|
گزارش «ايران» از آخرين وضعيت تالاب هاى كشور
تالاب ها احيا مى شود
|
|
|
تالاب چيست نيزار آبهاى باقى مانده كه در آن برگ هاى بزرگ وجود دارد جانورهاى ريز و درشت شايد هم فكر كنيد تالاب ها خاصيت چندانى ندارند و فقط در فصل هاى خاص ميزبان پرندگان مهاجر هستند. متأسفانه نداشتن شناخت كافى از تالاب ها و كاربردهاى آن موجب شده كه توجه چندانى به اين سرمايه زيست محيطى نشود. ۱۳ بهمن روز جهانى تالاب ها نام گرفته تا تلنگرى باشد براى توجه بيشترهمگان به اين مسئله.
*تالاب به چه دردى مى خورد
اميرعبدوس رئيس دفتر زيستگاه هاى سازمان حفاظت محيط زيست درباره كاركردهاى تالاب ها به «ايران» مى گويد: دانشمندان بيش از ۲۰ كاركرد براى تالاب ها بر شمرده اند كه مى توان به ذخيره آب، جلوگيرى از توفان شن، حفاظت سواحل، مهار فرسايش سواحل، مهار سيلاب، تأمين آب ، پالايش طبيعى آب، رحم دريا (به علت جريان ضعيف آب، تخم ريزى پرندگان آبى در تالاب ها انجام مى شود) و... اشاره كرد. از بين رفتن تالاب ها موجب خسارت فراوان اقتصادى خواهد شد. در نقاط مسكونى و شهرى نزديك سواحل درياها، فقط چنين زيستگاه باارزشى مى تواند از بروز سيل و سيلاب جلوگيرى كند. بسيارى فكر مى كنند كه تالاب زيستگاه پرندگان است و كاربرد خاصى ندارد اما اگر تالاب هامون احيا باشد هيچ توفان شنى در منطقه سيستان به وجود نمى آيد. اگر تالاب انزلى زنده باشد مردم اين شهر از خطر بروز سيل در امان هستند. با وجود كاركردهاى بسيار تالاب ها هنوز توجه چندانى به آن صورت نمى گيرد.
*تالاب هاى خشك
از بين رفتن برخى از تالاب ها براثر خشكسالى صورت مى گيرد و به اصطلاح به نابودى طبيعى مى رسد و تنها راه احياى آن پايان خشكسالى و نزول بركات آسمانى است اما برخى از تالاب ها با دخالت انسان از بين مى روند. آبگيرى بيش از اندازه سدها، احداث راه در ميان تالاب ها و استفاده بى جا از ذخاير آبى مى تواند به نابودى تالاب منجر شود. كنارگذر انزلى كه با مسير پيشنهادى وزارت راه منجر به خشك شدن ۳۰۰هكتار از تالاب باارزش انزلى مى شود و كنارگذر ميانكاله از جمله اين اقدامات هستند. خشكسالى و اقدامات انسانى موجب شده ۶ تالاب باارزش كشور در ليست مونترال (در معرض خطر) قرار گيرد. دلاور نجفى معاون زيست طبيعى سازمان حفاظت محيط زيست دراين باره به «ايران» مى گويد: «تالاب هاى انزلى، هامون، نيريز و بختگان، شادگان و شورگل، يادگار و دره سنگى و آلاگل و آلماگل به علل گوناگون تدريجى در ليست مونترال قرار گرفتند. همچنين ۴ تالاب اروميه، گاوخونى، ارژن و پريشان و ميانكاله در آستانه قرارگرفتن در اين ليست هستند. اين مسئله هشدارى است كه به تالاب ها توجه و از اقدامات منفى كه در آن انسان دخالت دارد جلوگيرى شود.»
*كنوانسيون رامسر و ليست مونترال
وضعيت اسفبار تالاب هاى جهان موجب شد دولت كشورهاى مختلف بر لزوم يك نهاد بين المللى براى ثبت و حمايت از اين سرمايه زيست محيطى تأكيد كنند. كنوانسيون رامسر كه در سال ۱۳۵۴ در اين شهر استان مازندران انجام شد به عنوان يك نهاد بين المللى انتخاب شد و تمام تالاب هاى باارزش جهان در ليستى به نام «رامسر سايت» ثبت شده است.
در ايران ۳۵ تالاب وجود دارد كه ۲۴ تاى آن در رامسر سايت ثبت شده است. اگر براى تالاب هايى كه در ليست مونترال (در معرض خطر) قرار دارند فكرى نشود آنها به نابودى كامل مى رسند و از ليست رامسر سايت حذف خواهند شد. عبدوس دراين باره مى گويد: ايران به عنوان ميزبان كنوانسيون رامسر داراى يك شخصيت جهانى در زمينه تالاب است. همچنين كمك ها و تسهيلات فراوانى از مجامع بين المللى براى اجراى پروژه ها و برنامه هاى تالاب صورت مى گيرد. اگر تالاب هاى باارزش ما از بين برود و از رامسر ليست سايت خارج شود علاوه بر باقى گذاشتن كارنامه منفى در سطح بين المللى تسهيلات جهانى به ما تعلق نمى گيرد.
*تالاب ، مخالف اقتصاد يا موافق
چرا افتتاح و احداث كنارگذر انزلى و ميانكاله چندين سال طول كشيده است اين سؤالى است كه با انتشار خبرهايى از توقف اين پروژه ها در ذهن مردم مخصوصاً اهالى اين شهرها متبلور مى شود. به همين علت بسيارى فكر مى كنند كه حفاظت محيط زيست با توسعه اقتصادى مخالف است. البته مسئولان سازمان حفاظت محيط زيست هم اعتقاد دارند كه عدم مطالعه دقيق از سوى مسئولان اجرايى مانند وزارت راه موجب بروز اين مشكل ها شده است. مثلاً اگر براى احداث كنارگذر انزلى از ابتدا مطالعه زيست محيطى صورت مى گرفت و اين مسير از كنار تالاب انزلى مى گذشت چنين مشكلاتى به وجود نمى آمد. البته مدير دفتر زيستگاه ها و تنوع زيستى اعتقاد دارد تالاب ها ظرفيت توسعه اقتصادى فراوانى هم دارند. عبدوس اين گونه توضيح مى دهد: ظرفيت بالاى ايران موجب شده بحث اكوتوريسم تالاب ها مطرح شود .در فصول مختلف انواع مختلف پرندگان مهاجر به تالاب هاى متعدد كشور وارد مى شوند كه اين مسئله توريست هاى خارجى و علاقه مندان به حيات وحش فراوانى را به سوى ايران مى كشد. اين در حالى است كه هيچ نوع امكانات توريستى در تالاب هاى كشور وجود ندارد و توريستها با امكانات خود به تالاب هاى ايران مراجعه مى كنند. اگر دراين زمينه سرمايه گذارى شود ارز قابل توجهى در بخش توريسم نصيب ايران مى گردد. مى توان طرح هاى عمرانى را به گونه اى انجام داد كه هيچ خسارتى متوجه تالاب ها نشود و از آن استفاده فراوانى كرد. در مقابل نابودى تالاب ها نيز خسارات فراوان زيست محيطى و اقتصادى به ما وارد مى كند.
*تالاب ها احيا مى شود
با وجود اين كه ۶ تالاب باارزش ما در ليست مونترال و ۴ تالاب در آستانه ثبت دراين ليست قرار دارند اما خبرهاى خوش هم در زمينه احياى آنها به گوش مى رسد. معاون زيست محيطى سازمان حفاظت محيط زيست دراين باره مى گويد: با تعامل با مسئولان كشور افغانستان و بارش هاى اخير، تالاب هامون در حال احياست. همچنين تالاب شورگل دره سنگى از سوى سازمان هاى مردم نهاد احيا شده است. تالاب حاجى گل نيز با همكارى وزارت نيرو و تأمين آب مورد نياز در حال زنده شدن است كه تلاش مى كنيم آنها را از ليست مونترال خارج كنيم. براى تالاب هاى اروميه و پريشان و اوژن با همكارى سازمان ملل نيز راهكارهايى در نظر گرفته شده تا در شرايط عادى قرار گيرند. تالاب ها سرمايه عظيمى محسوب مى شوند كه عدم توجه به آن خسارات فراوانى را به بار مى آورد.
|
