] تارهان اردم ‎/ترجمه : محمد پيرى؛كارشناس مسائل تركيه]

بر اساس نتايج تحقيقات سال ،۲۰۰۳ بيش از ۱۳ ميليون نفر از زنان ترك داراى پوشش بودند. امروزه اين آمار به مرز ۱۴ ميليون نفر رسيده است. در عين حال آمار زنان داراى حجاب «توربان» (توربان در تركيه به نوعى حجاب اطلاق مى شود كه با روسرى متفاوت است و از آن به عنوان حجاب سياسى اسلامگرايان ياد مى كنند شايد بتوان در ايران آن را معادل مقنعه دانست) افزايش بيشترى را نشان مى دهد. در سال ۲۰۰۳ تعداد زنان داراى حجاب توربان ۵۰۰ هزار نفر بود، اما اين آمار در مدت چهار سال به دو ميليون نفر رسيد و اين در حالى است كه تنها تفاوت ميان زنان با حجاب و بى حجاب پوشاندن سر خود نيست بلكه حجاب طرز زندگى افراد را نيز تحت تأثير قرار مى دهد.

مخالفت بخشى از زنان با حجاب تركيه با غربى شدن يك واقعيت است اما نگاه به غرب از سوى بيشتر مردم در بخش تكنولوژى، علوم، حقوق و رژيم سياسى انكار ناپذير است. در اين روند ضمن حفظ سنت هاى مردم ترك بويژه ارزش هاى فرهنگى آنان، مدرنيزه شدن تحقق خواهد يافت. همين مسئله يعنى وابستگى به ارزش هاى فرهنگى، محافظ محكمى در مقابل آفت هاى مدرنيزه شدن خواهد بود.
*سابقه تحقيقات
روزنامه مليت به تحقيق درباره يكى از موضوع هاى مورد مباحثه و مجادله در تركيه پرداخته است .
براساس نتايج اين تحقيقات در چهار سال گذشته كه حزب AKP حكومت را در دست داشته حجاب با
هشت درصد افزايش از ۶۴‎/۲ درصد به ۶۹‎/۴ درصد گسترش يافته و همراه با آن حجاب توربان با ۴‎/۷ برابر افزايش در وضعيت انفجارى قرار گرفته است. گسترش توربان در ميان جوانان ۴۶‎/۹ درصد است . اين پديده در ميان گروه هاى سنى ۴۳-۲۹ ساله ۳۱‎/۱ درصد بوده كه در گروه هاى بالاى ۴۴ سال به ۱۸ درصد كاهش يافته است. زنان با حجاب توربان در گروه سنى ۲۸-۱۸ ساله، ۱۹‎/۷ درصد هستند كه در گروه بالاى۴۴ سال به ۱۶‎/۲ درصد كاهش مى يابد.
درصد افرادى كه حجاب را به خاطر سنت هاى جامعه رعايت مى كنند با افزايش سن افراد افزايش مى يابد و در مقايسه با بررسى هاى سال ۲۰۰۳ افزايش زنان با حجاب توربان در سطح وسيع در ميان جوانان ديده مى شود. در سال ۲۰۰۳ جوانان باحجاب توربان ۴‎/۱ درصد بوده كه امروزه به ۱۹‎/۷ درصد افزايش يافته است.
*افزايش استفاده از حجاب توربان در ميان تحصيلكرده ها
در ميان بى حجاب ها، ۱۷‎/۷ درصد داراى تحصيلات دانشگاهى و ۴۲‎/۲ درصد داراى تحصيلات متوسطه و (بدون در نظر گرفتن ممنوعيت دولت هاى لائيك تركيه براى جلوگيرى از ورود زنان باحجاب به دانشگاه ها) در ميان با حجاب ها نيز زنان داراى تحصيلات دانشگاهى۲‎/۲ درصد و تحصيلات متوسطه ۱۴ درصد است . از اين ميان زنان داراى پوشش توربان ۵‎/۵ درصد تحصيلات دانشگاهى و ۸۳‎/۸ درصد تحصيلات ابتدايى دارند.
در يك مقايسه مى توان گفت كه بيشتر زنان داراى تحصيلات زير متوسطه داراى پوشش هستند. همزمان با افزايش سطح تحصيلات ميزان پوشش كاهش مى يابد. اما در يك محدوده قابل توجه در ميان خانم هاى با حجاب ميزان استفاده كنندگان از توربان با افزايش سطح تحصيلات افزايش مى يابد.
* سه چهارم زنان خانه دار و يك چهارم دانشجويان و دانش آموزان با حجاب هستند
با در نظر گرفتن پراكندگى شغل و حرفه زنان، ۷۷ درصد دانشجويان و دانش آموزان، ۵۹‎/۴ درصد زنان شاغل و ۷۴‎/۲ درصد بازنشسته ها با حجاب هستند.
*ازدواج، نامزدى و پوشش
براساس نتايج اين بررسى ها ۴۴‎/۶ درصد مجردها، ۴۹‎/۲ درصد زنان نامزد شده، ۲۴‎/۳ درصد زنان متأهل و ۲۸‎/۵ درصد زنان مطلقه در زندگى روزمره خود از پوشش استفاده مى كنند.
برهمين اساس در تركيه هرچه بر تعداد افراد متأهل افزوده مى شود به همين ميزان نيز باحجاب ها گسترش مى يابند.
*كاهش ميزان درآمد و افزايش ميزان پوشش
۷۲‎/۹ درصد زنان بى حجاب در بالاترين سطح خود در گروه افراد با درآمد بالا قرار مى گيرند و ۱۵‎/۲ درصد اين طبقه داراى درآمد پائين هستند. اين ميزان در باحجاب ها درست برخلاف بى حجاب هاست. هرچه افراد داراى درآمد كمترى باشند به تعداد باحجاب ها افزوده مى شود البته زنان باحجاب توربان برخلاف اين قاعده هستند و هرچه درآمد افراد باحجاب توربان افزايش مى يابد بر تعداد آنها نيز افزوده مى شود.
* روسرى در مناطق بيابانى و حاشيه اى و توربان در مناطق شهرى گسترش يافته است
با نگاهى به محل زندگى افراد جامعه آمارى، ۳۵‎/۵ درصد افراد در شهرها بى حجاب بوده اما در مناطق بيابانى و حاشيه اى اين رقم به ۱۹‎/۸ درصد كاهش مى يابد. همچنين ۶۴‎/۵ درصد ساكنان شهرهاى جديد پوشش را رعايت مى كنند و اين رقم در مناطق بيابانى به ۸۰‎/۲ درصد افزايش مى يابد. درباره توربان نيز تفاوتى نسبت به ديگر پوشش ها ديده مى شود.
همان طور كه مشاهده مى شود استفاده از حجاب در مناطق خارج از شهرها و بيابان ها بيشتر بوده، اما توربان در مناطق شهرى بيشتر از حاشيه شهرها استفاده مى شود.
* آزادى و سيستم لائيك
امروزه پوشش توربان يكى از موضوع هاى اساسى مورد مناقشه در ميان دولتمردان، احزاب سياسى و مردم تركيه است. ۱۴‎/۹ درصد افراد جامعه آمارى معتقدند كه افراد با حجاب توربان درصدد نشان دادن تمايلات وگرايش هاى سياسى خود هستند و
۴‎/۶ درصد نيز معتقدند كه اين نوع پوشش هويت سياسى آنها را نشان نمى دهد .
به نظر محقق اين پروژه، نتايج اين تحقيقات در حقيقت جهت گيرى آزادانه مردم ترك را نشان مى دهد و سياستمداران ترك به جاى همراهى با اقليت پر سر و صدا بايد اكثريت عقل گرا را همراهى كنند.
*زنان از چه زمانى به پوشش روى آوردند
در برابر سؤال «از چه زمانى خود را مى پوشانيد » يكى از علل رعايت پوشش از سوى زنان، ازدواج و متأهل بودن آنان پاسخ داده شده است. براساس اين تحقيقات در ميان كسانى كه داراى حجاب هستند ،
۵۹‎/۹ درصد زنان قبل از ازدواج ، ۱۳‎/۲ درصد پس از ازدواج، ۱‎/۸ درصد به علت تأثير تغييرات محيط زندگى و ۲۵ درصد اين افراد پس از كامل شدن سن خود به رعايت پوشش روى آورده اند.
همچنين براساس همين بررسى ها ۶۰‎/۹ درصد زنان داراى روسرى و ۵۸‎/۲ درصد بانوان با حجاب توربان قبل از ازدواج نيز داراى پوشش بوده اند. علاوه بر اين كسانى كه بعد از ازدواج باحجاب شده اند در بالاترين حد از روسرى استفاده كرده اند و در ميان استفاده كنندگان از توربان كسانى كه همزمان با ايجاد تغييرات در محيط اجتماعى با حجاب شده اند در بالاترين حد، دو درصد بوده اند.
در برابر اين سؤال كه براى چه خود را مى پوشانيد ۷۳ درصد مخاطبان الزامات ناشى از اعتقادات دينى، ۱۳‎/۷ درصد رعايت سنت ها و آداب و رسوم جامعه را ذكر مى كنند. عادت به استفاده از پوشش و همگامى در محيط اجتماعى ، الزام خانواده براى رعايت حجاب و خواست همسرنيز ازديگر علل رعايت پوشش است. همچنين زنان با حجاب توربان ۸۹ درصد اعتقادات دينى و ۴‎/۸ درصد نيز سنت ها و آداب و رسوم را علت پوشش خود عنوان كرده اند.
در اين بخش نكته مهم ديگرى خود را نشان مى دهد و آن فاكتور «همسر» در مسئله پوشش است. اين مسئله در ميان فارغ التحصيلان دانشگاه ها در سطح بالايى نشان داده مى شود.
*چرا به جاى روسرى از توربان استفاده مى كنند
زنان به اين سؤال ، پاسخ هاى مختلفى داده اند كه دو نكته مهم را مشخص مى كند. نكته اول آن كه توربان خواست ها و گرايشات سياسى افراد را نشان مى دهد و نكته دوم اين كه توربان را وسيله اى براى حفظ ناموس، حيا و محافظت از خود مى دانند. برهمين اساس ۶۸ درصد از كل جامعه آمارى اطاعت از دستور اسلام، ۱۴‎/۹ درصد نشان دادن گرايش هاى سياسى، ۷‎/۴ درصد هماهنگى با محيط، ۴‎/۶ درصد نشان دادن هويت، ۳‎/۱ درصد داشتن حجب و حيا و ۲‎/۱ درصد محافظت از خود را عنوان كرده اند.
*پوشش براى مأموران دولت
تعداد افرادى كه معتقدند مأموران دولت اگر تمايل داشته باشند مى توانند از پوشش اسلامى استفاده كنند درحال افزايش است. نتايج اين تحقيقات تغييرات بسيار مهمى را درباره پوشش مأموران دولتى آشكار كرده است. از ميان كسانى كه در اين بررسى درباره رعايت پوشش از سوى كارمندان زن دولتى و يا رعايت نكردن آن شركت كرده اند،
۱۹‎/۴ درصد به بى حجاب بودن بانوان كارمند ،
۶۸‎/۹ درصد به اين كه «هركس مى خواهد بايد بتواند سرش را بپوشاند» و ۵‎/۸ درصد نيز به الزامى شدن پوشش براى همه معتقد بودند.
*ممنوعيت استفاده از پوشش توربان در دانشگاه
يكى از مباحثى كه در سياست و جامعه تركيه موجب ايجاد مجادلات فراوانى شده ممنوعيت توربان در دانشگاه ها ست.
مهم ترين نتيجه اين بررسى تغيير نكردن ديدگاه ها نسبت به ممنوعيت توربان است.
از ميان جامعه آمارى كه از آنان درباره ممنوعيت توربان در دانشگاه ها سؤال شده است، ۷۸ درصد معتقد به حذف ممنوعيت حجاب بوده اند و ۲۲ درصد نيز به ادامه ممنوعيت حجاب در دانشگاه رأى دادند.
همچنين ۲۶‎/۱ درصد افراد حاضر بودند به خاطر حجاب از تحصيلات دانشگاهى خودصرف نظر كنند.
به عبارتى ديگر، كسانى كه حاضرند تحصيلات دانشگاهى خود را فداى حجاب خودكنند بيشتر بانوان چادرى هستند والبته ۴۰‎/۴ درصد استفاده كنندگان از توربان نيز معتقدند كه تحصيلات دانشگاهى را فداى حجاب خود مى كنند.