرند. تحقيقات نشان داده است كه كمبود سلنيم ممكن است اثرات كمبود يد را در غده تيروئيد تشديد كند. همچنين كفايت وضعيت تغذيه اى سلنيم اثر محافظتى در برابر اختلالات عصبى كمبود يد دارد.
سلنيم و بيمارى ها
ميزان كمتر مرگ و ميرناشى از سرطان هاى ريه، روده بزرگ و مخرج و پروستات در بين افرادى است كه دريافت و سطح سلنيم خون آنها بالاتر است. به علاوه بروز سرطان پوست غير ملانوم به نحو قابل ملاحظه اى در نواحى كه خاك فقير از سلنيم است، بيش از نواحى ديگر است.كاهش سطوح سلنيم خون در آرتريت روماتوئيد (بيمارى مزمنى كه باعث درد، سفتى و سختى، تورم وكاهش عملكرد مفاصل مى شود)، نقش دارد به علاوه بعضى از افراد كه دچار التهاب مفاصل هستند، مقدار كمى سلنيم دريافت مى كنند. سلنيم به عنوان آنتى اكسيدان ممكن است به رهايى از علائم آرتريت از طريق كنترل سطوح راديكالهاى آزاد كمك كند.سوء جذب ناشى از ‎/HIV ايدز مى تواند موجب تخليه سطوح تعداد زيادى از مواد مغذى شامل سلنيم شود. كمبود سلنيم با كاهش سلول هاى ايمنى، افزايش پيشرفت بيمارى و خطر بالاى مرگ در جمعيت مبتلا ارتباط دارد. ‎/ HIVايدز به تدريج موجب تخريب سيستم ايمنى مى شود و استرس اكسيداتيو در تخريب بيشتر سلولهاى ايمنى دخيل است. مواد مغذى آنتى اكسيدانى مانند سلنيم به محافظت سلول در برابر استرس اكسيداتيو كمك مى كند، بنابراين بالقوه مى تواند پيشرفت بيمارى را ضعيف كند. از طرفى سلنيم ممكن است براى تكثير ويروس HIV مورد نياز باشد كه موجب كاهش و تخليه سطوح سلنيم مى شود.
مصرف سلنيم زياد و تهديد سلامت
اگر سلنيم خون به بيش از ۱۰۰ ميكروگرم در دسى ليتر برسد، شرايطى به نام «سلنوزيس» به وجود مى آيد، علائم سلنوزيس شامل، آشفتگى معده اى- روده اى، ريزش مو، لكه هاى سفيد روى ناخن، تنفس با بوى سير، خستگى، تحريك پذيرى و اختلال مربوط به اعصاب است.بنابراين حداكثر مقدار قابل تحمل سلنيم در سنين مختلف به شرح جدول (۲) است.
[منبع: مؤسسه ملى سلامت، بخش مكمل هاى غذايى]